Afera GetBack: Sprawa funduszy inwestycyjnych i windykacji wierzytelności
Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) podjęła znaczące kroki w sprawie GetBack S.A., obecnie znanej jako Capitea S.A., nakładając kary finansowe i cofając zezwolenia na zarządzanie funduszami sekurytyzacyjnymi. Decyzja KNF z dnia 27 lutego 2023 roku, utrzymująca w mocy wcześniejsze postanowienie z 30 października 2020 roku, stanowi kulminację długotrwałych działań mających na celu wyjaśnienie nieprawidłowości w działalności tej firmy.
GetBack S.A. została ukarana grzywną w wysokości 50 000 zł, a ponadto cofnięto jej zezwolenie na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego. Działania te były konsekwencją prowadzenia działalności z przekroczeniem zakresu zezwolenia, naruszeniem zasad uczciwego obrotu oraz interesów uczestników funduszy sekurytyzacyjnych. Dotyczy to szeregu funduszy, w tym m.in.: Universe 3 NSFIZ, GetPro NSFIZ, Debito NSFIZ, Universe NSFIZ, Altus NSFIZ Wierzytelności, Altus NSFIZ Wierzytelności 3, GetBack Windykacji Platinum NSFIZ2, Centauris 3 NSFIZ, GetBack Windykacji NSFIZ (obecnie: Grom Windykacji NSFIZ), Trigon Profit XIV NSFIZ (obecnie Lumen Profit 14 NSFIZ) i wielu innych.
Naruszenia te stanowiły pogwałcenie art. 192a ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.
Dochodzenia prokuratorskie i zarzuty
Sprawa GetBack jest przedmiotem licznych postępowań prokuratorskich, które badają różne aspekty działalności spółki. Wśród nich znajdują się:
- Śledztwo sygn. 3041-3.Ds.213.2024: Dotyczy procederu oferowania certyfikatów inwestycyjnych emitowanych przez Getback Windykacji NS FIZ przez osoby powiązane z Prime Selection Dom Maklerski S.A. (obecnie: Evo Dom Maklerski S.A.) i Idea Bank S.A. Badane są znamiona przestępstw kwalifikowanych z ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz Prawa bankowego. W ramach tego śledztwa analizowana jest również pozorna Umowa ramowa pośrednictwa w proponowaniu nabycia obligacji z 1 marca 2017 r. między GetBack S.A. a Prime Selection Dom Maklerski S.A., pod kątem wypełnienia znamion przestępstwa z Kodeksu karnego.
- Śledztwo sygn. Wątek dot. nabycia przez GetBack S.A. akcji EGB Investments S.A.: W tym zakresie sześciu podejrzanym zarzuca się popełnienie czynów z art. 21 § 2 k.k. w zw. z art. 296 § l, 2 i 3 k.k.
- Śledztwo sygn. Wątek dotyczący dystrybucji obligacji Getback S.A.: Podejrzany Piotr O. jest oskarżony o popełnienie czynów z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.
- Śledztwo sygn. Wątek dotyczący umowy łączącej Getback S.A z Altus Doradztwo Inwestycyjne: Trzem podejrzanym zarzuca się popełnienie czynów z art. 21 § 2 k.k. zw. z art. 296 § 1, 2 i 3 k.k.
- Śledztwo sygn. III: Dotyczy usiłowania doprowadzenia uczestników GetBack Windykacji Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie w błąd co do możliwości przeniesienia środków pieniężnych Funduszu na Kancelarię Prawną GetBack Mariusz Brysik sp.k. Badane jest również niedopełnienie obowiązków przez osoby reprezentujące White Berg TFI S.A. w związku z rozliczeniem Funduszu z Kancelarią Prawną GetBack Mariusz Brysik sp. k., co miało spowodować szkodę majątkową w kwocie 4.140.000 złotych.
W ramach tych postępowań trwają przesłuchania świadków, zbieranie materiału dowodowego i analiza zgromadzonych dokumentów. Celem jest ustalenie kręgu osób podejrzanych i postawienie im zarzutów.
Kontrola Najwyższej Izby Kontroli (NIK)
Najwyższa Izba Kontroli oceniła negatywnie działania KNF w zakresie sprawowanego nadzoru nad spółką GetBack S.A. i podmiotami z nią współpracującymi. Kontrola wykazała szereg nieprawidłowości, w tym:
- Niewystarczający nadzór nad transakcją cesji portfeli wierzytelności z 29 kwietnia 2019 r. między easyDebt NS FIZ, Open Finance Wierzytelności NS FIZ, a Hoist II NS FIZ, która spowodowała szkodę dla wierzycieli w wysokości co najmniej 118 mln zł.
- Zaniechanie lub opóźnione działania KNF w egzekwowaniu dokumentów sprawozdawczych od GetBack S.A. i funduszy.
- Niewykorzystanie przez KNF narzędzi do wyjaśnienia zmian metodologii wyceny portfeli wierzytelności przez GetBack S.A.
- Niewłaściwe postępowanie administracyjne prowadzone przeciwko Altus TFI S.A.
- Nieprzekazanie przez KNF istotnych dowodów prokuraturze w sprawie transakcji sprzedaży EGB Investments S.A. na rzecz GetBack S.A.
