Egzekucja wierzytelności procesowych

Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien to świadczenie spełnić. Zajęcie wierzytelności przez komornika to jeden ze sposobów egzekucji. Aby komornik mógł dokonać zajęcia wierzytelności dłużnika, należy złożyć wniosek o zajęcie wierzytelności.

Czym jest egzekucja komornicza?

Egzekucja komornicza to postępowanie mające na celu odzyskanie należności wierzyciela przy wsparciu komornika. Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym, który odpowiada za egzekwowanie wyroków sądowych i innych prawomocnych orzeczeń. Na podstawie tytułu wykonawczego podejmuje działania mające na celu zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Komornik nie ma możliwości kwestionowania zasadności wyroku, a jego zadaniem jest jedynie jego wykonanie, zazwyczaj poprzez zajmowanie majątku dłużnika i ewentualnie jego sprzedaż. Innymi słowy, egzekucja komornicza to postępowanie prowadzone w trybie kodeksu postępowania cywilnego, którego celem jest odzyskanie od dłużnika, za pomocą komornika, całości należności objętej konkretnym wyrokiem sądowym czy innym tytułem wykonawczym.

Jaki jest przebieg egzekucji komorniczej?

Egzekucja komornicza to proces, który ma określony przebieg. Wszczęcie procesu następuje na wniosek wierzyciela. Po złożeniu kompletnego z formalnego punktu widzenia wniosku o wszczęcie egzekucji komorniczej, komornik wystosowuje do dłużnika pismo informujące o rozpoczęciu egzekucji. Równocześnie jednak może już podjąć pewne czynności, takie jak blokada rachunku bankowego dłużnika. Dokładny zakres egzekucji komorniczej zależy przede wszystkim od wniosku wierzyciela. To, czy wierzyciel poprzestanie na zajęciu rachunku bankowego, czy także przystąpi do licytacji nieruchomości dłużnika, zależy od tego, czy wierzyciel zgłosił chęć takiego trybu egzekucji we wniosku.

Co jest potrzebne do wszczęcia egzekucji komorniczej?

Do wszczęcia egzekucji komorniczej potrzebny jest wniosek. Wniosek o przeprowadzenie egzekucji musi spełniać wymagania formalne pisma procesowego, zgodnie z art. 126 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC), a dodatkowo zawierać precyzyjne oznaczenie świadczenia, które ma być wyegzekwowane, oraz sposób egzekucji, zgodnie z art. 797 KPC. Wierzytelność, której dochodzi wierzyciel, musi być dokładnie określona. W przypadku świadczeń pieniężnych należy wskazać kwotę główną oraz dodatkowe należności, takie jak odsetki, koszty procesu czy poprzednich egzekucji. Przy odsetkach za zwłokę trzeba określić ich wysokość i datę początkową naliczania. Wierzyciel może domagać się egzekucji całości lub części świadczenia wynikającego z tytułu wykonawczego.

Zgodnie z art. 799 § 1 KPC, wierzyciel ma prawo w jednym wniosku wskazać różne sposoby egzekucji przeciwko temu samemu dłużnikowi, które są określone w kodeksie postępowania cywilnego. Są to w szczególności:

Egzekucja z nieruchomości.
Egzekucja wierzytelności przysługujących dłużnikowi.
Egzekucja z wynagrodzenia za pracę.
Egzekucja z ruchomości (np. pojazdu).

Tytuł wykonawczy i klauzula wykonalności

Podstawą egzekucji sądowej jest tytuł wykonawczy, który stanowi tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Najczęściej tytułem egzekucyjnym jest prawomocne orzeczenie sądowe, takie jak nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym lub nakazowym, czy wyrok zaoczny, zasądzające określone świadczenie pieniężne. Może być nim również ugoda sądowa czy akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji. Tytułowi egzekucyjnemu pochodzącemu od Sądu (nie wchodzi tu akt notarialny) nadaje klauzulę wykonalności Sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczy. Klauzulę wykonalności nadaje sąd w formie postanowienia i powinna ona zawierać stwierdzenie, że tytuł uprawnia do egzekucji, a w razie potrzeby oznaczać jej zakres.

