Windykacja związków gmin i powiatów: Kompleksowe podejście do odzyskiwania należności

Działalność windykacyjna i zatrudnionych w niej osób będzie wreszcie uregulowana. Czas w tej sprawie ma znaczenie, dlatego chcemy, by ustawa weszła w życie już 1 stycznia 2023 r. Przygotowaliście projekt ustawy o działalności windykacyjnej i zawodzie windykatora oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Obecnie działalność windykacyjna nie jest objęta żadną regulacją. Osoby, wobec których jest ona prowadzona, pozbawione są jakichkolwiek możliwości obrony i przeciwdziałania ewentualnej nielegalnej aktywności windykatora.

Windykacja i egzekucja komornicza to kluczowe procesy realizowane przez urzędy miast i gmin oraz ich jednostki podległe. Obejmują one działania zmierzające do odzyskania należności z tytułu podatków lokalnych, opłat komunalnych oraz innych zobowiązań publiczno-prawnych. Ze względu na specyfikę jednostek samorządu terytorialnego (JST) w Polsce, procesy te są skomplikowane, długotrwałe i wymagają precyzyjnego zarządzania na każdym etapie.

Struktura organizacyjna i odpowiedzialność za windykację w JST

W strukturach organizacyjnych urzędów miast i gmin znajdują się specjalne wydziały i referaty odpowiedzialne za prowadzenie działań windykacyjnych oraz egzekucyjnych:

• Wydziały Finansowe (Skarbowe) - są to komórki odpowiedzialne za zarządzanie finansami JST, w tym także za windykację należności publiczno-prawnych, takich jak podatki lokalne (np. podatek od nieruchomości, podatek rolny, podatek od środków transportowych) oraz opłaty skarbowe.
• Wydziały Podatków i Opłat Lokalnych - te wyspecjalizowane jednostki, działające w większych urzędach miast i gmin, zajmują się bieżącą obsługą podatników oraz windykacją należności wynikających z podatków lokalnych.
• Referaty ds. Egzekucji Administracyjnej - są odpowiedzialne za formalne egzekwowanie zaległości, zwłaszcza tych wynikających z decyzji administracyjnych, np. mandaty, kary porządkowe lub kary wynikające z nielegalnej działalności.

Oprócz wydziałów finansowych, wiele działań windykacyjnych jest realizowanych przez jednostki podległe urzędom miast i gmin. Te jednostki często pełnią rolę dostawców usług komunalnych i publicznych, a więc mają bezpośredni kontakt z mieszkańcami oraz przedsiębiorstwami. Windykacja w jednostkach podległych obejmuje zazwyczaj należności związane z użytkowaniem majątku komunalnego oraz świadczeniem usług publicznych.

• Zakłady Gospodarki Komunalnej - zarządzają sieciami wodociągowymi, kanalizacyjnymi, wywozem odpadów i oczyszczaniem miasta. Windykacja dotyczy najczęściej zaległości w opłatach za dostarczanie wody, odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów komunalnych oraz inne usługi komunalne, jak np. oczyszczanie ulic.
• Zakłady Gospodarki Mieszkaniowej (ZGM) - te jednostki zarządzają lokalami komunalnymi i socjalnymi. Ich działalność koncentruje się na windykacji zaległości związanych z opłatami za czynsz, opłatami eksploatacyjnymi oraz innymi kosztami użytkowania mieszkań komunalnych.
• Przedsiębiorstwa Energetyczne (ciepłownictwo, oświetlenie uliczne) - w zakresie dostarczania ciepła do budynków komunalnych, w tym ogrzewania miejskiego, windykacja dotyczy najczęściej zaległości w opłatach za dostawy energii cieplnej.
• Przedsiębiorstwa Transportowe - w niektórych miastach zarządzają przewozami lokalnymi, np. komunikacją autobusową.
• Miejskie Zakłady Cmentarne - prowadzące lokalne cmentarze komunalne, mogą prowadzić windykację opłat za miejsca pochówku, utrzymanie grobów oraz inne usługi cmentarne.
• Przedsiębiorstwa Zarządzające Nieruchomościami Gminnymi - dotyczą najczęściej windykacji opłat związanych z najmem, dzierżawą gruntów, użytkowaniem wieczystym czy opłatami za korzystanie z infrastruktury komunalnej. Zaległości mogą dotyczyć np.

