Darowizna pieniężna a wierzyciele: co musisz wiedzieć?

Zadłużenia to powszechny problem, który z roku na rok dotyczy coraz większej ilości osób. Wraz z nim powstaje wiele pytań - między innymi o to, czy komornik może zająć mieszkanie przepisane na dziecko. Często bowiem zdarza się, że dłużnicy próbujący ochronić swój majątek przed egzekucją komorniczą decydują się na przekazanie swoich nieruchomości członkom rodziny, a to wszystko za sprawą darowizny. Niestety, niewiele osób zadłużonych zdaje sobie sprawę z tego, że darowizna na dzieci a komornik to sprawa nieoczywista, mogąca nie mieć szczęśliwego dla dłużnika końca.

Pragniesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Darowizna mieszkania stanowi umowę cywilnoprawną, na mocy której właściciel danej nieruchomości przekazuje ją innej osobie - bez oczekiwań dotyczących jakichkolwiek świadczeń pieniężnych czy niepieniężnych w zamian. Takie działanie wymaga zachowania formy aktu notarialnego, gdyż to właśnie on zapewnia jej zarówno ważność prawną, jak i skuteczność. Przekazanie mieszkania w formie darowizny najczęściej obserwujemy w rodzinach, gdy rodzice przekazują nieruchomości swoim dzieciom.

Należy bowiem pamiętać o tym, że w momencie gdy posiadający długi wyzbywa się swojego majątku na rzecz osoby trzeciej tylko po to, by utrudnić lub niemal całkowicie udaremnić egzekucję należności, pogarsza sytuację wierzyciela i naraża siebie samego na skutki skargi pauliańskiej.

Czy komornik może zająć mieszkanie z darowizny?

Mieszkanie otrzymane w darowiźnie, po uregulowaniu kwestii formalnych związanych z aktem notarialnym oraz wpisem do księgi wieczystej, staje się częścią majątku dłużnika. Oznacza to, że dołącza do puli dostępnej dla wierzycieli. W przypadku gdy dłużnik posiada tytuł własności mieszkania (bez względu na to, w jakiej formie je nabył), komornik ma prawo do jego zajęcia.

Takiemu obrotowi spraw można jednak zapobiec, podejmując się działań mających na celu kompletną spłatę zaciągniętych zobowiązań - uzgodnienie konkretnego planu spłaty zadłużenia w ratach jest w stanie skłonić wierzyciela do wycofania wniosku o egzekucję; niezbędna jest jednak aktywność dłużnika i realistyczne warunki spłaty długu.

Jak wspominaliśmy, egzekucja z nieruchomości często stanowi swoistą ostateczność. Zazwyczaj nie dochodzi do niej jeżeli osoba zadłużona ma inne możliwości spłaty. Dlatego odpowiedź na pytanie o to, czy komornik może zająć darowiznę zazwyczaj brzmi „może, ale nie musi”. W dużej mierze zależy to od wysokości długu.

Egzekucja z nieruchomości stanowi proces wieloetapowy, który rozpoczyna wniosek wierzyciela o zajęcie nieruchomości. Komornik przystępuje do działań po uzyskaniu tytułu wykonawczego, zabezpieczając roszczenie za sprawą wpisu do księgi wieczystej. Następnym krokiem jest sporządzenie opisu oraz oszacowania, które dłużnik może zaskarżyć. Sam komornik ogłasza licytację - jest ona publiczna, zaś informacje na jej temat są szeroko dostępne, aby zapewnić maksymalną transparentność całego procesu. Pierwsza licytacja rozpoczyna się ceną wywoławczą, równą 3/4 oszacowanej wartości nieruchomości; jeżeli nie zakończy się ona sprzedażą lokalu, zostanie ona ponowiona , rozpoczynając się od niższej ceny wywoławczej, równej 2/3 oszacowanej wartości danego mieszkania.

Schemat postępowania komorniczego w przypadku egzekucji z nieruchomości

Darowizna na dzieci a komornik - skarga pauliańska

To kolejne popularne pytanie, na które odpowiedzi poszukują osoby zadłużone. Darowizna na dzieci a komornik stanowi wyjątkowo wrażliwy temat - dotyczy on bowiem często nieuczciwych działań dłużników, chcących ochronić swój majątek przed utratą w trakcie egzekucji. Przepisanie mieszkania na dziecko jest w stanie czasowo zabezpieczyć nieruchomość przed zajęciem komorniczym. Takie działanie nie jest jednak pozbawione potencjalnych konsekwencji.

