Czy wierzyciel może dochodzić spłaty przedawnionego długu?

W obliczu rosnącej inflacji i stóp procentowych, coraz więcej Polaków boryka się z problemami w terminowym regulowaniu bieżących rachunków i zobowiązań kredytowych. Według danych zgromadzonych w Rejestrze Dłużników BIG InfoMonitor oraz bazie informacji kredytowych BIK, przeterminowane zadłużenie Polaków na koniec kwietnia br. przekroczyło już 80 mld zł. Ponad 80 mld zł zaległości należy do blisko 2,7 mln Polaków. A do ponad 0,5 mld zł wzrosły długi 10 najbardziej zadłużonych osób w kraju. Na czele zestawienia znajduje się mieszkaniec Lubelszczyzny, 66-latek, który ma już prawie 84 mln zł zaległości, a kwota ta wciąż rośnie ze względu na naliczane odsetki. Z pewnością część dłużników będzie próbowało przeczekać, aż dług się przedawni. Tylko czy warto?

Przedawnienie długu to termin prawny, który odnosi się do sytuacji, w której po upływie określonego czasu dłużnik może uchylić się od spłaty zobowiązania, jeżeli wierzyciel nie podejmował żadnych działań mających na celu odzyskanie długu. W Polsce kwestie związane z przedawnieniem długu reguluje Kodeks cywilny. Co ważne, dług nie “znika” automatycznie po upływie okresu przedawnienia, lecz dłużnik może skutecznie uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia. W przypadku dłużników będących konsumentami, sąd powinien uwzględniać kwestię przedawnienia z urzędu, bez konieczności podniesienia stosownego zarzutu.

Dług przedawniony nie znika, ale przekształca się w tzw. „zobowiązanie naturalne”, które nie podlega przymusowi państwowemu, tzn. nie może być dochodzone przed sądem, ani egzekwowane przed komornikiem. Może jednak trafić do rejestru dłużników BIG. Przedawnienie roszczenia nie stanowi bowiem przeszkody, by wpisać dłużnika do rejestrów prowadzonych przez biura informacji gospodarczej. Długi mogą się więc przedawnić, ale nadal pozostać widoczne.

Kiedy dług się przedawnia?

Podstawowy termin przedawnienia w polskim prawie to 6 lat. Dla roszczeń o świadczenia okresowe, czyli np. o zapłatę czynszu lub odsetek oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin ten wynosi 3 lata. Należy jednak pamiętać, że w ustawach znajdziemy przepisy, które mogą odrębnie regulować termin przedawnienia dla poszczególnych roszczeń. Za każdym razem są one liczone od daty wymagalności roszczenia, która nadchodzi wraz z upływem dnia wyznaczonego jako termin spełnienia świadczenia.

Warto również pamiętać, że istnieją przypadki, w których termin ten może ulec zmianie. Najczęściej są to sprawy związane z wypowiedzeniem umowy kredytu przez samego kredytodawcę. W takiej sytuacji dłużnik zobowiązany jest do spłaty całości długu do ostatniego dnia trwającego okresu wypowiedzenia.

Co istotne, jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, tj. 31 grudnia. Przykład: Termin przedawnienia dla roszczenia wynosi 3 lata. Roszczenie stało się wymagalne 1 marca 2020 r. Koniec terminu przedawnienia przypadnie na 31 grudnia 2023 r.

Poniżej przedstawiamy kilka przykładów terminów przedawnienia, które są regulowane przez polskie prawo:

1 rok - roszczenia z tytułu opłaty za jazdę bez ważnego biletu komunikacyjnego.
2 lata - roszczenia z tytułu debetu na koncie bankowym.
3 lata - roszczenia z tytułu kredytu, pożyczki, karty kredytowej, usług telekomunikacyjnych, zadłużeń czynszowych, czesnego za studia (jedynie dla tych zaległości, które powstały po 1 października 2014 roku).
5 lat - roszczenia z tytułu zobowiązań podatkowych (np. podatek dochodowy). UWAGA! W przypadku roszczeń z tytułu zobowiązań podatkowych termin przedawnienia liczymy od końca roku kalendarzowego, w którym minęła data wymagalności - jest to wyjątek od zasady ogólnej, w której termin liczy się od dnia wymagalności roszczenia.
6 lat - roszczenia, które zostały zatwierdzone wyrokiem sądu lub innej instytucji, która posiada odpowiednie uprawnienia.

