Obowiązki pracodawcy w kontekście egzekucji komorniczej z wynagrodzenia pracownika

Pogarszająca się sytuacja finansowa Polaków sprawia, że coraz częściej w celu wywiązania się przez nich ze zobowiązań finansowych niezbędna jest interwencja komornika. To dostarcza dodatkowych obowiązków również pracodawcom, do których trafiają zajęcia wynagrodzenia za pracę. Pracodawca, do którego trafiło zajęcie komornicze powinien więc przede wszystkim uważnie je przeczytać i sprawdzić czy jako podstawa prowadzenia egzekucji został wskazany jedynie art. 881 Kodeksu postępowania cywilnego, czy również art. 895.

Zgodnie z art. 881 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, to komornik dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę, doręczając pracodawcy zawiadomienie o zajęciu oraz wzywając go do przekazywania zajętej części wynagrodzenia bezpośrednio komornikowi lub wierzycielowi. Jednocześnie, komornik zawiadamia również dłużnika (pracownika) o dokonanym zajęciu.

Pracodawca, do którego trafiło zajęcie komornicze, ma obowiązek ustosunkować się do pisma komornika w określonym terminie. Z momentem otrzymania pisma pracodawca staje się „trzeciodłużnikiem” i ma obowiązek potrącać część pensji i przelewać ją komornikowi, a nie pracownikowi.

Obowiązki pracodawcy po otrzymaniu pisma od komornika

Każdy pracodawca zatrudniający pracownika, wobec którego jest prowadzona egzekucja komornicza z wynagrodzenia za pracę, musi dopełnić szeregu obowiązków wymienionych w art. 880 i n. kodeksu postępowania cywilnego. Zawiadomienie komornicze pracodawcy powstaje w dniu, w którym pracodawca otrzyma od komornika pismo zawierające informację o zajęciu. Dokument ten stanowi jednocześnie wezwanie pracodawcy do nieprzekazywania podwładnemu będącemu dłużnikiem żadnego wynagrodzenia za pracę, poza częścią wolną od zajęcia, ani do niewykorzystywania przetrzymanych środków w żaden inny sposób.

Zgodnie z art. 882 KPC pracodawca w ciągu tygodnia od dnia wezwania przez komornika ma obowiązek:

przedstawienia za okres trzech miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie, zestawienia wynagrodzenia dłużnika za pracę oraz oddzielnie jego dochodu z wszelkich innych tytułów;
podania, w jakiej kwocie i w jakich terminach zajęte wynagrodzenie będzie przekazywane wierzycielowi;
w razie istnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę złożenia oświadczenia o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podania, czy inne osoby roszczą sobie prawa, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o zajęte wynagrodzenie i czy oraz o jakie roszczenia została skierowana do zajętego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli.

Pracodawca obowiązany jest również do niezwłocznego zawiadomienia komornika oraz wierzyciela o każdej zmianie okoliczności wskazanych powyżej.

Schemat obowiązków pracodawcy przy zajęciu komorniczym

W razie rozwiązania umowy z dłużnikiem będącym pracownikiem, pracodawca ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić o tym komornika. Zamieszcza także informację o zajęciu należności w świadectwie pracy, które wydaje pracownikowi. Informacja ta powinna zawierać oznaczenie komornika, który zajął należność oraz numer sprawy egzekucyjnej.

Zakres zajęcia komorniczego

Najczęstszym instrumentem wykorzystywanym przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym jest zajęcie wynagrodzenia za pracę dłużnika. Instytucja ta została uregulowana w art. 880 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego (KPC). W przypadku zajęcia, ustawodawca zdefiniował wynagrodzenie za pracę w sposób bardzo szeroki. Wskazane przepisy mają zastosowanie nie tylko wobec świadczeń ze stosunku pracy, ale także co do tych, które mają charakter powtarzający się, np. wynagrodzenia za prace zlecone oraz nagród i premii przysługujących dłużnikowi za okres jego zatrudnienia, zysku lub udziału w funduszu zakładowym, należności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i ich domowników z tytułu pracy w spółdzielni, wynagrodzeń członków spółdzielni pracy.