W celu ochrony składowych majątku osobistego przed egzekucją komorniczą, dłużnicy bardzo często decydują się na wyzbycie się ich na rzecz osób trzecich - często są nimi dzieci. Niewiele osób zdaje sobie jednak sprawę z faktu, że wbrew powszechnej opinii wierzyciel może interweniować w tej kwestii. Umożliwia mu to właśnie skarga pauliańska.

Jakie warunki należy spełnić, by móc skorzystać ze skargi pauliańskiej?

W przypadku gdy dłużnik przepisuje nieruchomość na dziecko, możemy mówić o co najmniej trzech z wszystkich przesłanek, jakie skłaniają do złożenia skargi pauliańskiej.

Przykład sytuacji, w której wierzyciel może skorzystać ze skargi pauliańskiej:

Pani A. ma długi wobec kilku wierzycieli. Nieubłaganie zbliża się termin spłaty jednego z większych długów, jednak Pani A. ma świadomość, że nie będzie w stanie go spłacić. W celu ochrony części swojego majątku, Pani A. decyduje się na przekazanie swojego mieszkania synowi, B., na podstawie darowizny. W wyniku takiego biegu wydarzeń, Pani A. staje się niewypłacalna - posiadane wcześniej mieszkanie stanowiło znaczną część jej majątku. Jednocześnie Pani A. działała z pełną świadomością, że przekazując swoje mieszkanie dziecku, pozbawiła wierzycieli możliwości zaspokojenia swych roszczeń z tego przypadku. B., jako dorosły syn Pani A., miał świadomość, że jego matka ma problemy finansowe. W wyniku powyższej sytuacji, wierzyciel - niemogący zaspokoić swojego roszczenia z majątku Pani A. - ma prawo wnieść skargę pauliańską do sądu, żądając w niej uznania umowy darowizny pomiędzy Panią A. a jej synem B. za bezskuteczną w stosunku do niego. W sytuacji, gdy sąd uzna daną skargę, darowizna nieruchomości zostanie uznana za nieważną wobec wierzyciela. W efekcie będzie on mógł dochodzić swych roszczeń z nieruchomości - zupełnie tak, jak gdyby dana transakcja pomiędzy Panią A. a jej synem B. nie miała miejsca.

Ilustracja zasady działania skargi pauliańskiej

Etapy postępowania w sprawie skargi pauliańskiej

Proces sądowy dotyczący skargi pauliańskiej składa się z kilku etapów.

  1. Etap I: wniesienie skargi. Wierzyciel chcący skorzystać ze skargi pauliańskiej zobowiązany jest o wniesienie odpowiedniej skargi do sądu. Taki dokument powinien zawierać w sobie wszystkie niezbędne informacje, a przy tym także dowody potwierdzające stan niewypłacalności dłużnika oraz jego działanie na szkodę wierzycieli. To, w jaki sposób skonstruowana jest skarga, rzutuje na cały przebieg postępowania, zwiększając lub zmniejszając szansę na odzyskanie środków finansowych.
  2. Etap II: rozprawa sądowa. Podczas jej trwania obie strony mogą przedstawić swoje argumenty; pod uwagę brane są także dowody dostarczone w pierwszym etapie, jakim było wniesienie stosownej skargi. Głównym celem rozprawy jest rozpoznanie sprawy oraz zebranie najistotniejszych informacji w jej kwestii.
  3. Etap III: zabezpieczenie powództwa. Na wniosek powoda (tu: wierzyciela) sąd może udzielić zabezpieczenia za sprawą zakazu zbywania mienia na czas trwania procesu. W tym konkretnym przypadku możemy mówić o zakazie zbywania nieruchomości przez osobę trzecią.
  4. Etap IV: wyrok. Uznanie skargi za zasadną przez sąd jest w stanie stwierdzić bezskuteczność czynności dokonanych przez dłużnika w stosunku do wierzyciela, jaki wytoczył powództwo.

