Czy komornik może pobrać opłatę po umorzeniu postępowania egzekucyjnego?
Proces odzyskiwania długu zaczyna się często od monitoringu płatności wierzytelności jeszcze niewymagalnych. Jeżeli jednak już dojdzie do etapu windykacji, cały proces odzyskiwania wierzytelności może zakończyć się w sądzie, a następnie u komornika. Egzekucja komornicza jest rozwiązaniem, w wyniku którego wiele spraw prowadzonych przez komorników finalnie nie prowadzi do zaspokojenia należności, a dodatkowo wiąże się z kosztami, które obciążają wierzyciela. Kancelaria Radców Prawnych Ryszewski Szubierajski Sp.k. wprowadziła przed czterema laty usługę monitoringu komorniczego.
Postępowanie egzekucyjne to proces obciążony wieloma kosztami - od opłat stosunkowych, przez wydatki na doręczenia, po wynagrodzenia biegłych. Kto ostatecznie ponosi te koszty? Czy zawsze jest nim dłużnik, czy może w pewnych sytuacjach wierzyciel musi sięgnąć do własnej kieszeni? Postępowanie egzekucyjne to formalna droga odzyskiwania należności od niesolidnego dłużnika. Jednak zanim wierzyciel zdecyduje się na złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji, powinien zdawać sobie sprawę z konsekwencji finansowych tego procesu.
W teorii koszty komornicze powinien pokrywać dłużnik - w końcu to jego zawinione działanie lub zaniechanie doprowadziło do konieczności prowadzenia postępowania. W praktyce jednak, gdy okaże się, że dłużnik nie posiada majątku wystarczającego do zaspokojenia wierzyciela, to właśnie wierzyciel może zostać obciążony wydatkami poniesionymi w toku egzekucji.
Prowadzenie postępowania egzekucyjnego wiąże się z szeregiem wydatków, które łącznie określa się mianem kosztów postępowania egzekucyjnego. Na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych wyróżniamy:
- Opłaty egzekucyjne - głównie opłata stosunkowa, która wynosi 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia. To podstawowe wynagrodzenie komornika za przeprowadzenie egzekucji. Minimalna opłata stosunkowa to 1/10 przeciętnego wynagrodzenia.
- Wydatki gotówkowe - obejmują koszty doręczenia korespondencji, opłaty za sporządzenie protokołu stanu faktycznego, wynagrodzenia biegłych, koszty przechowywania zajętych rzeczy czy wydatki związane ze sporządzeniem spisu inwentarza.
- Opłaty za czynności szczególne - dotyczy to np. egzekucji wprowadzenia w posiadanie nieruchomości, zabezpieczenia spadku czy zarządu nieruchomości.
Zgodnie z przepisami prawa, zasadą generalną jest, że koszty postępowania egzekucyjnego obciążają dłużnika. Wynika to wprost z art. 47 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, który stanowi, że koszty postępowania egzekucyjnego ponosi dłużnik. Taki porządek ma swoje praktyczne uzasadnienie - służy on ochronie interesu publicznego w sprawnym funkcjonowaniu systemu egzekucji.
Kiedy koszty postępowania egzekucyjnego ponosi wierzyciel?
Choć zasadą jest, że to dłużnik ponosi ciężar kosztów postępowania egzekucyjnego, w praktyce istnieją sytuacje, w których to wierzyciel musi sięgnąć do własnego portfela.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego
Gdy okazuje się, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a postępowanie zostaje umorzone z powodu jego bezskuteczności, komornik wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W tym przypadku koszty postępowania egzekucyjnego obciążają wierzyciela.
Drugi przypadek, w którym wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego, dotyczy sytuacji, gdy sam składa wniosek o umorzenie postępowania. Może się tak zdarzyć, gdy między wierzycielem a dłużnikiem dojdzie do zawarcia porozumienia w przedmiocie spłaty zadłużenia, lub gdy wierzyciel z innych powodów zdecyduje się wycofać zlecenie dla komornika.
Opłata stosunkowa to podstawowy element wynagrodzenia komornika i jednocześnie najczęściej największy składnik kosztów egzekucji komorniczej. Opłata stosunkowa jest pobierana od wartości wyegzekwowanego świadczenia, a nie od wartości należności objętej tytułem wykonawczym. Istotne jest również to, że opłata stosunkowa dotyczy nie tylko egzekucji świadczeń pieniężnych, ale również egzekucji świadczeń niepieniężnych.
Bezskuteczność egzekucji
Oprócz opłaty stosunkowej, znaczącą pozycją w kosztach postępowania egzekucyjnego są wydatki związane z doręczeniem korespondencji. Egzekucja z rachunku bankowego to jedna z najszybszych i najskuteczniejszych metod odzyskiwania należności. Koszty egzekucji z rachunku bankowego są stosunkowo niewielkie w porównaniu z innymi formami egzekucji. Gdy komornik stwierdzi, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Gdy dłużnik spełni świadczenie dobrowolnie już po wszczęciu egzekucji (np. dokona zapłaty bezpośrednio na rzecz wierzyciela), postępowanie ulega umorzeniu, ale koszty postępowania egzekucyjnego nadal obciążają dłużnika. Wszystkie te koszty, zgodnie z zasadą ogólną, obciążają dłużnika.