Zajęcie wierzytelności

Zasadą jest, że zajęcie następuje z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności. W sytuacji, gdy do zajęcia wierzytelności wymagany jest wpis w księdze wieczystej, to do zajęcia wierzytelności dochodzi z chwilą dokonania wpisu do księgi wieczystej lub złożenia do zbioru dokumentów wniosku komornika. Czas oczekiwania na dokonanie wpisu w księdze wieczystej może być dość długi. W księdze wieczystej znajdują się wpisy lub w zbiorze dokumentów - dokumenty stanowiące przeszkodę do uwzględnienia wniosku. Sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej zawiadomi o tym wierzyciela i komornika, wyznaczając termin do usunięcia przeszkody.

Komornik dokonuje zajęcia wierzytelności związanej z posiadaniem dokumentu poprzez jego odebranie, o czym powiadamia uczestników postępowania egzekucyjnego. Od dłużnika zajętej wierzytelności związanej z posiadaniem dokumentu komornik zażąda zapłaty poszukiwanej sumy, a jeżeli wierzytelność wymagalna jest po wypowiedzeniu, dokona jej wypowiedzenia. W razie braku zapłaty przez zobowiązanego z weksla, komornik sprzeda weksel. Dokonany przez komornika indos wywiera skutki indosu wpisanego przez zobowiązanego. Zajęte papiery wartościowe niezapisane na rachunku papierów wartościowych komornik może sprzedać za pośrednictwem firmy inwestycyjnej. Sprzedaż w tym trybie może nastąpić w okresie miesiąca od dnia zajęcia. Za zgodą dłużnika sprzedaż może nastąpić także po tym terminie. Do ustalenia ceny sprzedaży należy powołać biegłego.

Zajęcie sum płatnych periodycznie, np. należności z tytułu czynszu najmu, rent, obejmuje także wypłaty przyszłe. Wierzytelność będąca nadpłatą podatku może zostać zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Komornik przesyła zajęcie wierzytelności do organu podatkowego, jednocześnie wzywając, aby świadczenie z tego tytułu nie było przekazywane dłużnikowi, ale złożone komornikowi lub na rachunek depozytowy Ministra Finansów.

Sprzedaż zajętej wierzytelności

Zgodnie z art. 904¹ KPC, sprzedaży zajętej wierzytelności dokonuje się w drodze licytacji prowadzonej według przepisów o egzekucji z ruchomości. Cena wywołania wynosi trzy czwarte sumy, na którą składa się należność główna oraz odsetki naliczone do dnia licytacji. Za zgodą dłużnika zajęta wierzytelność może zostać sprzedana z wolnej ręki po cenie przez niego wskazanej, jeżeli sprzedaż nie narusza interesów wierzycieli. Dłużnik może też wskazać nabywcę oraz określić inne warunki sprzedaży. Zgoda dłużnika na sprzedaż z wolnej ręki nie jest potrzebna, gdy wierzytelność była wymagalna przed dniem zajęcia.

Cesja wierzytelności w postępowaniu sądowym i egzekucyjnym

Cesja wierzytelności jest instrumentem powszechnie stosowanym w obrocie prawnym. Zgoda dłużnika na przelew wierzytelności co do zasady nie jest wymagana, należy jednak zawiadomić dłużnika o przelewie, aby spełnił świadczenie na rzecz nabywcy wierzytelności. Co jednak w przypadku, gdy do cesji dochodzi już w toku postępowania sądowego lub egzekucyjnego? Czy stwierdzenie przelewu pismem jest wystarczające?