Skarga pauliańska nie znajdzie swojego zastosowania w momencie, jeżeli od daty czynności prawnej minęło więcej niż 5 lat. Oznacza to, że jeżeli od obdarowania dzieci przez dłużnika minęło ponad 5 lat, wierzyciel nie może skorzystać z tego rodzaju roszczenia.

Skarga pauliańska nie należy do łatwych postępowań prawnych; ze względu na fakt swojego skomplikowania, wierzycielom zaleca się kontakt z doświadczonym prawnikiem, który specjalizuje się w tego rodzaju sprawach. Takową pomoc świadczy między innymi nasza Kancelaria Prawna R. Ptak i Wspólnicy, od lat działając dla dobra naszych Klientów. Posiadana przez nas wiedza oraz doświadczenie umożliwiają nam skuteczne reprezentowanie wierzycieli w postępowaniu. Pomagamy w prowadzeniu oraz gromadzeniu dokładnej dokumentacji potwierdzającej zobowiązania dłużnika; takie działanie może okazać się kluczowe podczas postępowania sądowego, przybierając postać niebagatelnych dowodów.

Czy można uchronić się przed konsekwencjami skargi pauliańskiej?

Z racji tego, że znamy już odpowiedź na pytanie czy komornik może zająć mieszkanie przepisane na dziecko, pozostało jeszcze dowiedzieć się, czy można uchronić się przed konsekwencjami skargi pauliańskiej złożonej przez wierzyciela. Każdy dłużnik, który postanowił przekazać swój majątek w postaci darowizny, powinien liczyć się z faktem, że wierzyciel zorientuje się w jego działaniach - poczynania dłużnika nie są bowiem godne z prawem. W przypadku gdy wierzyciel uznał, że dłużnik przekazał swój majątek osobie trzeciej, przez co nie jest możliwe odzyskanie należności, sąd postanowi to zweryfikować. W przypadku gdy okaże się, że racja spoczywa po stronie wierzyciela, transakcja między dłużnikiem a nabywcą zostanie uznana za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela.

Jeżeli dłużnik przepisał mieszkanie na dziecko wskutek darowizny, jest on w stanie częściowo zabezpieczyć swoją nieruchomość przed interwencją komorniczą.

Darowizna pieniężna a podatek

Prawie dwie dekady temu ustawodawca zdecydował, że fiskus nie będzie czerpał profitów z przepływu majątku w najbliższej rodzinie. W praktyce jednak ze stosowaniem tego pełnego, nielimitowanego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn wprowadzonego dla tzw. zerowej grupy podatkowej nie jest tak różowo. Skorzystanie z niego zostało obwarowane pewnymi warunkami. A fiskus podchodzi do nich bardzo restrykcyjnie i chętnie kwestionuje prawo do ulgi. Na szczęście dla podatników nie zawsze z dobrym skutkiem. Potwierdza to jeden z najnowszych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA).

W sprawie, którą ostatecznie musiał zająć się NSA, chodziło o pełne zwolnienie dla darowizny. We wniosku o interpretację podatnik wyjaśnił, że dostał od ojca 110 tys. zł. Nie było wątpliwości, że ojciec i syn należą do tzw. zerowej grupy podatkowej, która ma prawo do nielimitowanej ulgi w podatku od spadków i darowizn. Prezent został potwierdzony umową na piśmie z marca 2022 r., a obdarowany zgłosił darowiznę do fiskusa w wymaganym sześciomiesięcznym terminie. Problemem okazało się jednak to, że zgodnie z umową darowizny pieniądze zostały przelane przez darczyńcę nie na konto obdarowanego, ale na rachunek jego wierzyciela. Była to osoba, od której syn kupił na rynku wtórnym mieszkanie spółdzielcze. Darowizna od ojca miała pokryć połowę ceny zakupu.

