Wymagalność roszczenia a postępowanie egzekucyjne – kluczowe aspekty dla wierzyciela i dłużnika
Wymagalność roszczenia stanowi jeden z najistotniejszych elementów konstrukcji prawnej zobowiązania, determinując moment, od którego wierzyciel może skutecznie domagać się spełnienia świadczenia, a dłużnik pozostaje w zwłoce ze skutkami prawnymi i finansowymi tego stanu.
Zgodnie z art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.), strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Znaczenie praktyczne wymagalności ujawnia się w pełni dopiero w momencie, gdy dłużnik przestaje regulować swoje zobowiązania. Początek naliczania odsetek za opóźnienie - zgodnie z art. [numer artykułu]. Możliwość wszczęcia postępowania sądowego - roszczenie niewymagalne nie może być skutecznie dochodzone przed sądem. Rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia - dla większości roszczeń termin przedawnienia rozpoczyna bieg od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. [numer artykułu]).
Wymagalność roszczenia to moment, od którego wierzyciel ma prawo skutecznie domagać się spełnienia świadczenia przez dłużnika. Zgodnie z art. 120 §1 Kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia roszczenia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
Moment uzyskania wymagalności przez roszczenie uruchamia szereg mechanizmów prawnych, które fundamentalnie zmieniają sytuację zarówno wierzyciela, jak i dłużnika. Możliwość wytoczenia powództwa - dopiero roszczenie wymagalne może być skutecznie dochodzone przed sądem. Art. [numer artykułu]. "Sąd oddala powództwo jako przedwczesne. Art. [numer artykułu] (np. art. [numer artykułu]).
Metodologia ustalania terminu wymagalności wymaga systematycznej analizy źródeł zobowiązania oraz uwzględnienia wszystkich okoliczności prawnych i faktycznych mogących wpływać na moment, od którego wierzyciel może skutecznie domagać się spełnienia świadczenia.
Rodzaje wymagalności
Wymagalność może przybierać różne formy:
- Wymagalność natychmiastowa - świadczenie jest wymagalne od momentu powstania zobowiązania.
- Wymagalność terminowa - świadczenie staje się wymagalne po upływie określonego terminu.
- Wymagalność warunkowa - uzależniona od spełnienia określonego warunku.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 2023 r. (sygn. akt III CSK 234/22) wyjaśnił, że "ustalenie momentu wymagalności roszczenia wymaga kompleksowej analizy nie tylko postanowień umownych, ale także przepisów ustawowych, które mogą modyfikować wolę stron.
Wpływ wymagalności na postępowanie
Wymagalność roszczenia ma kluczowe znaczenie dla możliwości jego dochodzenia. Roszczenie niewymagalne nie może być skutecznie dochodzone przed sądem, co oznacza, że sąd oddali powództwo jako przedwczesne.
Kwestionowanie wymagalności stanowi jedną z podstawowych strategii obronnych dłużnika, która może skutecznie opóźnić lub nawet uniemożliwić dochodzenie roszczenia przez wierzyciela. Wpływ na strategie obronne dłużnika jest znaczący.
Związek wymagalności z przedawnieniem
Związek między wymagalnością a przedawnieniem stanowi jeden z najważniejszych aspektów prawa zobowiązań, często decydujący o możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia lub obrony przed nim.
Zasada ogólna - art. [numer artykułu]. "Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Początek przedawnienia: [data].
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne - to znaczy od dnia, w którym dłużnik miał spłacić dług bądź w inny sposób wykonać dane zobowiązanie. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
Natomiast roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju (albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd), przedawnia się z upolnie lat sześciu (poprzednio do dnia 9 lipca 2018 r. - dziesięć lat), chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy.
Oznacza to, że jeśli na przykład wierzyciel pozwie dłużnika do sądu i uzyska wyrok bądź zostanie zawarta ugoda w sądzie, ma on sześć lat czasu na to, by wszcząć postępowanie egzekucyjne, by ściągnąć dług.
Przykładowo: wyrok, w którym sąd zasądził od dłużnika kwotę 2000 zł z odsetkami do dnia 1 lutego 2015 r., uprawomocnił się w dniu 1 września 2015 r., w dniu 2 września 2015 r. wierzyciel wystąpił do sądu o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności. W dniu 1 marca 2019 r. wierzyciel składa u komornika wniosek o wszczęcie egzekucji - zatem roszczenie stwierdzone wyrokiem co do zasady nie uległo jeszcze przedawnieniu (6 lat minęłoby z dniem 2 września 2021 r., przedawnienie nastąpiłoby z dniem 31 grudnia 2021 r., jako że koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego), natomiast przedawnieniu uległy odsetki za okres ponad trzech lat wstecz od daty wszczęcia egzekucji - czyli odsetki należne za okres od dnia 1 lutego 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r.
Zmiany w przepisach dotyczących przedawnienia i egzekucji
Do dnia 21 sierpnia 2019 r. komornik przy wszczęciu egzekucji nie badał, czy dochodzone przez wierzyciela roszczenie uległo przedawnieniu, a jeśli roszczenie to było przedawnione i dłużnik chciał się uchylić od jego zapłaty - musiał wytoczyć przeciwko wierzycielowi powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części, w jakiej roszczenie to jest przedawnione, tzw. [termin prawniczy].
Po zmianie przepisów, począwszy od dnia 21 sierpnia 2019 r., jeśli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, do wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel ma obowiązek dołączyć dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia. Jeśli wierzyciel dokumentu tego nie przedłożył - komornik odmawia wszczęcia egzekucji.
Jeśli zaś egzekucja został wszczęta, a dłużnik kwestionuje przerwanie biegu przedawnienia - powinien wówczas wytoczyć powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części, w jakiej roszczenie to jest przedawnione.
Czynności przerywające (art. [numer artykułu]) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia np. przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje np. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo - co oznacza, że jeśli np. [przykład].
Przykład - siła wyższa (art. [numer artykułu]).
Prawnicy zgodnie krytykują nowe przepisy zobowiązujące komorników do badania czy roszczenie, które mają wyegzekwować, jest przedawnione. Podkreślają, że są nieprecyzyjne, brakuje odpowiednich narzędzi do liczenia terminów, a komornicy nie powinni zastępować sądów. I apelują do Ministerstwa Sprawiedliwości o ich pilną zmianę.
Od 21 sierpnia 2019 roku firmy, które chcą odzyskać swoje długi oraz kancelarie komornicze nie mogą spać spokojnie. Tego dnia za sprawą nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące badania przez komorników terminów przedawnienia roszczenia w postępowaniu egzekucyjnym. I pojawiło się wiele praktycznych problemów, których przepisy wprost nie rozwiązują, np. co dokładnie bada komornik, jak liczyć terminy, czy weryfikowane są poszczególne składniki roszczenia, jakie dokumenty ma dołączyć wierzyciel, które by potwierdziły przerwanie biegu przedawnienia.
Komornicy podkreślają jednak, że jest to niemożliwe. Beata Rusin, komornik sądowy dla Warszawy Żoliborz, tłumaczy, że mając w ręku tylko tytuł wykonawczy, nie ma jak zbadać, czy objęte nim roszczenie jest przedawnione. Komornicy muszą też zweryfikować wszystkie należności objęte tytułem - zarówno należność główną, jak i uboczne, w tym odsetki. Tu zaś w grę wchodzą różne terminy przedawnienia. Co do zasady, roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą zawartą przed sądem przedawnia się po sześciu latach, ale jeśli obejmuje ono świadczenie okresowe, np. odsetki - wówczas po 3 latach. - W praktyce często okazuje się, że odsetki już się przedawniły i musimy odmówić ich egzekucji - mówi Beata Rusin.
Podstawą przerwania biegu przedawnienia jest dokument. Termin przedawnienia może zostać przerwany, ale zgodnie z nowelą to na wierzycielu spoczywa ciężar przedstawienia dowodu w postaci dokumentu w celu wykazania nieprzedawnienia roszczenia. Tu komornik nie może wyręczyć wierzyciela, ani też wymusić na nim przedstawienia dokumentu.
Tyle, że bieg terminu przedawnienia nie musi być przerwany tylko przez czynności podejmowane przed sądami czy przez komornika. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, może to być także wszczęcie mediacji oraz przez uznanie roszczenia przez dłużnika. W grę wchodzić będą wszelkie ugody, porozumienia co do rat, etc. I tu pojawiają się problemy - jaki dokument potwierdza przerwanie terminu. plik z zarejestrowaną rozmową telefoniczną?
Przedawnienie długu u komornika - mit czy rzeczywistość?
Wielu dłużników zastanawia się, czy dług u komornika może ulec przedawnieniu. Odpowiedź brzmi: to skomplikowane.
Przedawnienie długu u komornika to mit. Mówimy oczywiście o trwającej i aktywnej egzekucji. W momencie złożenia wniosku o egzekucję komorniczą, termin przedawnienia przerywa się. Natomiast na czas trwania egzekucji termin przedawnienia ulega zawieszeniu. Takie zawieszenie terminu biegu przedawnienia trwa aż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jaki z tego wniosek? Gdy sprawa dotrze aż tak daleko, nie ma narzędzi, które pozwoliłyby na przedawnienie długu u komornika.
Wierzyciele, którzy dochodzą swoich roszczeń w oparciu o wydawane przez sądy tytuły wykonawcze, wysyłają do komornika stosowne informacje o długach. Komornik może otrzymać do egzekucji tytuł wykonawczy, z którego roszczenie będzie przedawnione. Jednak w takiej sytuacji, zgodnie z obowiązującymi przepisami, komornik powinien odmówić podjęcia egzekucji.
Zamiast liczyć na przedawnienie długu w sprawie, w której jest komornik, lepiej sprawdzić, czy można wstrzymać czynności komornika. W tym celu trzeba zadać sobie pytanie: czy zanim pojawił się komornik, otrzymałem nakaz zapłaty z sądu albo inne pismo sądowe w tej sprawie? Jeśli odpowiedź brzmi: NIE, to wówczas należy wdrożyć procedurę uchylenia nakazu zapłaty i zatrzymania komornika.
Jak to zrobić? Możesz także postarać się o umorzenie długu u komornika.
Jeśli jednak przyszedł do Ciebie nakaz zapłaty z sądu, nie wszystko stracone. Pamiętaj, że sam nakaz zapłaty nie jest równoznaczny z tym, że roszczenie jest uzasadnione. Oznacza jedynie, że wierzyciel zwrócił się do sądu w Twojej sprawie, a sąd stwierdził, że roszczenie może być zasadne.
Teoretycznie nakaz zapłaty oznacza, że jako dłużnik masz 2 tygodnie na spłatę wierzyciela wraz z poniesionymi kosztami postępowania. Możesz jednak wnieść sprzeciw lub zarzuty od nakazu zapłaty. Wiele osób zastanawia się w takich sytuacjach, jak przedawnić nakaz zapłaty. Jako dłużnicy nie możemy podjąć żadnych działań, by przyspieszyć przedawnienie. Musimy poczekać 6 lat. Dopiero wtedy nakaz zapłaty przedawni się.
Dodatkowo, jeśli wierzyciel wywalczy nakaz zapłaty z klauzulą wykonalności, to nakaz zapłaty dla kwoty głównej będzie wynosił 6 lat, a czas zapłaty odsetek to 3 lata. W ten sposób wierzyciel zyskuje dodatkowy czas na ściągnięcie pieniędzy niż w przypadku zwykłego nakazu zapłaty. Jeżeli jednak wierzyciel w tym czasie nie złoży wniosku o wszczęcie egzekucji, komornik ma obowiązek odmówić egzekucji. Chyba że wierzyciel przedłoży dokument udowadniający, że doszło do przerwania biegu przedawnienia.
Jak zatrzymać KOMORNIKA? Sprawdź 4 SKUTECZNE kroki!
Instytucja potrącenia
Instytucja potrącenia stanowi efektywny sposób umorzenia wzajemnych wierzytelności bez konieczności faktycznej zapłaty, co może mieć kluczowe znaczenie dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej.
Przesłanki skutecznego potrącenia (art. [numer artykułu]). Art. 499 KC: "Potrącenia dokonywa ten, kto ma jednocześnie wierzytelność i dług, przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Potrącenie wierzytelności przedawnionych (art. [numer artykułu]).
Przedawnienie długu po zmarłej osobie
Śmierć dłużnika istotnie wpływa na możliwość odzyskania należnych pieniędzy. Co możesz zrobić, jeśli nie udało ci się wyegzekwować należnej płatności, a dłużnik zmarł? Po śmierci spadkodawcy dziedziczy się nie tylko majątek, lecz także jego długi. Od tego momentu to spadkobiercy odpowiadają za spłatę twojej wierzytelności.
Gdy sąd w wyniku prowadzonej sprawy stwierdzi nabycie spadku, dług przechodzi na osoby, które przyjęły go po osobie zmarłej. Jeśli odrzuciły one spadek w całości, nie możesz egzekwować od nich zaległej płatności. Jeśli jednak spadkobiercy przyjęli majątek wraz z zadłużeniem, np. wprost, wówczas do pięciu lat możesz dochodzić wobec nich swoich roszczeń.
Osoby dziedziczące po zmarłym dłużniku nie muszą mieć wiedzy o zadłużeniu, aby egzekucja była skuteczna. W tym celu wystarczy, że masz tytuł wykonawczy dla swojej należności oraz potwierdzenie stwierdzenia nabycia spadku po dłużniku.
Co zrobić, aby dług się nie przedawnił?
Wierzyciel i dłużnik mają rozbieżne dążenia, ale w niektórych sytuacjach udaje się znaleźć przestrzeń porozumienia. Opóźnienie w spłacie nie zawsze wynika ze złej woli dłużnika. Warto więc podejmować próby pozasądowego porozumienia się w sprawie spłaty długu.
Nawet jeśli nie będą one skuteczne, zawsze możesz podejmować próby negocjacji z dłużnikiem w toku postępowania sądowego. Jest to istotne szczególnie z punktu widzenia wierzyciela, ponieważ wszelkie porozumienia dotyczące zmiany warunków spłaty zadłużenia będą skutkowały wznowieniem biegu terminów. Dzięki temu dług przedawni się po trzech lub sześciu latach od dnia zapłaty, który został ustalony w toku mediacji.
Jeśli jako wierzyciel chcesz uniknąć przedawnienia długu, zadbaj o sprawną windykację. Kaczmarski Inkasso umożliwia konsultacje z ekspertami z dziedziny odzyskiwania wierzytelności, a także świadczy usługi windykacyjne. Pozostawiając należną płatność w dobrych rękach, nie tylko zwiększasz szansę na pomyślne zakończenie sprawy, lecz także możesz poświęcić zaoszczędzony czas na rozwój swojej firmy.
tags: #data #wymagalnosci #komornik