Upadłość Getin Banku: Dostęp do danych osobowych w Krajowym Rejestrze Zadłużonych budzi kontrowersje
W związku z upadłością Getin Noble Banku, system Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ) stał się przedmiotem poważnych obaw dotyczących ochrony danych osobowych. Okazało się, że adresy i numery PESEL klientów banku, a także inne wrażliwe informacje, stały się dostępne publicznie w aktach postępowania upadłościowego, co budzi pytania o zgodność z prawem i RODO.
Problem ujawnienia danych wielu osób w sposób elektroniczny jest znaczący. Po wejściu na stronę KRZ, potencjalni wierzyciele mogli uzyskać dostęp do akt sprawy, co budzi poważne zastrzeżenia. Wygląda na to, że dostęp do danych uczestników postępowania odbywa się bez żadnej weryfikacji. Lista PESELi, nazwisk i miejscowości wygląda niepokojąco. W niektórych przypadkach można było znaleźć numery telefonów, a nawet numery dokumentów tożsamości i informacje o nieruchomościach, które były przedmiotem kredytu.
Zrozumiałe jest, że zgodnie z prawem, uczestnicy postępowania upadłościowego mogą mieć dostęp do pewnych danych. Jednakże, sposób udostępniania tych informacji w systemie KRZ, czyli automatyczny dostęp po wysłaniu dowolnego wniosku, bez weryfikacji i podpisu, budzi wątpliwości. Istnieje ryzyko, że dane wierzycieli mogą zostać pobrane na masową skalę, co może prowadzić do nadużyć, takich jak phishing czy profilowanie.
Ministerstwo Sprawiedliwości i Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO) zostały poinformowane o problemie. UODO już wcześniej zgłaszał uwagi do projektowanych rozwiązań dotyczących informatyzacji KRZ, wskazując na obawy związane z publiczną dostępnością numerów PESEL. Organ zwracał uwagę na to, że taka jawność numerów PESEL nie daje się pogodzić z prawem do usunięcia danych, znanym jako "prawo do bycia zapomnianym".
Wygląda na to, że sytuacja ta nie wynika z błędu, usterki czy ataku, lecz z samego projektu systemu Ministerstwa Sprawiedliwości, który działa zgodnie z obowiązującym prawem. Pytanie brzmi, czy działanie zgodne z prawem może być jednocześnie niezgodne z RODO. W tej sytuacji, najlepszą strategią dla wierzycieli Getin Banku mogłoby być rozważenie opóźnienia zgłoszenia wierzytelności do KRZ.
Warto zaznaczyć, że postępowanie upadłościowe Getin Noble Banku to precedens, który dotknął tysiące kredytobiorców hipotecznych. Uchwała Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r. poprawiła sytuację frankowiczów, stwierdzając, że roszczenie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego nie podlega zgłoszeniu do masy upadłości. To pozwoliło na odwieszenie wielu spraw sądowych, które wcześniej były zawieszone.
Jednocześnie, w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym czeka na rozpatrzenie około 10 tys. skarg kredytobiorców na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego o przymusowej restrukturyzacji GNB. Choć TSUE nie przesądził o bezprawności restrukturyzacji ani o prawie do odszkodowania od Skarbu Państwa, szansa na odszkodowanie wciąż istnieje, w zależności od decyzji WSA i NSA.
Syndyk GNB pracuje nad propozycjami ugodowymi dla kredytobiorców, skierowanymi głównie do klientów, którzy spłacili co najmniej 200 proc. kapitału kredytu. Propozycje te zakładają zrzeczenie się wzajemnych roszczeń, wycofanie zgłoszenia wierzytelności i powództwa, a także usunięcie danych z BIK. Jednakże, prawnicy kwestionują zasadność takich propozycji, wskazując na nierówności w traktowaniu różnych grup kredytobiorców.
Kolejnym ważnym aspektem jest pytanie skierowane do Trybunału Konstytucyjnego dotyczące kolejności zaspokajania roszczeń upadłego banku, w którym pierwszeństwo ma Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Orzeczenie TK może mieć istotne znaczenie dla podziału środków i szans frankowiczów na odzyskanie części należności.
Podsumowując, udostępnienie systemu KRZ przeniosło obsługę postępowań upadłościowych do sieci, ale jednocześnie stworzyło nowe wyzwania związane z ochroną danych osobowych. Mimo że działanie systemu jest zgodne z prawem, budzi ono wątpliwości w kontekście RODO. Pozostaje mieć nadzieję, że zostaną znalezione rozwiązania techniczne lub prawne, które zapewnią bezpieczeństwo danych uczestników postępowania.
Dane osobowe w aktach postępowania upadłościowego
Każda osoba, która zgłosiła roszczenie wobec Getin Noble Banku poprzez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ), uzyskała dostęp do wszystkich danych pozostałych wierzycieli. Nie tylko PESEL czy numer dowodu osobistego, ale również treść umowy kredytowej, informacje o zabezpieczeniach hipotecznych, wysokości zadłużenia i kwocie spłaconej, stały się dostępne publicznie. To wykracza poza zwykły dostęp do akt postępowania upadłościowego, który powinien być ograniczony do sądu lub biura syndyka.
Eksperci ds. bezpieczeństwa wskazują na poważne zagrożenia wynikające z takiego stanu rzeczy, w tym ryzyko phishingu i innych form oszustw internetowych, gdzie dane te mogą być wykorzystane do uwiarygodnienia atakujących.
Warto zaznaczyć, że w przeszłości podobny problem wystąpił podczas zgłoszeń wierzytelności upadłego IDEABANK, co wskazuje na powtarzalność tego typu sytuacji.
Odpowiedzialność prawna i RODO
Ministerstwo Sprawiedliwości podkreśla, że każda osoba, która w sposób nieuprawniony uzyska dane osobowe, podlega odpowiedzialności karnej. Takie przypadki będą zgłaszane przez syndyka do prokuratury.
Jednocześnie, Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO) już wcześniej zwracał uwagę na potencjalne naruszenia RODO związane z publiczną dostępnością numerów PESEL w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. UODO wskazywał, że taka jawność uniemożliwia realizację "prawa do bycia zapomnianym" i stanowi długoterminowe zagrożenie dla prywatności osób, których dane zostały ujawnione.
Dalsze kroki i rekomendacje
W związku z zaistniałą sytuacją, sugeruje się wstrzymanie się ze zgłoszeniem wierzytelności do KRZ, do momentu wyjaśnienia sprawy i ewentualnego uszczelnienia systemu. Ministerstwo Sprawiedliwości analizuje logi pod kątem nadużyć i reaguje na zgłaszane problemy.
Dla wierzycieli Getin Banku, rozważenie opóźnienia zgłoszenia wierzytelności może okazać się korzystne, choć samo "utrudnianie" może być postrzegane jako ograniczenie praw obywatelskich.
W celu zminimalizowania ryzyka, system KRZ powinien zostać ulepszony poprzez wprowadzenie logowania wyłącznie przez Profil Zaufany lub z podpisem kwalifikowanym, a także systemu rejestrującego pobieranie dokumentów. Dodatkowo, przed dodaniem wierzytelności, system powinien wyświetlać jasne pouczenia o odpowiedzialności za użycie pobranych danych niezgodnie z celem oraz o tym, że wprowadzane dane będą widoczne dla innych uczestników postępowania.
Sytuacja frankowiczów Getin Banku
Upadłość Getin Noble Banku (GNB) dotknęła tysiące kredytobiorców hipotecznych. Mimo upływu czasu, sytuacja prawna ich mieszkań wciąż jest przedmiotem walki. Po uchwale Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r. (sygn. III CZP 5/24), sądy masowo odwieszają postępowania i rozstrzygają na korzyść frankowiczów.
Uchwała ta stwierdza, że roszczenie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego nie podlega zgłoszeniu do masy upadłości, co umożliwiło kontynuowanie postępowań, które wcześniej były zawieszane z powodu konieczności wyczerpania drogi dochodzenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.
Obecnie kredytobiorcy mogą liczyć na rozpoznanie przez sądy powództw o ustalenie nieważności umowy kredytu oraz niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, co pozwoli na wykreślenie hipoteki i danych z BIK.
Odszkodowania od państwa i ugody
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatruje skargi kredytobiorców na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego o przymusowej restrukturyzacji GNB. Choć TSUE nie przesądził o bezprawności restrukturyzacji, stwierdzenie przez sąd administracyjny niezgodności z prawem decyzji BFG może otworzyć drogę do dochodzenia odszkodowań od Skarbu Państwa.
Syndyk GNB proponuje ugody dla kredytobiorców, którzy spłacili co najmniej 200 proc. kapitału kredytu. Ugody te zakładają zrzeczenie się wzajemnych roszczeń i zakończenie postępowań sądowych. Jednakże, prawnicy kwestionują korzystność tych propozycji dla niektórych grup kredytobiorców.
Trybunał Konstytucyjny zajmuje się również kwestią kolejności zaspokajania roszczeń w postępowaniu upadłościowym, w tym uprzywilejowania Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Orzeczenie TK może wpłynąć na podział środków i szanse frankowiczów na odzyskanie należności.
tags: #getin #bank #jastrzebie #zdroj #windykacja