Procesy windykacyjne i egzekucyjne w JST

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (UCPG) nie reguluje problematyki trybu (sposobu) pobierania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W art. 6r ust. 1 UCPG wskazuje się jedynie, że opłata ta stanowi dochód gminy, a rada gminy, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, powinna określić termin, częstotliwość i tryb uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę warunki miejscowe.

W tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 6g UCPG w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego stanowi deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6n ust. 1 UCPG) lub decyzja wydana w oparciu o art. Do egzekucji opłat należy stosować przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie bowiem z art. 2 § 1 pkt 1 tejże ustawy, egzekucji administracyjnej podlegają miedzy innymi podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej. Natomiast jak wskazano wyżej, w sprawach dotyczących opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej. Na marginesie, ściągnięcie zaległej opłaty w drodze egzekucji administracyjnej mogłoby następować także na podstawie art. 2 § 1 pkt 3 w zw. z art. Organem uprawnionym do żądania uiszczenia opłaty (wierzycielem) jest wójt (por. art. 5 § 1 pkt 1 i 2 ustawy o egzekucji administracyjnej w związku z art. 6r ust. 1 UCPG).

W razie uchylania się zobowiązanego (właściciela nieruchomości) od wykonania obowiązku (uiszczenia opłaty), wierzyciel powinien podjąć określone w ustawie czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych (art. 6 § 1 ustawy o egzekucji administracyjnej). Szczegółowy tryb postępowania wierzyciela przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541).

Jeżeli dłużnik pomimo upomnienia wierzyciela nie uiści opłaty (por. art. 15 ustawy o egzekucji administracyjnej) istnieje obowiązek wystąpienia z wnioskiem/wszczęcia egzekucji administracyjnej (por. art. 6 § 1 ustawy o egzekucji administracyjnej). W przypadku opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi organem egzekucyjnym będzie bądź naczelnik właściwego urzędu skarbowego, bądź wójt, burmistrz, prezydent miasta (patrz art. 19 § 1 i 2 ustawy o egzekucji administracyjnej).

Nie jest możliwe, by czynności związane z egzekucją tej opłaty (do podjęcia których podmioty te są uprawnione i zobowiązane przez ustawę) podejmował podmiot prywatny (np. firma windykacyjna). Stoją temu na przeszkodzie przepisy Ordynacji podatkowej o tajemnicy skarbowej.

Strategie radzenia sobie z dłużnikami w samorządach

Kto nie ma zamiaru płacić za usługi świadczone przez gminę, chwyta się wszelkich sposobności, by uniknąć zapłaty. W małych miastach czy gminach, gdzie niemal każdy zna każdego, dłużnicy przede wszystkim odwołują się do prywatnych znajomości z urzędnikiem, który zajmuje się jego przeterminowaną płatnością lub na znajomość z jego przełożonym lub nawet przełożonym przełożonego (np. burmistrzem). Jak sobie radzić z takimi dłużnikami?

Anna Gąsiorowska, prezes firmy Negocjator, mówi, że najlepszym sposobem na takie zachowanie jest odwołanie się do istniejących, i co równie ważne, powszechnie stosowanych procedur. W ten sposób o wiele łatwiej przekonać znajomego dłużnika, że nasze postępowanie to efekt stosowania przyjętych procedur, że w inny sposób tego konkretnego przypadku nie można rozwiązać.

„Dłużnik, który zna nas osobiście i próbuje tą znajomość wykorzystać do własnego celu, jakim jest niezapłacenie zaległości lub wydłużenie bardziej terminu płatności, tak naprawdę będzie bardziej skory do uregulowania płatności, niż dłużnik, który nas nie zna” - uważa Anna Gąsiorowska. Przede wszystkim ma lub powinien mieć poczucie wstydu, że o jego problemach finansowych wie ktoś ze znajomych. Może się również obawiać, że ten znajomy powie o tym innym jego znajomym, co nie ma prawa się zdarzyć, bo jedną z podstawowych cech osoby zajmującej się kontrolą należności i windykacją powinna być dyskrecja.

„Dzięki kilku sztuczkom psychologicznym można przekonać znajomego dłużnika do spłaty należności” - sądzi Anna Gąsiorowska.

Trochę więcej trudności może sprawić dłużnik, który powołuje się na bliską znajomość z np. kierownikiem referatu czy nawet z władzami urzędu. Nie zawsze jest możliwe stwierdzenie, czy to tylko takie gadanie, podobne do grożenia przy każdej okazji, że powiadomi się o sprawie media, czy ta znajomość jest realna.

Jednak dla osoby zajmującej się zaległymi finansami w urzędzie nie powinno to mieć żadnego znaczenia. Osoba zajmująca się dłużnikiem, który powołuje się na znajomości z jego przełożonymi, zawsze może się odwołać do procedur windykacyjnych obowiązujących w urzędzie. Taki kodeks, znany i respektowany przez pracowników wszystkich szczebli, daje nie tylko pewność równego traktowania wszystkich mieszkańców, ale także poczucie bezpieczeństwa dla urzędnika.

„Mając za sobą taki dokument, stosując się do niego i mając pewność, że znają i przestrzegają go także jego przełożeni, nie musi się bać dłużnika ze znajomościami” - mówi Anna Gąsiorowska.

Inną kwestią, choć równie ważną, jest wsparcie przełożonych. Osoba zajmująca się windykacją musi je mieć. Inaczej nie powinna zajmować się tym tematem. Nie może dochodzić do sytuacji, że decyzja urzędnika w sprawie przeprowadzenia windykacji będzie podważana lub nawet blokowana przez jego przełożonych. Szczególnie w małych miejscowościach może to doprowadzić do całkowitego paraliżu działań windykacyjnych urzędu - jeśli odpuści się nawet drobną kwotę znajomemu burmistrza, za chwilę na ten przypadek będą powoływać się kolejni dłużnicy.

Działa to też w drugą stronę - nieodwołalność działań zmierzających do odzyskania przez miasto lub gminę pieniędzy sprawi, że mieszkańcy będą mieli świadomość, że nie da się uniknąć płacenia za usługi świadczone przez gminę.

Anna Gąsiorowska, na swych szkoleniach z zakresu negocjacji windykacyjnych, także tych skierowanych do urzędników miast i gmin, przygotowuje kursantów nie tylko na różne wymówki i próby uniknięcia płatności przez dłużników, ale także uczy, jak sobie radzić z dłużnikami. „Można ich podzielić na kilka grup, do każdej z nich trzeba podejść inaczej, by windykacja była skuteczna.”

Procesy windykacyjne i egzekucyjne w urzędach miast i gmin oraz ich jednostkach podległych są złożone i długotrwałe. Obejmują one szeroki wachlarz należności - od podatków lokalnych po opłaty za usługi komunalne, czynsze oraz inne zobowiązania publiczno-prawne. Wśród nich można wyróżnić:

• Windykację miękką - na tym etapie wysyłane są upomnienia, wezwania do zapłaty, a także podejmowane są próby negocjacji z dłużnikiem w celu uregulowania należności polubownie.
• Egzekucję administracyjną - jeśli windykacja miękka nie przynosi rezultatów, JST wszczyna postępowanie egzekucyjne. Egzekucja może obejmować zajęcie wynagrodzenia, świadczeń socjalnych, ruchomości (np. samochodów) czy nieruchomości.
• Egzekucję sądową - w sytuacjach, gdy windykacja administracyjna nie przynosi skutku, urzędnicy miast i gmin kierują sprawę do sądu w celu przeprowadzenia postępowania sądowego i uzyskania tytułu wykonawczego.

Złożoność i czasochłonność procedur - postępowania administracyjne i sądowe są zazwyczaj długotrwałe.

tags: #windykacja #zwiazku #gmin #regionu #plock

Popularne posty:

• Zajęcie komornicze a odzież robocza
• Postępowanie nakazowe
• Procedura odzyskania tytułu wykonawczego
• Proces windykacji długów
• Jak komornik zajmuje pensję?