Należy pamiętać, że jeśli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, to koniec terminu przedawnienia zawsze przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Oznacza to, że jeśli dług powinien przedawnić się np. 14 kwietnia 2022 roku, to faktycznie przedawnienie nastąpi dopiero 31 grudnia 2022 roku.

Schemat terminów przedawnienia długów w Polsce

Czy wierzyciel może dochodzić przedawnionego długu?

„Dług może ulec przedawnieniu tylko wtedy, gdy wierzyciel nie dopomina się zwrotu pieniędzy. Jeśli nie interweniuje, to zwykle od momentu powstania zadłużenia zaczyna się liczyć czas, po którym dług się przedawnia. Obecnie podstawowy okres jaki musi minąć to 6 lat. Ale jeśli wierzyciel podejmuje działania by odzyskać pieniądze, czas przedawnienia liczy się od nowa. W praktyce jest więc mało prawdopodobne, by okres ten upłynął. Zadłużenia często powstają w bankach i urzędach, które podejmują różne kroki, by odzyskać należność.”

Każda czynność skutecznie przerywająca bieg przedawnienia powoduje, że termin przedawnienia biegnie od nowa. W polskim prawie uregulowane są określone czynności, które może wykorzystać wierzyciel, aby tego dokonać. Co to oznacza w praktyce? Wierzyciel, który podejmie odpowiednie czynności prawne, aby odzyskać swój dług, jednocześnie w ten sposób zatrzymuje bieg terminu przedawnienia należności. Jest kilka możliwości, jakie może wybrać podmiot, by odzyskać pieniądze. Jeśli polubowne metody nie przyniosą skutku, wierzyciel może skierować sprawę do sądu bądź do innego organu, który zajmuje się egzekwowaniem należności. Może to być m.in. złożenie wniosku o egzekucję komorniczą. Zawarcie ugody także wstrzymuje bieg terminu przedawnienia. Każde z podjętych działań oznacza, że wierzyciel chce swój dług odzyskać, a zatem nie ma mowy o przedawnieniu. Jeśli dłużnik nadal nie spłacił swoich zobowiązań, to po zakończeniu czynności prawnych okres przedawnienia zaczyna biec od początku. Gdy wierzyciel nie wykona żadnych kolejnych ruchów, to można liczyć na przedawnienie.

Co warte podkreślenia, także sam dłużnik może wpłynąć na wydłużenie okresu przeterminowania długu. Dług przedawniony nie znika, ale przekształca się w tzw. „zobowiązanie naturalne”, które nie podlega przymusowi państwowemu, tzn. nie może być dochodzone przed sądem, ani egzekwowane przed komornikiem. Może jednak trafić do rejestru dłużników BIG. Przedawnienie roszczenia nie stanowi bowiem przeszkody, by wpisać dłużnika do rejestrów prowadzonych przez biura informacji gospodarczej. Długi mogą się więc przedawnić, ale nadal pozostać widoczne.

„Dlatego zawsze warto podjąć kroki, by spróbować spłacić swoje zobowiązania, niż liczyć na ich przedawnienie. Obecność w rejestrze może wpłynąć negatywnie na decyzję kredytową banku, czy firmy pożyczkowej. Utrudni dostęp do zakupów ratalnych, ofert leasingowych i abonamentów telefonicznych.”