NIK podkreśla, że "afera GetBack" nie została w pełni wyjaśniona, pomimo zaangażowania tysięcy pokrzywdzonych osób. Brak jest ustaleń dotyczących wartości portfeli wierzytelności i aktywów spółki, a także rzetelności składanych sprawozdań finansowych.
Geneza i przebieg afery GetBack
Spółka GetBack S.A. powstała w marcu 2012 roku i zajmowała się windykacją portfeli wierzytelności. Działalność spółki, oparta na nabywaniu długów od instytucji finansowych, telekomunikacyjnych i energetycznych, często finansowana była z emisji obligacji. W czerwcu 2016 roku spółkę nabył fundusz Abris Capital Partners, a w lipcu 2017 roku GetBack S.A. zadebiutował na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie.
Punkt zwrotny nastąpił 16 kwietnia 2018 roku, kiedy spółka podała do publicznej wiadomości informację o rozmowach z PKO Bankiem Polskim i Polskim Funduszem Rozwoju S.A. w sprawie finansowania. Informacja ta została zdementowana przez obie instytucje, co doprowadziło do odwołania prezesa GetBack S.A. i wszczęcia postępowań wyjaśniających.
W maju 2018 roku spółka złożyła wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego (PPU). W kolejnych miesiącach zatrzymano członków zarządu GetBack oraz prezesa zarządu Altus TFI w związku z transakcją nabycia EGB Investments S.A.
W styczniu 2019 roku Zgromadzenie Wierzycieli przyjęło układ, zgodnie z którym obligatariusze niezabezpieczeni mieli otrzymać 25% należności głównej w ciągu ośmiu lat. 29 kwietnia 2019 roku miała miejsce transakcja cesji portfeli wierzytelności, która wzbudziła kontrowersje ze względu na jej wycenę.
Wielki Przekręt. Afera GetBack
Zarzuty i konsekwencje prawne
W związku z aferą GetBack, prokuratura postawiła zarzuty wielu osobom, w tym byłym prezesom i członkom zarządów Idea Banku i Lion's Banku. Zarzuty dotyczyły oszustw na szkodę klientów, którzy kupili obligacje spółki GetBack za niemal 90 mln zł.
KNF wpisała na Listę Ostrzeżeń Publicznych 41 podmiotów, podejrzewanych o prowadzenie działalności w zakresie obrotu instrumentami finansowymi bez wymaganego zezwolenia. Dotyczyło to m.in. Domu Maklerskiego Mercurius, który utracił zezwolenie.
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) nałożył na GetBack karę w wysokości 5,05 mln zł za podawanie klientom nieprawdziwych informacji dotyczących obligacji spółki.
Problemy z wyceną i nadzorem
Kluczowym problemem w sprawie GetBack była trudność w ustaleniu wartości portfeli wierzytelności i aktywów spółki. Kontrola NIK wykazała, że KNF nie dokonała rzetelnej analizy transakcji cesji portfeli wierzytelności, pomijając istotne aspekty, takie jak metodologia wyceny czy rzeczywista wartość odzysków.
NIK powołała biegłych, którzy oszacowali, że portfele wierzytelności zostały zbyte za kwotę nieodzwierciedlającą wartości godziwej, co spowodowało szkodę w wysokości nie mniejszej niż 118 mln zł.
Zawiadomienia KNF o podejrzeniu popełnienia przestępstw przez podmioty pośredniczące w oferowaniu obligacji GetBack, złożone w lutym i kwietniu 2019 roku, nie poprzedziły odpowiednie postępowania wyjaśniające.
Wielu podmiotom wpisanym na Listę Ostrzeżeń Publicznych KNF do dzisiaj nie postawiono zarzutów, pomimo poważnych konsekwencji, jakie wpis taki może nieść dla działalności gospodarczej.
Działania sądów i prokuratury
Postępowania sądowe i prokuratorskie w sprawie afery GetBack są nadal w toku. W lutym 2019 roku prokuratura informowała o przedstawieniu zarzutów 18 osobom, a w kolejnych miesiącach liczba ta wzrosła. Przesłuchano ponad 500 świadków.
NIK skierowała do prokuratury cztery zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstw przez członków zarządów TFI, spółek giełdowych, biegłego oraz zastępcę Prokuratora Krajowego.
Prezes NIK zapowiedział złożenie oficjalnego zawiadomienia do ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego w związku z aferą GetBack, która pozbawiła oszczędności prawie 9,5 tys. osób na kwotę 3,5 miliarda złotych.
Warto zaznaczyć, że w kontekście windykacji wierzytelności przez fundusze, kluczowe znaczenie ma sądowe ustalenie zasadności i wysokości roszczenia. Wyciągi z ksiąg rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego mają moc dokumentu prywatnego, a fundusz musi udowodnić istnienie i wysokość długu w sposób niebudzący wątpliwości.
Ostateczne rozstrzygnięcie sprawy GetBack i pociągnięcie do odpowiedzialności wszystkich winnych nadal pozostaje w gestii wymiaru sprawiedliwości. Liczne postępowania, analizy i kontrole wskazują na złożoność problemu i szeroki zakres nieprawidłowości, które miały miejsce w związku z działalnością spółki i nadzorem nad nią.
tags: #getback #windykacja #ns #fiz