W sytuacji, gdy strony zawierają umowę cesji wierzytelności, co do której już toczy się postępowanie sądowe wszczęte przez zbywcę wierzytelności, kluczowym momentem jest chwila doręczenia pozwu pozwanemu. Przyjmuje się, że przepis art. 192 KPC nie wywołuje żadnych skutków w sferze prawa materialnego. W przypadku cesji wierzytelności już po doręczeniu pozwu, zbywca wierzytelności może w dalszym ciągu dochodzić tej wierzytelności na drodze postępowania sądowego. Wydane orzeczenie obejmuje zatem dotychczasowe strony, ale odnosi ono bezpośredni skutek wobec nabywcy, co określa się mianem tzw. prawomocności rozszerzonej. Sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy. Zgodnie z art. 788 § 1 KPC, przejście uprawnienia należy wykazać dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

W przypadku cesji wierzytelności po doręczeniu pozwu możliwa jest zmiana podmiotowa po stronie powodowej (podstawienie procesowe względne). Zgoda może być wyrażona w sposób dorozumiany, np. przez podejmowanie czynności procesowych, aczkolwiek w praktyce dąży się do uzyskania pisemnej zgody. Pozwany oczywiście nie musi wyrazić zgody na podstawienie procesowe. W takim przypadku warto dokonać zgłoszenia przez cesjonariusza interwencji ubocznej na podstawie art. 76 KPC. Dodatkowo, zgodnie z art. 84 KPC, cedent może przypozwać cesjonariusza, tj. zawiadomić o toczącym się procesie i wezwać go do wzięcia w nim udziału po stronie powoda.

Strony umowy przelewu wierzytelności powinny mieć na uwadze, iż skutek w postaci stabilizacji podmiotowej postępowania wynikający z art. 192 pkt 3 KPC nie nastąpi w przypadku zbycia wierzytelności objętej sporem przed doręczeniem pozwu pozwanemu. W takiej sytuacji powód - cedent powinien cofnąć powództwo, dzięki czemu uzyska zwrot opłaty sądowej od pozwu (pomniejszonej o kwotę 30 zł), zaś powództwo powinien wytoczyć cesjonariusz, gdyż to jemu przysługiwać będzie legitymacja procesowa czynna. W sytuacji, gdy nie będzie możliwe wytoczenie przez cesjonariusza powództwa przed upływem terminu przedawnienia oraz nie doszło do doręczenia pozwu, przelew wierzytelności objętej sporem powoduje istotny problem także dla jej nabywcy. Cesja wierzytelności objętej sporem przed doręczeniem pozwu pozwanemu winna być traktowana tak, jak sytuacja określona w art. 196 § 1 KPC. Cesjonariusz, który w 2-tygodniowym terminie zgłosił swoje przystąpienie, staje się powodem oprócz dotychczasowego powoda. Brak zgody powoduje utrzymanie się po stronie powodowej współuczestnictwa procesowego konkurencyjnego.

Zmiana podmiotowa w oparciu o reguły wynikające z art. 192 KPC nie nastąpi w sprawach toczących się w postępowaniu uproszczonym, w których do zbycia wierzytelności doszło przed doręczeniem odpisu pozwu. Powód traci legitymację procesową czynną, bez możliwości wstąpienia do procesu nabywcy wierzytelności. Jeżeli już doszło do takiej sytuacji, skutecznym rozwiązaniem może okazać się wniosek o rozpoznanie sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 505¹ § 3 KPC, co jednak jest pozostawione ocenie sądu pod kątem tego, czy przyczyni się to do sprawniejszego rozwiązania sporu.

Reasumując, zbycie wierzytelności w toku postępowania sądowego nie wywołuje żadnych skutków dla stron, jeżeli nastąpiło to już po doręczeniu pozwu. Natomiast zbycie wierzytelności przed doręczeniem odpisu pozwu pociąga utratę legitymacji po stronie powoda. W przypadku, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest możliwe na zasadach przewidzianych w art. 804¹ i art. 804² KPC, zgodnie z art. 788 KPC, cesjonariusz może wstąpić do postępowania na miejsce cedenta za jego zgodą. Także w tym przypadku przelew wierzytelności należy wykazać dokumentem urzędowym lub dokumentem prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym. Jeżeli cesja nastąpiła po powstaniu tytułu egzekucyjnego, ale przed nadaniem mu klauzuli wykonalności, nabywca wierzytelności powinien wystąpić z wnioskiem o nadanie na jego rzecz klauzuli wykonalności na podstawie art. 788 KPC. Jeżeli przejście uprawnienia nastąpiło po powstaniu tytułu wykonawczego, ale przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, wierzyciel zgodnie z art. 788 KPC może wstąpić do postępowania. Wreszcie cesjonariusz może wykazać następstwo prawne już w toku postępowania egzekucyjnego, wstępując na miejsce cedenta na podstawie art. 804¹ KPC.

