Dłużnik zajętej wierzytelności w polskim prawie egzekucyjnym
Dłużnik zajętej wierzytelności to osoba fizyczna lub prawna, wobec której przysługuje wierzytelność będąca przedmiotem zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego. W praktyce oznacza to, że wierzyciel, który nie może odzyskać swojej należności bezpośrednio od dłużnika, korzysta z możliwości zajęcia jego praw majątkowych - w tym wierzytelności, które przysługują dłużnikowi wobec innych podmiotów.
Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, a w szczególności z art. 896 i następnymi, komornik sądowy może zająć wierzytelność przysługującą dłużnikowi od osoby trzeciej. Od tej chwili zobowiązanie, które wcześniej miało być spełnione na rzecz dłużnika, staje się przedmiotem realizacji na rzecz wierzyciela.
Trzeciodłużnik, często nazywany także „dłużnikiem dłużnika”, to osoba lub podmiot, który jest zobowiązany wobec dłużnika objętego postępowaniem egzekucyjnym. To właśnie z jego zobowiązania - wskutek zajęcia wierzytelności - wierzyciel może dochodzić należności.
W świetle prawa cywilnego i egzekucyjnego rola trzeciodłużnika jest obowiązkowa i wiąże się z konkretnymi obowiązkami proceduralnymi. Trzeciodłużnik musi przestrzegać nałożonych na niego zakazów i nakazów, ponieważ niedopełnienie tych obowiązków może skutkować dla niego poważnymi konsekwencjami prawnymi, w tym odpowiedzialnością majątkową.
Procedura zajęcia wierzytelności
Zajęcie wierzytelności trzeciodłużnika rozpoczyna się od złożenia przez wierzyciela wniosku egzekucyjnego. Na jego podstawie komornik wydaje postanowienie o zajęciu wierzytelności i doręcza je zarówno dłużnikowi, jak i trzeciodłużnikowi. Kluczowym dokumentem w tej procedurze jest zawiadomienie o zajęciu, w którym zawarte są instrukcje co do dalszego postępowania.
Zgodnie z art. 896 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, do egzekucji z wierzytelności komornik przystępuje przez jej zajęcie. Zajęcie następuje z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności. W sytuacji, gdy do zajęcia wierzytelności wymagany jest wpis w księdze wieczystej, to do zajęcia wierzytelności dochodzi z chwilą dokonania wpisu do księgi wieczystej lub złożenia do zbioru dokumentów wniosku komornika.
Komornik dokonuje zajęcia wierzytelności związanej z posiadaniem dokumentu poprzez jego odebranie, o czym powiadamia uczestników postępowania egzekucyjnego. W razie braku zapłaty przez zobowiązanego z weksla komornik sprzeda weksel.
Zajęcie sum płatnych periodycznie, np. należności z tytułu czynszu najmu, rent, obejmuje także wypłaty przyszłe. Wierzytelność będąca nadpłatą podatku może zostać zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Komornik przesyła zajęcie wierzytelności do organu podatkowego jednocześnie wzywając aby świadczenie z tego tytułu nie było przekazywane dłużnikowi ale złożone komornikowi lub na rachunek depozytowy Ministra Finansów.
Obowiązki trzeciodłużnika
Trzeciodłużnik, wobec którego dokonano zajęcia wierzytelności, nie może dokonać zapłaty na rzecz dłużnika, nawet jeśli wcześniej istniała taka umowa lub termin płatności już nadszedł. Ma obowiązek złożyć komornikowi oświadczenie dotyczące istnienia, wysokości oraz terminu płatności zajętej wierzytelności. Powinien poinformować komornika o wszelkich zmianach, jakie zaszły po zajęciu, np. o potrąceniach, przedawnieniu lub przelewie wierzytelności.