Wbrew oczekiwaniom podatnika fiskus uznał, że taka darowizna w pieniądzu nie spełnia warunków do objęcia jej ulgą. Konkretnie jednego, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Urzędnicy tłumaczyli, że pieniądze przekazane jako darowizna zostały wpłacone na konto osoby sprzedającej spółdzielcze mieszkanie, a nie na rachunek bankowy obdarowanego. A to ich zdaniem oznacza, że otrzymana przez obdarowanego darowizna podlega opodatkowaniu na ogólnych zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

Podatnik nie godził się z taką wykładnią przepisów i wygrał. Najpierw rację przyzna mu Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Gorzowie Wielkopolskim. Zgodził się co prawda, że przewidziany w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn warunek, który uzależnia zwolnienie od konieczności udokumentowania otrzymania środków pieniężnych dowodem przekazania m.in. na rachunek płatniczy nabywcy w banku czy SKOK należy interpretować wprost. Niemniej zdaniem sądu trzeba też uwzględnić standardy konstytucyjne oraz rolę i cel takiego rozwiązania. A WSA nie dopatrzył się powodów, że przekazanie darowanych pieniędzy w inny sposób niż wymieniony przez ustawodawcę, tj. na rachunek jego wierzyciela, ale dające taki sam rezultat fiskalny, wystarcza do kwestionowania ulgi. Sporna przesłanka polega w istocie wyłącznie na udokumentowaniu, że obdarowany rzeczywiście uzyskał możliwość dysponowania darowanymi pieniędzmi od określonej osoby z określonego źródła. I ma to miejsce zarówno, gdy darowane środki wpływają na rachunek bezpośrednio obdarowanego, jak i gdy darczyńcy w imieniu i na rzecz obdarowanego przekazują je na rachunek bankowy wierzyciela. WSA wytknął też fiskusowi, że jego wykładni nie da się pogodzić z celami przesłanki zwolnienia. Ma to być instrument pozwalający bez dużego nakładu sił i środków na weryfikowanie rzetelności umowy darowizny i przepływu pieniędzy. Tymczasem przekazanie pieniędzy bezpośrednio na rachunek podatnika, jak i na rachunek jego wierzyciela w takim samym stopniu pozwalają stwierdzić fiskusowi, w jakim zakresie może mieć do czynienia z fikcją, ewentualnie z działaniami na szkodę budżetu.

Podobnie do sprawy ostatecznie podszedł NSA. Co istotne, odniósł się do swojej uchwały z 20 marca 2023 r., z której wynika, że prawa do ulgi nie ma, gdy pieniądze z darowizny na własne konto wpłacił sam obdarowany (III FPS 3/22). Jednak jak tłumaczył sędzia sprawozdawca Krzysztof Przasnyski, skład orzekający uznał, że ta nie ma zastosowania do spornego przypadku. NSA nie miał zaś wątpliwości, że warunek do skorzystania z ulgi jest spełniony także wówczas, gdy środki z darowizny trafiają z konta darczyńcy na rachunek osoby trzeciej, która jest wierzycielem obdarowanego. To znaczy wtedy, kiedy darczyńca przekaże pieniądze na rachunek wierzyciela wskazany przez obdarowanego. Chodzi przecież o dokumentowanie przepływu środków. Wyrok jest prawomocny.

Dokonując wykładni przepisów podatkowych, czasami zbyt skupiamy się na ich dosłownym brzmieniu, tracąc z pola widzenia intencje, cel i okoliczności ich wprowadzenia. Dokonana w 2006 r. nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn miała jasne założenie: wyeliminowanie opodatkowania transferów majątkowych między osobami najbliższymi. Można oczywiście dyskutować o słuszności takiego rozwiązania. Niemniej z prawnego punktu widzenia rozwiązanie to nie powinno budzić wątpliwości. Zrozumiałą rzeczą jest także to, że takie nieopodatkowane transfery podlegać powinny określonej ewidencji. Środki pieniężne uzyskane w wyniku, przede wszystkim, darowizny wykorzystane mogą być przy uchylaniu się od opodatkowania. Temu też służy wymóg transferu darowanych środków poprzez system bankowy. Drugą, a nawet trzeciorzędną kwestią powinny być natomiast uwarunkowania techniczne, to, czy obdarowany wskaże swój rachunek, czy też swojego wierzyciela, regulując w ten bezpośredni sposób swoje zobowiązanie i upraszczając przepływ środków. Tak długo, jak nie ma wątpliwości co do tożsamości stron umowy darowizny, wysokości kwoty darowizny oraz faktu jej dokonania, zwolnienie nie powinno być więc kwestionowane.

Darowizny w najbliższej rodzinie – jak nie zapłacić podatku?

Mój dłużnik w celu uniknięcia egzekucji i oddania mi długu podarował znaczną część swojego majątku. Jak można podważyć tę darowiznę?