Co to jest egzekucja sądowa i jak jest prowadzona?

Pomoc pełnomocnika przy egzekucji komorniczej

Choć mogłoby się wydawać, że wsparcie profesjonalnego pełnomocnika na etapie egzekucji komorniczej jest zbędne, nie jest to prawda. Za uzyskaniem pomocy prawnej przemawiają co najmniej dwa argumenty. Po pierwsze, dobrze sporządzony wniosek egzekucyjny zwiększa szanse na szybkie odzyskanie należności. Wsparcie radcy prawnego może okazać się pomocne, aby uniknąć konieczności uzupełniania wniosku i opóźnień w rozpoczynaniu tego trybu windykacji. Po drugie, nad egzekucją komorniczą również warto mieć nadzór jako wierzyciel. Mając określone informacje o dłużniku, można wskazać komornikowi potencjalnie najefektywniejsze metody odzyskania należności. Jako wierzyciel można na przykład wskazywać składniki majątku, które mogą być ukrywane przez dłużnika. Egzekucja komornicza to ostatni etap sądowego odzyskiwania należności. W praktyce również tutaj wierzyciel może napotkać wiele trudności, zatem nie warto ryzykować samodzielnego sprawowania nadzoru nad jej przebiegiem.

Właściwość miejscowa komornika

Właściwość miejscowa określa, który z komorników jest właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi. Decydujące w tym przypadku jest miejsce zamieszkania dłużnika. Od przedstawionego schematu można odstąpić, dokonując wyboru komornika w formie pisemnego wniosku (na podstawie art. 8 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji).

Skuteczność egzekucji a majątek dłużnika

Skuteczność egzekucji w dużej mierze uzależniona jest od posiadanego majątku przez dłużnika. Precyzyjne jego wskazanie we wniosku egzekucyjnym znacząco usprawnia i zwiększa skuteczność egzekucji. Zatem w interesie wierzyciela jest przekazanie komornikowi jak najwięcej informacji na temat dłużnika i jego majątku, a także wszelkie posiadane dane tożsamości (NIP, REGON, PESEL) oraz właściwe dane adresowe. W przypadku braku wiedzy na temat majątku dłużnika, wierzyciel, w oparciu o art. 797¹ KPC, może zlecić komornikowi poszukiwanie za wynagrodzeniem majątku dłużnika. W tym celu wierzyciel winien złożyć stosowny wniosek - może go również zawrzeć we wniosku egzekucyjnym. Wynagrodzenie, o którym mowa, to 2% przeciętnego wynagrodzenia, płatnego na podstawie wezwania komornika. Poniesiony w ten sposób koszt przez wierzyciela podlega zwrotowi przez dłużnika na podstawie art. 770 KPC.

Wierzyciel jako dysponent postępowania egzekucyjnego

Wierzyciel jest dysponentem prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika. Oznacza to, że komornik działa w oparciu o wniosek egzekucyjny i w jego zakresie (wyjątek stanowią sprawy alimentacyjne, gdzie działa z urzędu). Wierzyciel w trakcie prowadzonego postępowania może żądać, aby zajęcie ruchomości nastąpiło w jego obecności. W tym przypadku komornik zawiadomi go o terminie, w którym zajęcie ma być dokonane. Jeżeli wierzyciel nie stawi się w wyznaczonym terminie, komornik dokona zajęcia w jego nieobecności. Ponadto wierzyciel jest uprawniony do składania dodatkowych wniosków, zmierzających do sprawnego prowadzenia egzekucji.

tags: #egzekwowac #wierzytelnosc #proz