Egzekucja komornicza a wynagrodzenie – co musisz wiedzieć?
Współczesne realia gospodarcze oraz dynamiczne zmiany legislacyjne powodują, że ustalenie kwoty potrącenia komorniczego nabiera szczególnego znaczenia. Pracodawcy i pracownicy działów kadr oraz księgowości muszą w codziennej praktyce mierzyć się z koniecznością przeprowadzenia precyzyjnych rozliczeń, które wynikają z orzeczeń sądowych nakładających obowiązek potrąceń z wynagrodzenia dłużnika. Ustalenie właściwej kwoty potrącenia komorniczego wymaga nie tylko znajomości teoretycznych podstaw prawa, ale również praktycznych umiejętności analitycznych, które pozwolą na prawidłowe obliczenie należnej kwoty, zgodnie z aktualnymi przepisami.
Komornik sądowy odzyskuje długi dla kredytodawców, pilnując, aby dłużnik wywiązał się z postanowienia sądu. Choć zawód ten oceniany jest negatywnie, umożliwia odzyskanie własności i pieniędzy przez wierzycieli. Komornik ma prawo ściągnąć pieniądze z różnych źródeł, w tym z rachunku bankowego, świadczenia emerytalnego, wynagrodzenia za pracę, ruchomości, nieruchomości dłużnika oraz praw majątkowych.
W przypadku wszczęcia przez komornika postępowania egzekucyjnego, dłużnik może spodziewać się zajęcia wynagrodzenia. Chodzi tu zarówno o pensję wypłacaną osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, jak i na podstawie umowy zlecenia, lecz w drugim przypadku zasada ta doznaje wyjątków.
Podstawa prawna egzekucji
Podstawowymi aktami prawnymi, które regulują procedurę egzekucyjną, są Ustawa z dnia 22 marca 2018 roku o komornikach sądowych oraz Ustawa z dnia 28 lutego 2018 roku o kosztach komorniczych. Dokumenty te określają sposób działania komorników oraz wyznaczają granice, w jakich można dokonać potrąceń z wynagrodzenia dłużnika. Równolegle przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stanowią uzupełnienie tych regulacji, precyzując zasady obliczania należnych kwot oraz gwarantując ochronę praw pracowników. Z kolei prawo pracy, a w szczególności ustawa o wynagrodzeniu za pracę, wprowadza zabezpieczenia, które mają chronić minimalny dochód pracownika, nawet w sytuacjach egzekucyjnych.
W praktyce oznacza to, że przy ustalaniu kwoty potrącenia komorniczego konieczne jest ścisłe przestrzeganie ustawowych limitów, które nie pozwalają na nadmierne obciążenie wynagrodzenia. Znaczenie tych przepisów jest niezmienne, jednak ich interpretacja ewoluuje w świetle najnowszych orzeczeń sądowych. Warto podkreślić, że przepisy dotyczące egzekucji wynagrodzenia nie tylko wyznaczają limity procentowe, ale także określają, które składniki wynagrodzenia podlegają potrąceniu, a które muszą być wyłączone. W praktyce oznacza to, że minimalne wynagrodzenie gwarantowane ustawowo, dodatki na pokrycie kosztów utrzymania czy świadczenia socjalne nie mogą być przedmiotem egzekucji. Organy ustawodawcze, świadome wrażliwości tego zagadnienia, zadbały o to, aby przepisy miały charakter ochronny, co jest szczególnie istotne w kontekście ochrony praw pracowniczych. Dzięki temu nawet w przypadku działań komorniczych dłużnik zachowuje prawo do minimalnego poziomu dochodu, który umożliwia godne życie. Aktualność tych regulacji potwierdzają liczne interpretacje wydawane przez organy kontrolne, co czyni system egzekucyjny zarówno sprawiedliwym, jak i przewidywalnym.
Limity możliwych potrąceń
Przepisy chronią pracowników, dlatego ściśle określają rodzaje możliwych potrąceń, a także kwoty wolne. Jak wskazuje Kodeks pracy, pracodawca jest zobowiązany do dokonywania potrąceń z tytułu:
- sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na poczet świadczeń alimentacyjnych,
- sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
- zaliczki pieniężnej udzielonej pracownikowi,
- kary pieniężnej przewidzianej w art. 108 kp.