Może Pan wystąpić do sądu. Darowiznę z pokrzywdzeniem wierzyciela sąd może uznać za bezskuteczną. Prawomocny wyrok stwierdzający, iż dłużnik jest obowiązany do zapłaty określonej kwoty na rzecz wierzyciela, wcale nie oznacza, że tak się rzeczywiście stanie. Często, już w postępowaniu egzekucyjnym, okazuje się, że dłużnik jest niewypłacalny i nie posiada żadnego majątku. Jednym ze sposobów ukrywania majątku jest darowizna na rzecz innej osoby.

Czy z ulgi podatkowej może skorzystać kobieta, w imieniu której długi uregulował ojciec, wysyłając przelewy bezpośrednio do wierzycieli?

Z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej do fiskusa zwróciła się podatniczka, która przedstawiła organowi następujący stan faktyczny. W sierpniu 2021 r. podpisała ze swoim ojcem umowę darowizny na kwotę ok. 930 tys. zł. W tej samej umowie zawarty był zapis, że darowizna ta zostanie przekazana dwoma przelewami bezpośrednio na konta bankowe wierzycieli kobiety, stanowiąc tym samym uregulowanie jej zobowiązań wynikających z zakupu nieruchomości. Nabywcą działek gruntu była podatniczka, ale akty nabycia, zgodnie z notarialnym pełnomocnictwem, podpisał w jej imieniu ojciec. Kobieta chciała wiedzieć, czy w związku z przedstawionym powyżej stanem faktycznym, otrzymana przez nią darowizna (dla córki od ojca), mimo przekazania środków na rachunek bankowy jej wierzycieli, z pominięciem jej rachunku, spełnia warunki konieczne dla zwolnienia, określonego w art. 4a ustawy z 28.7.1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1804 ze zm.). W opinii podatniczki miała ona prawo do ulgi, co uzasadniała następująco. Jako nabywca darowizny znajdowała się w I grupie podatkowej (co wynikało z pisemnie zawartej umowy darowizny). Ponadto przekazanie darowanych środków nastąpiło bezpośrednio na rachunki bankowe wskazane przez nią na piśmie, a poza tym zachowany został 6 miesięczny termin zgłoszenia (SD-Z2) faktu otrzymania darowizny właściwemu urzędowi skarbowemu. Ponadto podatniczka tłumaczyła, że pominięcie jej rachunku bankowego i wpłata darowizny na wskazane rachunki wierzycieli wynikało z chęci pominięcia kilkukrotnego dokonywania operacji bankowych i ponoszenia z tego tytułu opłat od operacji.

Fiskus był jednak innego zdania. W interpretacji z 9.2.2022 r., 0111-KDIB2-3.4015.1.2022.1.JKA, Legalis organ, przywołując art. 5 PodSpDarU przypomniał, że obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Dalej zaznaczył, że stosownie do treści art. 9 ust. 1 PodSpDarU opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej - w przypadku osoby zaliczonej do I grupy podatkowej - 9637 zł. Podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku, według skali od nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej - w omawianym przypadku - dla kwot powyżej 20 556 zł - 822 zł 20 gr i 7% nadwyżki ponad 20 556 zł (art. 15 ust. 1 i 2 PodSpDarU). Organ powołał się także na art. 4a ust. 1 PodSpDarU, wg którego zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, (i) jeżeli zgłoszą oni nabycie własności właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, (ii) w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę określoną w przepisach - udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej zaznaczył, że co prawda, zgodnie z utartą linią interpretacyjną i orzeczniczą, warunek określony we wskazanym przepisie uważa się za spełniony również wtedy, gdy wpłata dokonywana jest na rachunek bankowy osoby trzeciej, ale na subkonto wyodrębnione w ramach tego rachunku dla osoby obdarowanej. W analizowanym przypadku taka sytuacja jednak nie wystąpiła. Podsumowując organ stwierdził, że skoro w opisanej sytuacji nie znalazło zastosowanie zwolnienie z opodatkowania określone w art. 4a ust. 1 PodSpDarU, to podatniczka jest zobowiązana do zapłaty podatku od spadków i darowizn na zasadach ogólnych.