Koszty postępowania egzekucyjnego to złożona materia, która budzi wiele wątpliwości. Zasadą generalną jest, że to dłużnik ponosi ciężar wszystkich kosztów - od opłaty stosunkowej wynoszącej 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, przez wydatki na doręczenia, po wynagrodzenia biegłych. Jednak gdy egzekucja okaże się bezskuteczna z powodu braku majątku dłużnika lub gdy wierzyciel złoży wniosek o umorzenie postępowania w terminie miesiąca od zawiadomienia dłużnika - koszty obciążają wierzyciela.
Przed wszczęciem postępowania warto więc przeprowadzić analizę stanu majątkowego dłużnika, aby uniknąć sytuacji, w której koszty egzekucji komorniczej przewyższają szanse na faktyczne odzyskanie należności.
Opłata stosunkowa w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego
Zmiany w ustawie o kosztach komorniczych z 1 stycznia 2019 r. wprowadziły istotne modyfikacje w zasadach uiszczania opłat stosunkowych w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych, w przypadku umorzenia postępowania na wniosek wierzyciela lub na skutek jego bezczynności, wierzyciel musi zapłacić opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości świadczenia, które pozostało do wyegzekwowania. Jest to znacząca zmiana w stosunku do poprzedniego stanu prawnego, w którym opłata stosunkowa w takich przypadkach obciążała dłużnika.
Aktualnie konieczność uregulowania 5% opłaty stosunkowej w sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela albo na skutek jego bezczynności, obciąża wierzyciela. W razie bezskuteczności egzekucji (a także cofnięcia wniosku egzekucyjnego), wierzyciel musi uregulować opłatę stosunkową.
Wyjątki od zasady obciążenia wierzyciela opłatą stosunkową
Od tej niekorzystnej dla wierzyciela zasady istnieją jednak wyjątki. Artykuł 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych wymienia przypadki umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, w których opłatę stosunkową będzie musiał uregulować dłużnik, a nie wierzyciel. Dłużnik ponosi opłatę stosunkową w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, gdy:
- wierzyciel wykaże, że przyczyna umorzenia postępowania wiąże się ze spełnieniem świadczenia w terminie miesiąca od dnia doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji;
- nastąpiło zawarcie w tym terminie porozumienia między wierzycielem a dłużnikiem dotyczącego sposobu lub terminu spełnienia świadczenia.
Przypadki te - spełnienie świadczenia lub zawarcie porozumienia - spowodują, że wierzyciel będzie musiał złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. We wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, aby uniknąć konieczności zapłaty opłaty stosunkowej i „przerzucić” ją na dłużnika, wierzyciel musi wykazać, że wystąpiły odpowiednie okoliczności zwalniające go z opłaty. W praktyce oznacza to, że wierzyciel powinien załączyć do wniosku o umorzenie egzekucji dowody świadczące o spełnieniu świadczenia przez dłużnika lub zawarciu z nim porozumienia.
Termin spełnienia świadczenia przez dłużnika lub zawarcia porozumienia
Dla wysokości opłaty stosunkowej regulowanej przez dłużnika, znaczenie ma także termin spełnienia świadczenia lub zawarcia porozumienia na linii wierzyciel-dłużnik:
- Jeśli dłużnik spełni świadczenie lub zawrze porozumienie z wierzycielem w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji - będzie musiał uregulować opłatę stosunkową w wysokości 5% świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.
- Jeśli dłużnik spełni świadczenie lub zawrze porozumienie z wierzycielem po upływie jednego miesiąca od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji - będzie musiał uregulować opłatę stosunkową w wysokości 10% świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.
Aby ustalić stawkę opłaty stosunkowej, którą uiścić musi dłużnik, bierze się pod uwagę datę spełnienia świadczenia lub zawarcia porozumienia, nie datę złożenia przez wierzyciela wniosku o umorzenie egzekucji.
Umorzenie egzekucji z powodu bezskuteczności
W przypadkach innych niż omówione powyżej, w myśl art. 29 ust. 4 ustawy o kosztach komorniczych, komornik w razie umorzenia egzekucji nakłada na wierzyciela opłatę stosunkową w wysokości 150 zł. Opłatę w wysokości 150 zł wierzyciel musi uregulować m.in., gdy dojdzie do umorzenia postępowania z powodu bezskuteczności postępowania. Opłata podlega zmniejszeniu o sumę opłat egzekucyjnych ściągniętych i obciążających dłużnika.
Umorzenie egzekucji a koszty postępowania spadkowego
Zgodnie z art. 819 KPC, komornik zawiesza postępowanie z urzędu w przypadku śmierci dłużnika. W tym wypadku wierzyciel może wszcząć postępowanie spadkowe celem odzyskania długu od spadkobierców dłużnika albo pozostawać w tym zakresie bezczynny. W obu sytuacjach wierzyciel nie uniknie jednak poniesienia kosztów - opłat związanych z postępowaniem spadkowym lub opłaty stosunkowej z art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych.