Przepisy przewidują możliwość dokonywania także innych potrąceń z wynagrodzenia pracownika, jednak tylko za jego pisemną zgodą.
Na podstawie art. 871 kp określa się, że wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia w wysokości:
- minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
- 75% wymienionego wynagrodzenia - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi;
- 90% wskazanego wynagrodzenia - przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 kp.
Pracodawca ma obowiązek potrącić z wynagrodzenia pracownika maksymalną kwotę dopuszczoną przez przepisy. Pracodawca nie może według swojego uznania zwiększać ani zmniejszać kwoty potrącenia.
Procedura ustalania kwoty potrącenia - krok po kroku
Kiedy pracodawca otrzymuje zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia pracownika, rozpoczyna procedurę wypełnienia wszystkich obowiązków w tym zakresie, jakie na nim ciążą - od analizy dokumentów po dokonanie potracenia. Przyjrzyjmy się zatem, jak wygląda taka procedura w praktyce.
Analiza otrzymanych dokumentów i odpowiedź pracodawcy
Proces ustalania kwoty potrącenia komorniczego rozpoczyna się od dokładnej analizy dokumentów stanowiących podstawę do dokonania potrącenia. Dokumenty te stanowią podstawę do wszczęcia egzekucji, zawierają szczegółowe wytyczne dotyczące sposobu obliczenia potrącenia oraz określają granice, w jakich mogą być dokonywane obciążenia wynagrodzenia. Pracodawca zobowiązany jest do udzielenia pisemnej odpowiedzi na otrzymane wezwanie. Najczęściej należy potwierdzić zatrudnienie danej osoby i wskazać czy istnieją przeszkody w dokonywaniu potrąceń. Często trzeba także podać dane dotyczące średnich zarobków pracownika-dłużnika.
Ustalenie składników, z których dokonywane będzie potrącenie
W dalszej kolejności konieczne jest ustalenie, które składniki wynagrodzenia mogą podlegać egzekucji. W praktyce oznacza to, że należy dokonać selekcji poszczególnych elementów wynagrodzenia - zarówno wynagrodzenia zasadniczego, jak i wszelkich dodatków, premii czy innych świadczeń - z uwzględnieniem wyłączeń przewidzianych przez prawo. Konieczność zachowania minimalnego wynagrodzenia gwarantowanego ustawowo stanowi jeden z fundamentalnych warunków, który nie może być naruszony przy dokonywaniu potrąceń. Przepisy jasno określają, że określona część wynagrodzenia musi pozostać nietknięta, co zabezpiecza interesy pracownika i zapewnia mu środki do życia.
Ustalenie kwot wolnych od potrąceń
W kolejnym kroku należy ustalić kwotę wolną od potrąceń. To bardzo ważny etap, ponieważ kwota wolna od potrąceń zależy od kilku czynników, takich jak np. to, czy pracownik korzysta ze zwolnienia z podatku, czy korzysta z podwyższonych kosztów uzyskania przychodu oraz czy jest uczestnikiem programu PPK.
Ustalenie, jaka część wynagrodzenia podlega potrąceniu
Przepisy regulują także to, jaka część wynagrodzenia może zostać potrącona. Tu również chodzi o ochronę zarobków pracownika, aby mimo dokonywanych potrąceń nie stracił on środków do życia.
Art 87 § 3. kp wskazuje, że potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:
- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości ⅗ wynagrodzenia,
- w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości ½ wynagrodzenia.
Dokonanie potrącenia i przekazanie środków dla organu egzekwującego
Po dokonaniu wszystkich wyliczeń i ustaleniu kwoty potrącenia pracodawca wypłaca pracownikowi wynagrodzenie pomniejszone o kwotę egzekucji. Natomiast kwotę potrącenia przelewa bezpośrednio na wskazany przez organ egzekucyjny numer rachunku bankowego.
Kwoty potrąceń należy ustalać co miesiąc, aby uwzględnić wszystkie zmiany w wynagrodzeniu pracownika.
Ustalenie kwoty potrącenia komorniczego - analizy przypadku
Poniżej przedstawiamy przykłady wyliczania kwoty potrącenia krok po kroku.
Przykład 1.
Pracodawca otrzymał wezwanie do dokonania potrącenia z wynagrodzenia pracownika. Kwota zadłużenia wynosi 4569,58 zł i jest to potrącenie niealimentacyjne.
Składniki wynagrodzenia pracownika:
- wynagrodzenie zasadnicze: 4820,00 zł
- premia regulaminowa: 300,00 zł
- dodatek funkcyjny: 150,00 zł
- wynagrodzenie urlopowe: 28,56 zł
- suma: 5298,56 zł
Kwota wolna od potrąceń: pracownik nie jest uczestnikiem PPK oraz nie korzysta ze zwolnienia z podatku; podstawowe KUP i kwota zmniejszająca podatek - 3510,92 zł
Potrącenia niealimentacyjne, czyli potrącenie ½ wynagrodzenia pracownika
Obliczenia:
- Podstawa potrącenia: 3941,64 zł netto (z kwoty 5298,56 zł brutto)
- Maksymalna kwota potrącenia 3941,64 zł × ½ = 1970,82 zł
- Kwota wolna od potrąceń: 3510,92 zł
- Ustalenie kwoty możliwej do potrącenia (kwota netto - kwota wolna od potrąceń): 3941,64 zł - 3510,92 = 430,72 zł
- Porównanie kwoty potrącenia z maksymalną kwotą potrącenia 430,72 < 1970,82 zł
- Kwota potrącenia 430,72 zł
W tym przypadku pracodawca może w danym miesiącu potrącić z wynagrodzenia pracownika kwotę 430,72 zł. Pozostałą kwotę zadłużenia należy potrącać w kolejnych miesiącach.
Przykład 2.
Komornik wezwał pracodawcę do dokonania egzekucji z wynagrodzenia na poczet zadłużenia alimentacyjnego w wysokości 10 356,56 zł. Pracodawca przystąpił do ustalania potrącenia z najbliższej wypłaty pracownika.
Wynagrodzenie pracownika:
- wynagrodzenie zasadnicze: 7500 zł
- dodatek funkcyjny 750,00 zł
- wynagrodzenie za nadgodziny: 458,69
- wynagrodzenie urlopowe: 325,64
- suma: 9034,33 zł
Kwota wolna od potrąceń: pracownik nie jest uczestnikiem PPK oraz nie korzysta ze zwolnienia z podatku; podwyższone KUP i kwota zmniejszająca podatek - 3516,92 zł
Potrącenia alimentacyjne, czyli potrącenie ⅗ wynagrodzenia pracownika
Obliczenia:
- Podstawa potrącenia: 6494,11 zł netto (z kwoty 9034,33 zł brutto)
- Maksymalna kwota potrącenia 6494,11 zł × ⅗ = 3896,47 zł
- Kwota wolna od potrąceń: 3516,92 zł
- Ustalenie kwoty możliwej do potrącenia (kwota netto - kwota wolna od potrąceń): 6494,11 - 3516,92 zł = 2977,19
- Porównanie kwoty potrącenia z maksymalną kwotą potrącenia 2977,19 < 3896,47 zł
- Kwota potrącenia 2977,19 zł
Zmiany w prawie dotyczące kwoty wolnej od zajęcia komorniczego
Od początku 2025 roku wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące kwoty wolnej od zajęcia komorniczego. Limit ten zostanie podniesiony do 3499,50 zł, co stanowi 75 proc. minimalnego wynagrodzenia, które wyniesie 4666 zł. Zmiany te mają na celu poprawę sytuacji osób objętych postępowaniami komorniczymi.
Od 1 stycznia 2026 r. kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę wynosi 4 806,00 zł brutto, czyli 3 605,85 zł netto (na rękę). Powyższe kwoty dotyczą osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, tj. na cały etat. Oznacza to, że jeśli dłużnik jest zatrudniony na ½ etatu i zarabia 3605,85 zł na rękę - przyjmuje się, że zarabiałby dwukrotność tej kwoty przy zatrudnieniu na cały etat.
Nowe zasady dla długów alimentacyjnych
W przypadku długów alimentacyjnych obowiązują bardziej rygorystyczne zasady. Komornik będzie mógł zająć do 60 proc. wynagrodzenia, niezależnie od jego wysokości. Priorytetem będą świadczenia alimentacyjne, które będą spłacane w pierwszej kolejności przed innymi zobowiązaniami.
W przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych potrącenia mogą być dokonywane do wysokości trzech piątych wynagrodzenia.
Umowa zlecenia a komornik
Osoby wykonujące umowę zlecenia, których sytuację reguluje nie Kodeks pracy, a Kodeks cywilny, powinny przekazywać do komornika 100% uzyskiwanego dochodu, ponieważ osiągane dochody traktowane są jak każda inna wierzytelność. Jeśli dochód uzyskiwany na podstawie umowy zlecenia stanowi jedyne źródło utrzymania dłużnika, aby do umowy zlecenie miały zastosowanie przepisy o ochronie wynagrodzenia minimalnego przed egzekucją, należy złożyć do komornika stosowne oświadczenia. Pismo to powinno zawierać informację, że uzyskiwane dochody stanowią jedyne źródło utrzymania (dłużnik nie może pobierać jednocześnie wynagrodzenia za pracę albo emerytury/renty) oraz że dochody te są uzyskiwane periodycznie (nie jest to praca dorywcza).
Przed pojawieniem się takich ograniczeń jak wyżej na rynku funkcjonowała praktyka, że z umowy zlecenia i o dzieło komornik mógł zabrać całość wynagrodzenia. Aktualnie jest to niemożliwe. Oczywiście zdarzyć się może, iż do zajęcia całości kwot dojdzie.
Inne świadczenia i konta bankowe
W przypadku tzw. pensji trzynastki, która określana jest, jako “dodatkowe wynagrodzenie roczne” komornik może zająć ją w całości, jeżeli mamy do czynienia z długiem alimentacyjnym.
Nagroda z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności przysługujące pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej podlegają egzekucji do pełnej wysokości, na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych.
W przypadku konta bankowego ogólnie przepisy prawa zabraniają egzekucji z konta bankowego poniżej 3/4 minimalnego wynagrodzenia za pracę. Oznacza to, że od lipca 2023 roku będzie to kwota 2.700 zł. Przy czym teoria swoją drogą, a praktyka swoją. Problem jednak leży tutaj nie po stronie komornika, ale po stronie banku prowadzącego rachunek osoby zadłużonej. Komornik dzięki systemowi OGNIVO potrafi bardzo szybko namierzyć konta bankowe osoby zadłużonej. W ten sposób szybko i precyzyjnie dokonuje zajęcia konta bankowego. Pomyłki zdarzają się jednak po stronie banku, który bardzo często blokuje całość środków i przekazuje je komornikowi albo dokonuje zajęcia całości lub części pieniędzy wpływających ze świadczeń niepodlegających zajęciu. Najlepszym przykładem jest tutaj świadczenie 500 plus.
Zasiłek dla bezrobotnych podczas egzekucji komorniczej traktowany jest tak, jak wynagrodzenie ze stosunku pracy. Reguluje to art. 833 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten stosuje się odpowiednio do zasiłków dla bezrobotnych, dodatków aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych, wypłacanych na podstawie przepisów Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. A zatem w przypadku dłużników niealimentacyjnych komornik nie może zająć środków pochodzących z zasiłku dla bezrobotnych, ponieważ kwota zasiłku jest niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Petycja w sprawie zmniejszenia kwoty wolnej od potrąceń
W dniu 20 lipca 2025 r. do Sejmu została złożona petycja obywatelska nr BKSP-155-X-622/25, której przedmiotem jest postulat podjęcia przez sejmową Komisję do Spraw Petycji inicjatywy ustawodawczej, polegającej na zmianie art. 871 par. 1 pkt 1 kodeksu pracy w taki sposób, aby - potrącanie sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, było dopuszczalne w takich granicach, aby wolna od potrąceń pozostała kwota stanowiąca równowartość 80% (a nie jak obecnie - 100%) minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Petytorka postuluje nadanie art. 871 par. 1 pkt 1 kodeksu pracy następującego brzmienia: „Wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości: 1) 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.”
Swoje żądanie, autorka petycji uzasadnia „dramatycznym stanem egzekucji w naszym kraju”, który, w jej ocenie - spowodowany jest „deprecjonowaniem od wielu lat postępowania egzekucyjnego w Polsce poprzez coraz większe ograniczenia w samej egzekucji, stanowiące pro dłużnicze, a jednocześnie przeciwne interesom Wierzyciela przepisy”. „Wprowadzanie kolejnych i uprzednich ograniczeń w egzekucji przez Ustawodawcę ten stan jedynie pogłębia, co w konsekwencji powoduje stan permanentnej nieskuteczności egzekucji, której wszak celem i zadaniem jest wyegzekwowanie roszczenia od Dłużników na rzecz Wierzycieli” - argumentuje.
Autorka postulatu podnosi argument corocznych podwyżek kwot minimalnego wynagrodzenia za pracę (a niekiedy nawet dwukrotnych jego aktualizacji w ciągu roku), przy braku jakichkolwiek zmian w zakresie możliwości dokonywania zajęć komorniczych z tego wynagrodzenia. W jej ocenie - minimalne wynagrodzenie za pracę w aktualnie obowiązującej wysokości (tj. 4666 zł brutto, a 3510,92 zł netto) - bez wątpienia, stanowi kwotę „znacznie powyżej kwoty, która umożliwia tzw. „przeżycie” (…), co powinno implikować możliwość dokonywania zajęć komorniczych”. Obecnie przepisy uniemożliwiające dokonywanie zajęć komorniczych na minimalnym wynagrodzenia za pracę „stanowią wyraz „patologii egzekucyjnej” i prowadzą do omijania prawa przez dłużników, a nie o to wszak chodzi ustawodawcy.” - podsumowuje petytorka, wnosząc o „pochylenie się” nad problemem i realizację proponowanych zmian, w celu urealnienia postępowania egzekucyjnego.
Jeżeli postulowane w ww. petycji zmiany zostałyby wprowadzone - wolna od potrąceń sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne (biorąc pod uwagę aktualnie obowiązującą kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę) - byłaby kwota 2808,74 zł (tj. 80% z 3510,92 zł), a nie pełna kwota minimalnego wynagrodzenia netto, tj. 3510,92 zł.
Co to jest PRZEDAWNIENIE DŁUGU? Ile wynosi termin przedawnienia? Jak przedawnić dług?
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej a petycja
W piśmie z dnia 1 października 2025 r., co do postulatu zawartego w petycji w sprawie zmniejszenia kwoty wolnej od potrąceń w ramach postępowania egzekucyjnego do 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę - swoje stanowisko zajęło Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W opinii resortu - „przepis art. 871 § 1 pkt 1 k.p. ma charakter socjalny, pełni funkcję ochronną i jest instrumentem zabezpieczającym materialne interesy pracowników. Jest także wyrazem funkcji alimentarnej wynagrodzenia za pracę, które stanowi źródło utrzymania pracownika i jego rodziny. (…) W polskim systemie prawnym kategoria minimalnego wynagrodzenia stanowi ważne prawo ekonomiczne i socjalne, jest również ważną kategorią polityki społeczno - gospodarczej. Stąd też uzasadnione jest przyjęcie kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę jako kwoty wolnej od potrąceń przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.” Z uwagi na powyższe - Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej „w najbliższym czasie” - „nie planuje podejmowania prac nad zmianą kodeksu pracy w zakresie kwoty wolnej od potrąceń (art. 871 par. 1 pkt 1).”
Pomimo negatywnego podejścia resortu pracy do zmiany przepisów postulowanej w petycji - na chwilę obecną, nic nie jest jeszcze przesądzone, ponieważ petycja została złożona równolegle do Sejmu, który jeszcze jej nie rozpatrzył.
Na jakim etapie jest rozpatrzenie petycji?
Petycja w sprawie zmiany art. 871 § 1 pkt 1 kodeksu pracy w taki sposób, aby potrącanie sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, było dopuszczalne w takich granicach, aby wolna od potrąceń pozostała kwota stanowiąca równowartość 80% (a nie jak obecnie - 100%) minimalnego wynagrodzenia za pracę - w dniu 20 lipca 2025 r. została złożona w Sejmie, a 5 sierpnia 2025 r. skierowana do rozpatrzenia przez sejmową Komicję do Spraw Petycji. Na chwilę obecną, nie został jeszcze wyznaczony termin posiedzenia, podczas którego zostanie ona poddana obradom posłów, będących członkami ww. Komisji. Jeżeli Komisja przychyliłaby się do zawartego w petycji postulatu - będzie mogła podjąć inicjatywę ustawodawczą, mającą na celu wprowadzenie żądanych zmian.
tags: #ekstra #pensja #a #komornik