Fundusz Alimentacyjny: Jak uzyskać wsparcie, gdy komornik nie jest w stanie ściągnąć należności?

Zasądzając alimenty na rzecz dziecka, sąd zobowiązuje rodzica, który z dzieckiem nie zamieszkuje na co dzień, do łożenia na jego utrzymanie. Niekiedy dochodzi jednak do sytuacji, w której zobowiązany uchyla się od spoczywającego na nim obowiązku. Stanowi to problem dla rodzica sprawującego opiekę nad dzieckiem, ponieważ całość obowiązków finansowych spada na jego barki. W takim przypadku warto rozważyć udanie się po pomoc do komornika sądowego, a w dalszej kolejności skorzystać z możliwości, jakie oferuje Fundusz Alimentacyjny.

Kim jest komornik sądowy i kiedy należy się do niego zgłosić?

Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy Sądzie Rejonowym. W sytuacji, gdy wierzyciel żąda wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ma on prawa odmówić. W sprawie alimentacyjnej komornik jest uprawniony do egzekwowania od dłużnika zarówno alimentów bieżących, jak i zaległych. Warto zaznaczyć, iż w przypadku świadczeń zaległych, już jeden dzień opóźnienia w płatności uprawnia wierzyciela do złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji. W związku z tym w sytuacji nieuiszczenia alimentów przez zobowiązanego, reakcja drugiej strony może być natychmiastowa.

Komornik sądowy to funkcjonariusz publiczny działający przy Sądzie Rejonowym. Zgłoszenie do niego powinno nastąpić w sytuacji, gdy zobowiązany do płacenia alimentów uchyla się od tego obowiązku. W przypadku zaległości alimentacyjnej, wystarczy jeden dzień opóźnienia w płatności, aby wierzyciel mógł złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji.

Komornik w sprawach alimentacyjnych ma szersze uprawnienia niż przy zwykłych długach. To Twoja pierwsza linia obrony. Jeśli komornik i alimenty to temat, który spędza Ci sen z powiek, musisz wiedzieć, jakie narzędzia posiada ten funkcjonariusz:

Zajęcie wynagrodzenia: W przypadku alimentów komornik może zająć aż 60% pensji (przy zwykłych długach jest to 50%), a kwota wolna od potrąceń w zasadzie nie obowiązuje.
Zajęcie rachunków bankowych: Blokada środków na koncie.
Zajęcie zwrotu podatku: Urząd Skarbowy przeleje nadpłatę podatku dłużnika bezpośrednio do komornika.

Komornik sądowy dokonujący zajęcia konta bankowego

Alimenty należy płacić zgodnie z wyrokiem sądu, najczęściej jednak jest to pierwszy dzień każdego miesiąca. Osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w skrócie: świadczenie z FA) jest dziecko, które ma zasądzone od rodzica alimenty (mogą to być również alimenty na podstawie ugody zawartej przed sądem), jeżeli egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Świadczenia z FA przysługują na dziecko do ukończenia przez nie 18 lat. Na dziecko starsze świadczenia przysługują do ukończenia 25 lat pod warunkiem, że uczy się w ono szkole lub szkole wyższej. Na dziecko posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego rodzic nie płaci zasądzonych alimentów, świadczenia przysługują bez względu na wiek dziecka.

Wymagane dokumenty i koszty postępowania

Udając się do komornika, należy pamiętać o zabraniu ze sobą odpowiednich dokumentów. Egzekucja sądowa prowadzona jest na podstawie tytułu wykonawczego, tj. tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Zgodnie z art. 1082 KPC, tytułowi egzekucyjnemu, zasądzającemu alimenty, sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu. Ponadto konieczne jest złożenie stosownego wniosku o wszczęcie egzekucji świadczeń alimentacyjnych, w którym wskazać należy m.in. dane osobowe: małoletniego, jego przedstawiciela ustawowego oraz dłużnika; należności, które mają zostać wyegzekwowane, a także sposoby prowadzenia egzekucji. Jeżeli wnioskodawca posiada wiedzę odnośnie majątku dłużnika, w szczególności rachunków bankowych czy miejsca zatrudnienia, warto poinformować o tym komornika. Jednak brak takowych danych nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowania, gdyż komornik podejmie działania mające na celu ustalenie składników majątku zobowiązanego. Jeżeli w postępowaniu egzekucyjnym wierzyciela reprezentuje adwokat bądź radca prawny, wymagane jest również złożenie stosownego pełnomocnictwa.

Do komornika należy zabrać tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności oraz złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji świadczeń alimentacyjnych. W tym wniosku powinny znajdować się dane osobowe małoletniego, jego przedstawiciela ustawowego oraz dłużnika, a także informacje o należnościach do wyegzekwowania i o sposobach prowadzenia egzekucji.

W przypadku egzekucji alimentów wierzyciel nie jest obciążony kosztami postępowania. W związku z tym w momencie wszczęcia sprawy nie wzywa się go do uiszczenia zaliczki na wydatki gotówkowe poniesione przez komornika. Przepisy jasno stanowią, iż wszystkie koszty ponosi dłużnik alimentacyjny.

Nie, wierzyciel nie jest obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego. Wszystkie koszty postępowania ponosi dłużnik alimentacyjny.

Co może komornik?

Komornik prowadzi egzekucję w sposób wskazany przez wierzyciela we wniosku. Możliwe jest zajęcie m.in. wierzytelności na rachunku bankowym dłużnika, wynagrodzenia za pracę, ruchomości oraz innych wierzytelności. Warto podkreślić, iż w przypadku postępowania alimentacyjnego brak jest kwoty wolnej od zajęcia. Oznacza to, iż komornik może dokonywać potrąceń nawet z minimalnego wynagrodzenia za pracę, a kwoty z rachunku bankowego podlegają zajęciu w całości. Istotny jest również fakt, iż alimenty „posiadają pierwszeństwo” przed innymi należnościami. W związku z tym w przypadku, gdy komornik prowadzi przeciwko dłużnikowi także inne postępowania, wyegzekwowane środki zostaną w pierwszej kolejności zaliczone na poczet alimentów.