Potwierdzają to także orzeczenia sądowe. Przykładowo w wyroku z 28 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt VIII SA/Wa 130/08) wskazano, że "Skoro udowodniony został ww. obowiązek (...) Organ egzekucyjny działał bowiem w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Skarżąca zaś działała w sposób nieuprawniony, ze szkodą dla wierzycieli zobowiązanego. (...) Bezpodstawnie uchylała się od przekazania skutecznie zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Wypłacała jednocześnie zobowiązanemu znaczne kwoty, pozwalające na zaspokojenie egzekwowanych należności, choć była pouczana o wynikających z zajęcia wierzytelności obowiązkach oraz konsekwencjach ich niewypełnienia."
Konsekwencje niewykonania obowiązków przez trzeciodłużnika
Odmowa współpracy przez trzeciodłużnika to poważne utrudnienie w postępowaniu egzekucyjnym. W praktyce może ona przyjmować różne formy - od zignorowania zawiadomienia o zajęciu, przez złożenie fałszywego oświadczenia, aż po świadome spełnienie świadczenia na rzecz dłużnika mimo zajęcia. Zgłoszenie sprawy do prokuratury, gdy istnieje podejrzenie działania na szkodę wierzyciela, jest również możliwe.
Trzeciodłużnik, który nie współpracuje, może ponieść skutki prawne analogiczne do dłużnika głównego. Na mocy art. 91 upea, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, wówczas kwota tej wierzytelności może zostać ściągnięta bezpośrednio z majątku dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym wymierzonym wprost w stosunku do niego.
Na dłużnika zajętej wierzytelności może być również nałożona kara pieniężna do wysokości 3800 zł. Jeżeli bowiem wierzytelność nie zostanie uznana, to nie ma w tym przypadku zastosowania art. 91 upea. W sytuacji, gdy wierzytelność nie zostanie uznana, nie można mówić o skutecznym zajęciu wierzytelności.
Windykacja trzeciodłużnika
Zajęcie wierzytelności to jedna z najczęściej stosowanych metod w egzekucji należności pieniężnych. Windykacja trzeciodłużnika następuje wówczas, gdy mimo zajęcia wierzytelności nie dojdzie do spełnienia świadczenia przez trzeciodłużnika. Wierzyciel, chcąc dochodzić swoich praw, może podjąć szereg działań, których celem jest przymuszenie trzeciodłużnika do zapłaty.
Do działań tych należą:
- Wezwanie do zapłaty - pierwszym krokiem jest pismo wzywające trzeciodłużnika do spełnienia świadczenia na rzecz wierzyciela.
- Wystąpienie na drogę sądową - jeśli wezwanie nie odnosi skutku, wierzyciel może wnieść pozew do sądu cywilnego.
- Postępowanie egzekucyjne wobec trzeciodłużnika - po uzyskaniu wyroku wierzyciel może wszcząć egzekucję bezpośrednio przeciwko trzeciodłużnikowi.
Sprzedaż zajętej wierzytelności
Zgodnie z art. 9041 KPC, sprzedaży zajętej wierzytelności dokonuje się w drodze licytacji prowadzonej według przepisów o egzekucji z ruchomości. Cena wywołania wynosi trzy czwarte sumy, na którą składa się należność główna oraz odsetki naliczone do dnia licytacji.
Za zgodą dłużnika zajęta wierzytelność może zostać sprzedana z wolnej ręki po cenie przez niego wskazanej, jeżeli sprzedaż nie narusza interesów wierzycieli. Dłużnik może też wskazać nabywcę oraz określić inne warunki sprzedaży. Zgoda dłużnika na sprzedaż z wolnej ręki nie jest potrzebna, gdy wierzytelność była wymagalna przed dniem zajęcia. W takim wypadku cena sprzedaży nie może być jednak niższa niż cztery piąte sumy, na którą składa się należność główna oraz odsetki naliczone do dnia sprzedaży.
Egzekucja z innych wierzytelności [kodeks postępowania cywilnego, KPC].
tags: #dluznik #zajetej #wierzytelnosci #kpc