Darowizna z pokrzywdzeniem wierzycieli

Umowa darowizny, polegająca na darmowym przekazaniu majątku, może nieść za sobą negatywne konsekwencje, gdy jest dokonywana przez dłużnika. Taka darowizna z pokrzywdzeniem wierzycieli stanowi poważne zagrożenie dla ich interesów. W artykule wyjaśniamy, kiedy czynność prawna dłużnika może zostać uznana za bezskuteczną i w jaki sposób wierzyciel ma możliwość dochodzenia swoich roszczeń od osoby obdarowanej.

Kiedy dochodzi do powstania darowizny z pokrzywdzeniem wierzycieli?

Zgodnie z treścią art. 888 i 890 Kodeksu cywilnego (kc) przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swego majątku. Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przepisy powyższe nie uchybiają przepisom, które ze względu na przedmiot darowizny wymagają zachowania szczególnej formy dla oświadczeń obu stron.

Ustawodawca nie określa wprost, kiedy dochodzi do powstania darowizny, w wyniku której dochodzi do pokrzywdzenia wierzycieli. Taka sytuacja będzie miała miejsce, gdy darczyńca posiada nieuregulowane zobowiązania i wskutek dokonanej darowizny uszczupla swój majątek. Celem takiego działania jest oczywiście zmniejszenie lub całkowite wyeliminowanie odpowiedzialności darczyńcy względem jego wierzycieli. W sytuacji, gdy dojdzie do oddania majątku obdarowanemu, wierzyciele nie mają bowiem z czego zaspokoić swoich roszczeń.

Dłużnicy celowo dokonują darowizn, aby uniknąć odpowiedzialności za niespłacone zobowiązania. W takich przypadkach obdarowanymi zostają najczęściej członkowie najbliższej rodziny darczyńcy lub inne zaufane osoby. Działania, które ewidentnie szkodzą wierzycielom, nie pozostają jednak bez skutku dla zawartej umowy. W przeciwnym razie każdy dłużnik mógłby uwolnić się od odpowiedzialności za pomocą zwykłej darowizny poczynionej na rzecz najbliższej osoby. W praktyce majątek darczyńcy nadal pozostawałby w kręgu rodzinnym, jednak wierzyciele nie mogliby już z niego zaspokoić swoich roszczeń.

Zgodnie z treścią art. 528-530 kc, jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, że działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny. Powyższe reguły znajdują zastosowanie odpowiednio w przypadku, gdy dłużnik działał w zamiarze pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli. Jeżeli jednak osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową odpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną tylko wtedy, gdy osoba trzecia wiedziała o zamiarze dłużnika.

Ważne jest, że nie każda darowizna dokonana przez dłużnika zostanie uznana za pokrzywdzenie wierzycieli.

Przykład 1: Darowizna z pokrzywdzeniem wierzycieli

Mariusz posiada kilka nieuregulowanych zobowiązań pieniężnych. W związku z tym, że obawia się, iż jego wierzyciele wkrótce skierują sprawę do sądu i komornika, postanowił darować cały swój majątek siostrze Klaudii. Kobieta została poinformowana o całej sytuacji i obiecała bratu, że zwróci mu cały majątek, gdy tylko zobowiązania Mariusza ulegną przedawnieniu i jego wierzyciele nie będą mogli nic już w tej sprawie zrobić. Czy możemy uznać, że darowizna dokonana pomiędzy Mariuszem a Klaudią nastąpiła z pokrzywdzeniem wierzycieli? Tak, ponieważ dłużnik celowo wyzbył się majątku, aby żaden z wierzycieli nie miał możliwości zaspokojenia swoich roszczeń finansowych. Ponadto współwinną jest obdarowana, która pomimo wiedzy o całej sytuacji zgodziła się przyjąć taką darowiznę.

