Wpływ statusu dłużnika alimentacyjnego na uprawnienia w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Około 30 proc. z miliona niealimentowanych dzieci nie dostaje finansowego wsparcia od jednego z rodziców - wskazują wyniki badania przeprowadzonego przez Instytut ARC Rynek i Opinia na zlecenie BIG InfoMonitor. Dzieje się tak dlatego, że rodzic zobowiązany do płacenia alimentów pozostaje bez pracy. Jednocześnie dotychczasowe działania podejmowane w celu aktywizacji zawodowej dłużników alimentacyjnych są niewystarczające i nieskuteczne. Obecnie to gmina, na terenie której zamieszkuje bezrobotny dłużnik alimentacyjny, powinna zobowiązać go do zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy. Gmina informuje też urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika. W rzeczywistości jednak gminy podejmują takie działania tylko w około 12 proc.

W Polsce spośród ponad 1,5 mln bezrobotnych prawie 900 tys. stanowią osoby długotrwale bezrobotne. Ustawodawca przyjął, że stopień zagrożenia zjawiskiem bezrobocia nie jest jednakowy dla wszystkich. Szczególna sytuacja na rynku pracy dotyczy m.in. osób bezrobotnych do 30 roku życia, a także powyżej 50 roku życia oraz osób długotrwale bezrobotnych. Profilowanie pomocy dla bezrobotnych zakłada, że aktywną pomocą w poszukiwaniu pracy w pierwszej kolejności obejmowane są osoby w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Rzecznicy postulują, aby tą formą pomocy objąć także dłużników alimentacyjnych.

Czy dłużnicy alimentacyjni są w Polsce poddawani opresji?

Do MRPiPS trafiła petycja, której autor wskazuje, że tak jest i domaga się wprowadzenia konkretnych zmian. Co na to resort rodziny? Znamy już treść odpowiedzi. Dług alimentacyjny w 2025 roku przekroczył 17 mld złotych. Dłużnicy alimentacyjni chcą zmiany przepisów. Czy MRPiPS zrezygnuje z sankcji polegającej na zatrzymaniu prawa jazdy? Dług alimentacyjny w 2025 roku przekroczył 17 mld złotych.

Problem długów alimentacyjnych należy do tej grupy problemów, których pomimo upływu lat nie udaje się rozwiązać. Jak wynika z danych zawartych w Rejestrze Długów BIG, pod koniec 2025 roku łączny dług alimentacyjny w Polsce przekroczył 17 miliardów złotych, a liczba dłużników zbliżyła się do 300 tysięcy osób. Te liczby porażają, a co najgorsze, z roku na rok rosną. Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trafiła petycja obywatelska, która w części dotyczy dłużników alimentacyjnych. Jej autor domaga się natychmiastowej reformy systemu egzekucji alimentów polegającej na likwidacji mechanizmu odbierania prawa jazdy za długi alimentacyjne. W uzasadnieniu wniosku wskazuje na skrajną opresyjność wobec obywateli i uniemożliwianie mu powrotu na rynek pracy.

Resort rodziny w dniu 16 marca 2026 r. (nr DPR-IV.055.3.2026.AS) udzielił odpowiedzi na petycję. W odpowiedzi wskazał, że sankcja w postaci zatrzymania prawa jazdy nie jest sankcją za niepłacenie zobowiązań alimentacyjnych, ale za brak współpracy dłużnika z właściwym organem. Art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje, że w przypadku gdy dłużnik uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówi m.in. zarejestrowania się w PUP, przyjęcia propozycji zatrudnienia, organ wszczyna postępowanie dotyczące uchylania się od zobowiązań. Sankcja zatrzymania prawa jazdy nie jest stosowana, gdy dłużnik współpracuje z organem, nawet jeśli nie jest w stanie finansowo podołać zobowiązaniom.