Warto podkreślić, że przeterminowanie należności nie jest równoznaczne z przedawnieniem. Przedawnienie długu reguluje Kodeks cywilny i dotyczy ograniczeń czasowych w możliwości dochodzenia roszczeń. Przedawnienie oznacza, że po upływie określonego czasu dłużnik może uchylić się od zapłaty, jeżeli podniesie zarzut przedawnienia. Po przedawnieniu wierzyciel traci możliwość skutecznego dochodzenia swojego roszczenia na drodze sądowej, chyba że dłużnik nie podniesie zarzutu przedawnienia. Zarówno w przypadku przeterminowania, jak i przedawnienia, dłużnik może być obciążony odsetkami za zwłokę. Wierzyciel w przypadku przeterminowania może aktywnie dążyć do odzyskania długu, wysyłać wezwania do zapłaty, negocjować warunki spłaty lub skierować sprawę do sądu.

Choć pojęcia przedawnienia długu i przeterminowania należności często bywają mylone, różnice między nimi są kluczowe. Przedawnienie oznacza, że dłużnik może uchylić się od spłaty po upływie określonego czasu, podczas gdy przeterminowanie to po prostu zaległość, którą wierzyciel wciąż może dochodzić.

Kiedy wierzyciel może dochodzić swojego długu?

Czy komornik może egzekwować dług przedawniony?

Po upływie sześciu lat następuje przedawnienie długu. Nie oznacza to jednak, że jako wierzyciel pozostajesz bez szans na odzyskanie swoich pieniędzy. Każde zadłużenie, które zostało zasądzone na twoją korzyść w toku postępowania sądowego i ma tzw. klauzulę wykonalności, możesz przekazać do kancelarii komorniczej. Windykacja długu u komornika jest możliwa w każdym momencie, nawet jeśli dług uległ już przedawnieniu. Dzieje się tak, ponieważ komornik nie jest zobowiązany do ustalenia zasadności ani wymagalności zaległego zobowiązania. Przedawnienie długu u komornika nie istnieje. Oznacza to, że komornik może egzekwować każdy dług, nawet ten przedawniony.

Pamiętaj jednak, że dłużnik może wtedy bronić się przed egzekucją, powołując się na przedawnienie długu. Działanie to musi nastąpić z jego inicjatywy. W tym celu dłużnik może wytoczyć powództwo przeciwegzekucyjne, które ma na celu uchylenie tytułu wykonawczego. Dopóki tego nie zrobi i skutecznie nie wykaże, że dług w istocie uległ przedawnieniu, komornik będzie mógł prowadzić windykację zaległej płatności na wniosek wierzyciela. Dopiero po uzyskaniu korzystnego dla dłużnika wyroku sądu komornik odstąpi od windykacji wierzytelności.

Co zrobić, aby dług się nie przedawnił?

Wierzyciel i dłużnik mają rozbieżne dążenia, ale w niektórych sytuacjach udaje się znaleźć przestrzeń porozumienia. Opóźnienie w spłacie nie zawsze wynika ze złej woli dłużnika. Warto więc podejmować próby pozasądowego porozumienia się w sprawie spłaty długu. Nawet jeśli nie będą one skuteczne, zawsze możesz podejmować próby negocjacji z dłużnikiem w toku postępowania sądowego. Jest to istotne szczególnie z punktu widzenia wierzyciela, ponieważ wszelkie porozumienia dotyczące zmiany warunków spłaty zadłużenia będą skutkowały wznowieniem biegu terminów. Dzięki temu dług przedawni się po trzech lub sześciu latach od dnia zapłaty, który został ustalony w toku mediacji. Jeśli jako wierzyciel chcesz uniknąć przedawnienia długu, zadbaj o sprawną windykację.

Co to jest PRZEDAWNIENIE DŁUGU? Ile wynosi termin przedawnienia? Jak przedawnić dług?

Warto również pamiętać, że nawet jeśli doszło do upływu terminu w jakim należało uregulować roszczenie finansowe, Twój wierzyciel dalej może wpisać Cię na listę dłużników. Co najważniejsze, informacja o tym, że nie wywiązałeś się ze swojego zobowiązania widnieje w systemie, co może skutkować w przyszłości problemami z zaciąganiem kolejnych kredytów lub pożyczek.

„Dlatego zawsze warto podjąć kroki, by spróbować spłacić swoje zobowiązania, niż liczyć na ich przedawnienie.”