Kodeks pracy (Art. 87 i 87¹) chroni pracownika przed utratą środków do życia, ustanawiając dwie granice:

Granica procentowa (Górny limit potrącenia):
- 60% wynagrodzenia netto - w przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych.
- 50% wynagrodzenia netto - w przypadku egzekucji innych należności (np. kredyty, mandaty).
Kwota wolna od potrąceń (Gwarantowane minimum):
- Dla długów niealimentacyjnych pracownikowi musi zostać na koncie równowartość minimalnego wynagrodzenia za pracę (w wymiarze netto) obowiązującego w danym roku.
- Dla długów alimentacyjnych - kwota wolna NIE OBOWIĄZUJE. Komornik może zająć 60% pensji, nawet jeśli pracownik zarabia najniższą krajową.

W przypadku zatrudnienia pracownika w niepełnym wymiarze, pracownik jest chroniony przed egzekucją wynagrodzenia w stopniu proporcjonalnym do wysokości swojego etatu. W przypadku ½ etatu kwota niepodlegająca zajęciu będzie wynosiła ½ minimalnego wynagrodzenia.

Ważne jest, aby pracodawca pamiętał, że przepisy Kodeksu pracy dotyczące limitów i ograniczeń dotyczą jedynie stosunków pracy uregulowanych tym kodeksem. Nie dotykają one umów cywilnoprawnych, od których pracodawca ma obowiązek przekazywania wierzycielom całej kwoty wynagrodzenia (zlecenie czy dzieło). Jednakże, jeśli pracodawca zgodnie z wolą pracownika wystosuje do komornika pismo z informacją, iż dany rodzaj dochodu to jedyne źródło utrzymania pracownika, komornik może wydać zezwolenie na potrącanie maksymalnie 50% wypłaty.

Świadczenia z ZFŚS a zajęcie komornicze

W praktyce pracodawcy często mają wątpliwości związane z tym, które należności wypłacane na rzecz pracowników podlegają egzekucji, a które nie. W szczególności dotyczy to takich świadczeń, jak wypłacane ze środków funduszu świadczeń socjalnych. Warto wiedzieć, że zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym przez MPiPS, świadczenia finansowane z ZFŚS nie są wynagrodzeniem nawet w bardzo szerokim rozumieniu tego pojęcia. Nie obejmuje ich więc ochrona przewidziana dla wynagrodzenia za pracę w przepisach ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Oznacza to, że jeśli komornik w przesłanym do pracodawcy zajęciu dokonał go jedynie na podstawie art. 881 Kodeksu postępowania cywilnego (z wynagrodzenia za pracę), to egzekucja ta nie obejmie świadczenia wypłacanego pracownikowi z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Jednak jeśli dokonał zajęcia także na podstawie art. 895 Kodeksu postępowania cywilnego (egzekucja z innych wierzytelności), to świadczenie nie tylko zostanie zajęte, ale z uwagi na to, że nie będzie podlegało ochronie przewidzianej dla wynagrodzenia za pracę, zostanie zajęte w całości.

Czy komornik może zająć darowiznę?

Odpowiedzialność pracodawcy

Niedopełnienie obowiązku informacyjnego wobec komornika lub niedotrzymanie terminu odpowiedzi jest zagrożone karą grzywny w wysokości nawet do 5000 zł. Komornik odstąpi od jej wymierzenia, jeżeli zaniechania nie wynikały z winy pracodawcy. Ponadto, jeśli pracownik jest obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, a pracodawca wbrew obowiązkowi wypłaca pracownikowi wynagrodzenie wyższe niż wynikające z zawartej umowy o pracę bez dokonania potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych i zalega z płaceniem alimentów za okres dłuższy niż 3 miesiące, pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu podlega karze od 1500 zł do 45 000 zł.

Pracodawca, który nie wykonuje zajęcia komorniczego, naraża się także na odpowiedzialność odszkodowawczą wobec wierzyciela. Jeśli wypłaci pensję pracownikowi „pod stołem” lub pominie zajęcie, wierzyciel może pozwać firmę o zapłatę kwoty, którą mógłby uzyskać, gdyby pracodawca działał zgodnie z prawem.

Infografika konsekwencje dla pracodawcy za niedopełnienie obowiązków