Komornik może zająć różne składniki majątku dłużnika, takie jak wierzytelności na rachunku bankowym, wynagrodzenie za pracę, ruchomości oraz inne wierzytelności. W przypadku alimentów, brak jest kwoty wolnej od zajęcia, co oznacza, że komornik może dokonać potrąceń nawet z minimalnego wynagrodzenia.

Schemat działania komornika w egzekucji alimentów

Komornik może egzekwować 60% wynagrodzenia. Nie istnieje kwota wolna od potrąceń. Nawet w przypadku pensji minimalnej 60% wynagrodzenia może zostać zajęte.

Nawet jeśli dłużnik nie posiada obecnie zatrudnienia, komornik może przystąpić do egzekucji. Dłużnik jest zobowiązany poinformować komornika o znalezieniu pracy.

Bezskuteczna egzekucja - co dalej?

Pomimo rzetelnych działań komornika sądowego może dojść do sytuacji, w której brak jest składnika majątku dłużnika umożliwiającego skuteczną egzekucję. W takim przypadku po upływie dwóch miesięcy postępowania należy złożyć do komornika wniosek o wydanie zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji oraz o dokonywanych przez dłużnika wpłatach (bądź ich braku). Dokumenty te umożliwią ubieganie się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Ponadto wierzycielowi przysługuje prawo skierowania wniosku do prokuratora o pociągnięcie dłużnika do odpowiedzialności karnej za uchylanie się od alimentacji.

Jeśli egzekucja jest bezskuteczna, po upływie dwóch miesięcy od rozpoczęcia postępowania, należy złożyć do komornika wniosek o wydanie zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. Na podstawie tego dokumentu można ubiegać się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest dziecko, które ma zasądzone od rodzica alimenty (na podstawie wyroku lub ugody zawartej przed sądem), jeżeli egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna tzn. jeśli komornik sądowy nie był w stanie wyegzekwować całości należnych alimentów (zaległych jak i bieżących) w okresie dwóch ostatnich miesięcy kalendarzowych. Świadczenie z funduszu wypłacane jest do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Na dziecko starsze świadczenia przysługują do ukończenia 25 lat pod warunkiem, że uczy się w szkole lub szkole wyższej. Na dziecko posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego rodzic nie płaci zasądzonych alimentów, świadczenia przysługują bez względu na wiek dziecka.

Egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli w okresie dwóch miesięcy przed złożeniem wniosku o świadczenie z FA komornik nie wyegzekwował pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Bezskuteczność egzekucji potwierdza komornik sądowy odpowiednim zaświadczeniem. Można je od komornika uzyskać samemu lub wystąpić o ich uzyskanie przez organ właściwy wierzyciela tj. urząd gminy lub ośrodek pomocy społecznej.

W przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona do alimentów (dziecko za pośrednictwem swego przedstawiciela ustawowego) może złożyć do organu właściwego wierzyciela (urzędu gminy lub ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów) wniosek o przyznanie funduszu alimentacyjnego. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie od komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji, zawierające informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów.

Mapa przedstawiająca proces ubiegania się o świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego

Prawo do świadczenia z FA przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód netto na osobę w rodzinie w roku poprzedzającym okres świadczeniowy nie przekracza 725 zł. Świadczenia z FA przyznawane są na tzw. okresy świadczeniowe, trwające 12 miesięcy od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego. Jednak wnioski o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoby zainteresowane mogą składać już od 1 sierpnia.

Wniosek o przyznanie świadczeń z FA, w odróżnieniu od wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, należy złożyć nie u komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne, lecz bezpośrednio w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie albo w ośrodku pomocy społecznej, jeżeli w danej gminie ośrodek ten realizuje świadczenia z FA.

W przypadku przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela "z urzędu" występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika (urzędu gminy lub ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego) o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego.

W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika:

zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny, albo jako poszukujący pracy, w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny;
zwraca się do starosty o podjęcie działań zmierzających do aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego;
w razie braku możliwości aktywizacji zawodowej występuje z wnioskiem do starosty o skierowanie dłużnika alimentacyjnego do robót publicznych lub prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.).

Jak skutecznie egzekwować alimenty?

W przypadku, gdy dłużnik zalega z płatnością za co najmniej 3 miesiące (lub równowartość tej kwoty), popełnia przestępstwo niealimentacji. W takiej sytuacji grozi mu grzywna, ograniczenie wolności, a nawet więzienie do lat 2. Masz prawo skorzystać z komornika, Funduszu Alimentacyjnego oraz złożyć zawiadomienie do prokuratury.

Niepłacenie alimentów to nie tylko dług cywilny, ale często przestępstwo z art. 209 Kodeksu karnego. Jeśli dłużnik zalega z płatnością za co najmniej 3 miesiące (lub równowartość tej kwoty), grozi mu grzywna, ograniczenie wolności, a nawet więzienie do lat 2. Masz prawo skorzystać z komornika, Funduszu Alimentacyjnego oraz złożyć zawiadomienie do prokuratury.

Najpopularniejsze pytania i odpowiedzi

Kim jest komornik sądowy i kiedy powinienem do niego zgłosić?

Jakie dokumenty powinienem zabrać ze sobą, zgłaszając się do komornika?

Czy muszę ponosić koszty postępowania egzekucyjnego?