To oznacza, że niezależnie od sytuacji finansowej, dłużnik może łatwo uniknąć sankcji w postaci zatrzymania prawa jazdy, podporządkowując się zasadom. Po nałożeniu sankcji możliwe jest jej uchylenie, jeśli ustanie przyczyna lub jeśli egzekucja stanie się skuteczna. Resort rodziny podkreślił, że nie prowadzi się prac nad zmianą przepisów dotyczących tej procedury. Art. 5 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi podstawę opisanych mechanizmów.

W jaki sposób status dłużnika alimentacyjnego wpływa na działania PUP?

W artykule analizujemy sytuację dłużnika, który utracił zatrudnienie i zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wyjaśniamy, jak status dłużnika jako bezrobotnego wpływa na proces egzekucji oraz jakie formy wsparcia może on otrzymać z PUP, aby odzyskać stabilność finansową. Działania wobec dłużnika prowadzi urząd gminy: wywiad alimentacyjny, obowiązek zarejestrowania się jako bezrobotny, informacja o potrzebie aktywizacji zawodowej dla PUP, a w razie braku współpracy - możliwość wszczęcia postępowania o uchylanie od zobowiązań.

Dodatkowo po uzyskaniu informacji o uprawnieniu do kierowania pojazdami, organ kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika. W praktyce sankcja ta nie jest stosowana, gdy dłużnik współpracuje z organem, nawet jeśli nie spłaca zobowiązań. Wsparcie PUP dla bezrobotnych dłużników obejmuje przede wszystkim obowiązek priorytetowego kierowania do robót publicznych oraz inne formy pracy w instytucjach użyteczności publicznej, a także możliwości zatrudnienia w sektorze kultury, oświaty, sportu i turystyki, ochrony zdrowia lub pomocy społecznej.

Umorzenia i obniżenie alimentów

Jeżeli chodzi o umorzenie zaległości, możliwe jest w przypadku spłaty, przedawnienia, pozbawienia wykonalności tytułu. W przypadku wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego możliwe jest umorzenie należności obejmujące m.in. część zaległości, w zależności od długości skutecznej egzekucji (30%, 50%, 100%). Umorzenie następuje decyzją administracyjną, a wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych może być złożony w razie braku możliwości ich poniesienia.

Z kolei sam fakt bezrobotności nie powoduje automatycznego obniżenia alimentów. Wysokość zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zobowiązanego. Możliwe jest także ustalenie dochodu hipotetycznego, jeśli zobowiązany ukrywa dochody. Zmiana stosunków może prowadzić do uchylenia lub podwyższenia/obniżenia alimentów, w zależności od trwałości zmian.

Przykład praktyczny

Przykład: Pan Adam jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, deklaruje brak dochodów, choć faktycznie pracuje „na czarno” i osiąga 4500-5000 zł netto. Ma dwie córki - 9 i 23 lata. Do tej pory płacił 1000 zł na każde dziecko. Chce obniżyć alimenty na młodszą córkę i uchylić na starszą. Sąd może uznać brak podstaw do obniżenia na małoletnie dziecko, a w przypadku starszej córki trzeba ocenić potrzebę dalszej alimentacji.

Podsumowując, fakt bycia bezrobotnym nie zwalnia rodzica z obowiązku płacenia zasądzonych alimentów. Sądy biorą pod uwagę nie tylko aktualne dochody, ale przede wszystkim możliwości zarobkowe zobowiązanego. To samo dotyczy bezrobotnych dłużników alimentacyjnych. Urzędy pracy oferują dla dłużników alimentacyjnych szczególne formy wsparcia.

Infografika: Mechanizm egzekucji alimentów i rola PUP

Czym są alimenty?

Krok działania	Opis	Podstawa prawna
Rejestracja jako bezrobotny	Obowiązek zarejestrowania się w PUP w przypadku braku możliwości zatrudnienia	Art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy
Wywiad alimentacyjny	Ocena możliwości działania i współpracy	Procedury organu
Plan aktywizacji	Określenie form aktywnego poszukiwania pracy	Ustawa o rynku pracy
Zatrzymanie prawa jazdy	Możliwość zastosowania sankcji przy braku współpracy	Art. 5 ust. 3