Przykład 2: Darowizna bez świadomości pokrzywdzenia wierzycieli

Paulina dokonała darowizny znacznej części swojego majątku na rzecz dorosłej córki Marty. Po 2 miesiącach od zawarcia umowy dowiedziała się, że musi spłacić zobowiązania, o których istnieniu nie miała w ogóle pojęcia. Roszczenia wierzycieli byłyby zaspokojone w całości, gdyby Paulina nie dokonała wcześniejszej darowizny. Obecnie jednak nie jest to możliwe, ze względu na brak majątku dłużniczki, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję komorniczą. Czy możemy uznać, że darowizna dokonana pomiędzy Pauliną a Martą nastąpiła z pokrzywdzeniem wierzycieli? Nie, ponieważ Paulina nie miała świadomości, że dokonana darowizna będzie negatywnie oddziaływać na jej wierzycieli. W chwili zawierania umowy z córką nie wiedziała nawet, że istnieją jakiekolwiek długi, które ma obowiązek uregulować.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

Co ważne, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Przykład 3: Darowizna na rzecz partnera z pokrzywdzeniem wierzycieli

Anna prowadziła firmę, która popadła w poważne tarapaty finansowe i miała wielu wierzycieli. Tuż przed ogłoszeniem upadłości przelała wszystkie swoje oszczędności (kilkaset tysięcy złotych) na konto swojego partnera w ramach darowizny. Czy doszło do pokrzywdzenia wierzycieli Anny? Tak, ponieważ Anna wiedziała, że wyzbywając się oszczędności, uniemożliwia zaspokojenie wierzycieli. Z uwagi na bliski stosunek pomiędzy Anną a jej partnerem (domniemanie z art. 527 § 3 kc) domniemywa się, że obdarowany wiedział o działaniu Anny ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Nawet gdyby nie wiedział, zastosowanie miałby art. 528 kc. Wierzyciele mogą żądać zaspokojenia swoich roszczeń z majątku, który został przekazany partnerowi Anny.

Skutki prawne darowizny z pokrzywdzeniem wierzycieli

Skutkiem dokonania darowizny z pokrzywdzeniem wierzycieli nie jest unieważnienie zawartej umowy. Zobowiązanie pozostaje ważne względem wszystkich osób, które nie są wierzycielami darczyńcy. Obdarowany skutecznie nabył prawo własności przedmiotu darowizny, jednak wierzyciele darczyńcy mogą żądać zaspokojenia swoich roszczeń z takiego majątku. Pomiędzy dłużnikiem a obdarowanym darowizna pozostaje więc ważna. Pamiętajmy jednak, że uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową. W przypadku, gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne. Osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, może zwolnić się od zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela żądającego uznania czynności za bezskuteczną, jeżeli zaspokoi tego wierzyciela albo wskaże mu wystarczające do jego zaspokojenia mienie dłużnika.

Uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie 5 lat od daty tej czynności.

Przykład 4: Przedawnienie roszczeń wierzycieli w przypadku darowizny

Aldona dokonała darowizny samochodu i mieszkania na rzecz swojego brata Jerzego. Jak się później okazało, nastąpiło to z pokrzywdzeniem wierzycieli darującej, ponieważ miała ona nieuregulowane zobowiązania finansowe. Wierzyciele kwestionują przejście prawa własności majątku Aldony na jej brata. Czy mogą żądać zaspokojenia swoich roszczeń z majątku Jerzego? Tak, ale tylko w ograniczeniu do samochodu i mieszkania przekazanego przez Aldonę. Co więcej, muszą złożyć pozew przeciwko Jerzemu przed upływem 5 lat od dnia dokonania darowizny.

Niezłożenie pozwu o uznanie darowizny za bezskuteczną względem wierzyciela lub zrobienie tego po terminie przedawnienia powoduje, że wierzyciele darczyńcy tracą możliwość zaspokojenia swoich roszczeń z majątku, który otrzymał obdarowany. Uznanie bezskuteczności dokonanej darowizny względem wierzycieli nie następuje bowiem z mocy samego prawa, lecz wymaga podjęcia odpowiednich działań procesowych przez zainteresowanych wierzycieli.

Podsumowanie

Darowizna, choć jest wyrazem hojności, może stać się problematyczna, gdy prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli darczyńcy. Polskie prawo, a w szczególności przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące skargi pauliańskiej, dają wierzycielom skuteczne narzędzia do ochrony ich interesów. W przypadku darowizn sytuacja wierzyciela jest znacznie ułatwiona, ponieważ nie musi on udowadniać złej wiary obdarowanego. Wierzyciel musi jednak pamiętać o złożeniu pozwu przeciwko obdarowanemu w ustawowym terminie 5 lat od chwili dokonania darowizny.

tags: #darowizna #piniezna #a #wierzyciele

Popularne posty: