Fundusz Alimentacyjny a Komornik: Kompleksowy Przewodnik
Egzekucja alimentów w Polsce to problem, z którym boryka się wiele rodzin. Mimo że komornicy prowadzą aktualnie ponad pół miliona postępowań egzekucyjnych z tytułu niezapłaconych alimentów, świadomość prawna w tym zakresie jest wciąż niska. Panuje powszechne przekonanie, że można ukryć się przed komornikiem i uniknąć płacenia zaległych alimentów, zapominając przy tym, że w przypadku egzekucji alimentów to ukrywanie się jest przed własnym dzieckiem, a nie przed komornikiem.
Wiele osób, chcąc uniknąć spłaty alimentów, stosuje różne metody ukrywania majątku, takie jak przepisywanie go na innych, rezygnacja z kont bankowych lub praca „na czarno”. Takie działania prowadzą do niemożności odnalezienia majątku dłużnika, który pozwoliłby na spłatę zaległych i bieżących alimentów, co skutkuje bezskutecznością egzekucji w danej sprawie. Nie oznacza to jednak, że komornik umorzy postępowanie. Ma on bowiem obowiązek z urzędu poszukiwać majątku dłużnika i co najmniej raz na sześć miesięcy kierować zapytania do odpowiednich organów w celu uzyskania informacji o jego aktualnym statusie majątkowym.
Kolejnym błędnym przekonaniem jest założenie, że komornik z urzędu zaprzestanie prowadzenia egzekucji, gdy alimentowany osiągnie pełnoletność lub zakończy naukę. Nic bardziej mylnego. Stwierdzenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego w związku ze zmianą okoliczności po stronie alimentowanego (np. zaprzestanie nauki, możliwość samodzielnego utrzymania się wskutek podjęcia pracy) może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu, który ten obowiązek nałożył. Komornik, jako organ powołany do wykonywania orzeczeń sądów, nie jest uprawniony do badania takich okoliczności. Nawet jeśli sąd stwierdzi, że obowiązek alimentacyjny wygasł i alimentowanemu nie należą się bieżące alimenty, komornik dokona kalkulacji i wyliczy, ile alimentów zaległych pozostaje do wyegzekwowania od dłużnika.
Należy pamiętać, że o ile da się pracować „na czarno”, to nie da się w ten sposób otrzymywać świadczeń emerytalno-rentowych. Gdy przyjdzie moment, że dłużnik zacznie pobierać emeryturę lub inne świadczenie, bądź też odziedziczy majątek po rodzicach, komornik skieruje egzekucję do tego składnika majątku.
Panuje również błędne przekonanie, że jeśli komornik wyegzekwował alimenty zaległe i dłużnik płaci alimenty na bieżąco, to postępowanie egzekucyjne co do alimentów przyszłych zostanie umorzone. To również nie jest prawdą. Alimenty są świadczeniem powtarzającym się i komornik co miesiąc ma obowiązek egzekwować kolejną ratę.
Kiedy komornik przestaje ściągać alimenty?
Najczęstszym przypadkiem, kiedy komornik umarza postępowanie egzekucyjne, jest złożenie przez wierzyciela wniosku o umorzenie egzekucji, potocznie nazywane „wycofaniem alimentów od komornika”. Komornik prowadzi postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela (alimentowanego, jeśli jest pełnoletni, lub jego przedstawiciela ustawowego). Wierzyciel, jako dysponent postępowania egzekucyjnego, może w każdym czasie i bez podania przyczyny złożyć wniosek o umorzenie postępowania. Wówczas dłużnik ma obowiązek ponieść koszty komornicze i dalej płacić alimenty bezpośrednio do wierzyciela.
Oczywiście wierzyciel może złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wyłącznie co do należności na jego rzecz. Nawet jeśli sprawa została umorzona z wniosku wierzyciela, w przypadku gdy dłużnik ponownie nie będzie wywiązywał się ze swojego obowiązku i przestanie płacić alimenty dobrowolnie w terminie i wysokości wskazanej przez sąd, wierzyciel (lub jego opiekun) może ponownie skierować wniosek o egzekucję do komornika.
Terminowe płacenie alimentów w pełnej wysokości pozwala na normalne funkcjonowanie rodziny, zaplanowanie wydatków i niezaciąganie zobowiązań w celu utrzymania dziecka. Takie rozwiązanie pozwala dłużnikowi na płacenie alimentów do wierzyciela z pominięciem komornika. Należy jednak pamiętać, że na obowiązek alimentacyjny składa się nie tylko wysokość świadczenia (ile?), ale również termin spełnienia świadczenia (do kiedy?).
Fundusz Alimentacyjny a długi
Fundusz Alimentacyjny powstał w celu zapewnienia środków utrzymania osobom uprawnionym do alimentów, które nie mogły wyegzekwować tych świadczeń od osoby zobowiązanej do łożenia na ich utrzymanie. Świadczenia z funduszu przysługiwały tylko tym osobom, na rzecz których alimenty zostały ustalone orzeczeniem sądu, a egzekucja tych alimentów okazała się bezskuteczna całkowicie lub częściowo. Fundusz Alimentacyjny uruchamiany był wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny nie osiągał dochodów, ani nie posiadał majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja alimentów. Przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalniało dłużnika z jego zobowiązań. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadził egzekucję przeciwko dłużnikowi aż do pełnego pokrycia należności tego funduszu.
Z dniem 1 maja 2004 r. wszedł w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która zastąpiła ustawę z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Fundusz Alimentacyjny został zlikwidowany, a świadczenia z niego zastąpione innymi rodzajami świadczeń. Likwidatorowi funduszu przypadło egzekwowanie zaległych należności.
Instytucja umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego była uregulowana w art. 17 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym, uchylonej art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego mogło nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obecnie, zasada jest egzekwowanie należności od dłużników alimentacyjnych, natomiast umorzenie należności może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
W przypadku, kiedy osoba uprawniona ma zasądzone przez sąd alimenty, których egzekucja jest bezskuteczna i w związku z tym jest uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika komornik w pierwszej kolejności zaspokaja należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wszelkie świadczenia alimentacyjne przekazywane przez dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności powinny trafiać do organu właściwego wierzyciela na poczet zwrotu należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego aż do ich całkowitego zaspokojenia. Wynika to z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Po zaprzestaniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego obowiązuje kolejność egzekucji wskazana w art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Wierzyciel ma prawo w pierwszej kolejności otrzymać od dłużnika alimenty do wysokości zasądzonych miesięcznie świadczeń, w dalszej kolejności z pozostałej kwoty należy zaspokoić należności organu właściwego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych itd.
Fundusz Alimentacyjny nie spłaca długów, które narosły w przeszłości, zanim został złożony wniosek o świadczenie. Świadczenie przyznawane jest „na bieżąco” - od miesiąca złożenia wniosku. Zaległe alimenty nadal ściąga komornik, a Fundusz jedynie pomaga utrzymać płynność finansową tu i teraz. Dług wobec Ciebie to wszystkie zaległe alimenty sprzed daty przyznania świadczenia z Funduszu oraz ewentualna nadwyżka (jeśli zasądzone alimenty są wyższe niż to, co wypłaca Fundusz). Dług wobec Gminy to pieniądze, które Fundusz wypłaca Ci na bieżąco. Dłużnik musi je oddać państwu. Komornik prowadzi egzekucję obu tych należności jednocześnie.
Jeśli w okresie pobierania świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, dłużnik wpłaci dużą sumę do komornika, pieniądze od komornika najpierw pokryją zwrot do Funduszu (za ten okres, kiedy państwo płaciło za dłużnika). Dopiero nadwyżka trafi do Ciebie na poczet starych zaległości.
Świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego przysługują na dziecko do ukończenia przez nie 18 lat. Na dziecko starsze świadczenia przysługują do ukończenia 25 lat pod warunkiem, że uczy się ono w szkole lub szkole wyższej. Na dziecko posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego rodzic nie płaci zasądzonych alimentów, świadczenia przysługują bez względu na wiek dziecka.
Prawo do świadczenia z FA przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód netto na osobę w rodzinie w roku poprzedzającym okres świadczeniowy nie przekracza określonej kwoty (waloryzowanej, obecnie oscylującej wokół 1209 zł netto, z mechanizmem „złotówka za złotówkę”). Świadczenia z FA przyznawane są na tzw. okresy świadczeniowe, trwające 12 miesięcy od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego.
Aby uzyskać pomoc z Funduszu, należy wykazać, że egzekucja jest bezskuteczna przez co najmniej 2 miesiące. Należy złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji do komornika, a następnie uzyskać od niego zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji. Z tym zaświadczeniem składa się wniosek o świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego do urzędu gminy lub miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Świadczenie wychowawcze (800+) nie jest wliczane do dochodu rodziny przy ustalaniu prawa do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego.
Obowiązek alimentacyjny jest świadczeniem od wskazanej osoby na rzecz wskazanej osoby. W przypadku śmierci dłużnika obowiązek alimentacyjny wygasa i nie przechodzi na spadkobierców. Natomiast jeśli dłużnik zalegał z zapłatą alimentów, długi te są zaliczane do długów spadkowych i alimentowany może się domagać ich zaspokojenia z majątku spadkowego od osób dziedziczących po zmarłym dłużniku.
Egzekucja alimentów z wynagrodzenia
Komornik nie ma swobody w ustalaniu wysokości potrąceń z wynagrodzenia dłużnika, które są regulowane przepisami prawa pracy. Dłużnikowi nie wolno odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia, a egzekucja dotyczy m.in. wynagrodzenia za pracę oraz nagród i premii przysługujących dłużnikowi za okres jego zatrudnienia, a także zysku lub udziału w funduszu zakładowym oraz wszelkich innych funduszów pozostających w związku ze stosunkiem pracy.
Zgodnie z Kodeksem pracy, potrącenia z wynagrodzenia na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych mogą wynosić do 60% wynagrodzenia. Minimalne wynagrodzenie jako kwota wolna od zajęcia jest tylko przy należnościach innych niż świadczenia alimentacyjne. Zadłużenie alimentacyjne to dług, którego nie obejmuje kwota wolna od zajęcia, dlatego komornik może zająć dłużnikowi 3/5 pensji bez konieczności przeliczania, ile pozostanie mu do dyspozycji. Odlicza się od wynagrodzenia składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłaty dokonywane do pracowniczego planu kapitałowego. Powstałą w ten sposób kwotę mnoży się przez 3/5 (czyli 60%), i to, co wyjdzie, jest kwotą dla komornika - reszta przelewana jest do dłużnika.
W przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych potrącenia z wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, mogą być dokonywane do wysokości 3/5 wynagrodzenia. Podobnie, emerytury, renty i zasiłki, po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, podlegają potrąceniu do wysokości 60% świadczenia.
Komornik z urzędu przeprowadza dochodzenie w celu ustalenia zarobków i stanu majątkowego dłużnika oraz jego miejsca zamieszkania.
Przykład: Janek zarabia 4000 zł brutto. Po odliczeniu składek i podatku jego wynagrodzenie netto wynosi 3000 zł. Komornik zajmuje mu 3/5 wynagrodzenia, czyli 1800 zł (60% z 3000 zł). Kasia, otrzymując nagrodę roczną w wysokości 2000 zł, podlega egzekucji w pełnej wysokości tej nagrody. Marek, pracując w niepełnym wymiarze godzin i zarabiając netto 2200 zł, ma zajęte 3/5 wynagrodzenia netto, czyli 1320 zł, otrzymując 880 zł.
PRAWNIK ODPOWIADA. Czy można wyegzekwować alimenty po wyroku pierwszej instancji? #alimenty #proces
W przypadku egzekucji alimentacyjnej, przepisy Kodeksu postępowania cywilnego określają, że do egzekucji świadczeń alimentacyjnych stosuje się przepisy dotyczące egzekucji świadczeń pieniężnych. Komornik sądowy prowadzi postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia należności alimentacyjnych.
Źródła prawne:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
- Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
- Ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy
- Art. 133 KRO (Obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka)
tags: #fundusz #alimentacyjny #komornik