Umorzenie egzekucji a opłata od wniosku o umorzenie
W przypadku, gdy wierzyciel składa wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego przed jego wszczęciem, opłata wynosi 100 zł. Opłatę tę zasadniczo musi uregulować wierzyciel, chyba że wykaże, że dłużnik spełnił świadczenie po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, a przed zawiadomieniem dłużnika o wszczęciu egzekucji - i stanowi to przyczynę wnioskowania o umorzenie egzekucji. Wówczas wierzyciel będzie mógł ubiegać się od dłużnika o zwrot kosztów opłaty w wysokości 100 zł.
Jeśli jednak umorzenie egzekucji zajdzie na skutek wniosku wierzyciela złożonego po doręczeniu dłużnikowi informacji o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, to komornik obciąży wierzyciela opłatą stosunkową w wysokości 10% egzekwowanego świadczenia.
Umorzenie egzekucji a prawa wierzycieli
Obciążanie wszystkich wierzycieli, niezależnie czy dużych, czy małych firm, opłatą w wysokości 150 zł w razie umorzenia egzekucji z powodu jej bezskuteczności, jest wprost przerzuceniem na nich skutków finansowych nieskutecznego postępowania egzekucyjnego. Taką sytuację należy uznać za naruszającą prawa wierzycieli.
Jednoznacznie negatywnie należy przy tym ocenić propozycję art. 52 projektu ustawy o kosztach komorniczych, tj. obciążanie wierzycieli kosztami postępowania, których w momencie wszczynania postępowania egzekucyjnego nie mogli przewidzieć.
Skarga pauliańska. Jak odzyskać pieniądze od dłużnika, który wyzbył się wszystkiego.
Umorzenie egzekucji - czy to umorzenie długu?
Absolutnie nie. Umorzenie egzekucji nie odbiera wierzycielowi prawa do dochodzenia należności. Dług nadal istnieje, a wierzyciel może ponownie złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji komorniczej.
Wierzyciel - od momentu umorzenia egzekucji - ma aż 6 lat na złożenie kolejnego wniosku o wszczęcie postępowania. Termin przedawnienia od momentu zakończenia postępowania będzie biegł od nowa. Trzeba jednak pamiętać, że mimo to odsetki przedawniają się po 3 latach.
Jedną z najczęstszych przyczyn umorzenia egzekucji jest jej bezskuteczność. Ma miejsce, gdy dłużnik nie jest w posiadaniu żadnego majątku, nie ma dochodów oraz nie pobiera żadnych świadczeń, z których mógłby spłacić wierzyciela.
Zgodnie z regulacjami kodeksu postępowania cywilnego, w przypadku śmierci dłużnika, komornik zawiesza postępowanie z urzędu. Kolejno, wierzyciel może dochodzić należności od spadkobierców dłużnika lub nie robić nic. W obu przypadkach musi jednak ponieść koszty - związane z postępowaniem spadkowym, lub wpłacić opłatę stosunkową, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych.
Tak. W praktyce najczęściej komornik informuje wierzyciela o zamiarze umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Opłaty tej nie pobiera się od osób fizycznych dochodzących roszczeń pracowniczych lub odszkodowawczych, jednostek samorządu terytorialnego, podmiotów, których przedmiotem działalności nie jest działalność finansowa i ubezpieczeniowa oraz podmiotów, których przedmiotem działalności jest działalność finansowa i ubezpieczeniowa - o ile są wierzycielami pierwotnymi.
Egzekucje komornicze są sformalizowane. Po zmianach w prawie zawsze wiążą się też dla wierzyciela z mniejszymi lub większymi kosztami. Sama kwestia kosztów, nawet w przypadku umorzenia postępowania, jak widać, także jest bardzo rozbudowana i zawiera liczne wyjątki. Niestety, stopień formalizacji postępowań egzekucyjnych nie przekłada się wprost na ich skuteczność. Jak podaje Ministerstwo Sprawiedliwości, w 2020 r. skuteczność egzekucji komorniczych wyniosła 23,5%. Pewne jest jednak, że z perspektywy wierzyciela dużo korzystniejsze jest zakończenie sprawy na etapie polubownym - z pominięciem udziału sądu i komornika.
Zamiast liczyć na pomoc komornika, bezpieczniej jest liczyć na siebie i postawić na skuteczną windykację. Przed złożeniem wniosku do komornika zdecydowanie warto przeprowadzić rzetelną analizę potencjalnych zysków i strat.
Postępowanie sądowe i egzekucyjne, a także wszystkie czynności podejmowane przez komornika, są teraz dla wierzyciela nie tylko stresujące, ale też kosztowne. Warto więc zaangażować się w windykację polubowną i zrobić wszystko, aby odzyskać pieniądze już na tym etapie.
tags: #czy #po #odwolaniu #egzekucji #komorniczej #komornik