Kiedy dłużnik odpowiadał za custodia
Prawo zobowiązań to dział prawa cywilnego, który reguluje stosunki zobowiązaniowe oraz wynikające z nich prawa podmiotowe, ukształtowane przez ustawodawcę jako względne. Najważniejszą funkcją prawa zobowiązań jest stworzenie prawnych form wymiany dóbr. Służy temu regulacja stosunków zobowiązaniowych, których źródłem są umowy oraz uregulowanie odpowiedzialności odszkodowawczej na wypadek naruszenia dóbr powszechnie chronionych, a także niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań.
Zobowiązanie jest stosunkiem prawnym między dwiema lub więcej stronami, na mocy którego jedna strona, tj. wierzyciel, może domagać się od drugiej, tj. dłużnika, określonego działania lub zaniechania (świadczenia), a dłużnik jest zobowiązany spełnić to świadczenie. Prawo wierzyciela do domagania się spełnienia świadczenia przez dłużnika jest określane jako wierzytelność, a obowiązek spełnienia świadczenia, który obciąża dłużnika, określany jest jako dług. Po stronie wierzyciela i dłużnika może występować nieokreślona liczba podmiotów.
Istotą stosunków prawnych między stronami jest to, że wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia tylko od podmiotu, z którym łączy go relacja zobowiązaniowa. Zgodnie z literą prawa dłużnik w ramach tzw. odpowiedzialności osobistej odpowiada za zobowiązania majątkiem teraźniejszym i przyszłym, którym mimo wszystko może dysponować, co oznacza, że ryzyko ewentualnej niewypłacalności ponosi wierzyciel.
Co w sytuacji, gdy dłużnik celowo i świadomie rozporządza swoim majątkiem w taki sposób, aby jego aktywa nie pozwoliły na zaspokojenie wierzycieli? W takiej sytuacji z odsieczą przybywa księga trzecia kodeksu cywilnego, a dokładniej przepisy dotyczące odpowiedzialności dłużnika.
Culpa i custodia - podstawy odpowiedzialności dłużnika
W prawie rzymskim podstawą odpowiedzialności dłużnika za zobowiązanie była culpa, czyli wina. Samą winę dzielono na dwa rodzaje: culpa lata (wina umyślna lub rażące niedbalstwo) oraz culpa levis (lżejsze niedbalstwo). Z czasem culpa została zrównana z dolus (działaniem celowym), co oznaczało pełną odpowiedzialność dłużnika.
Nie mniej surową odpowiedzialność rodziła custodia, czyli obowiązek szczególnego strzeżenia przedmiotu zobowiązania. Obowiązek ten opierał się na dodatkowej odpowiedzialności dłużnika za przedmiot zobowiązania, który powinien być w sposób szczególny strzeżony przed zniszczeniem lub zaginięciem.
Świadczenie w zobowiązaniu
Świadczenie jest to zachowanie się dłużnika względem wierzyciela zgodnie z treścią łączącego ich zobowiązania. Może polegać na działaniu lub zaniechaniu. Świadczenia można scharakteryzować na wiele sposobów:
- Świadczenie jednorazowe: może być wykonane wskutek jednorazowego zachowania się dłużnika, choćby w rzeczywistości dłużnik wykonał kilka czynności odległych w czasie.
- Świadczenie ciągłe: dłużnik nie ma sposobności wykonać go przez jednorazową czynność, lecz wymagane jest ustawiczne zachowanie się trwające przez pewien czas.
- Świadczenie okresowe: dłużnik powinien spełnić na rzecz wierzyciela wiele świadczeń jednorazowych w określonych odstępach czasu, przy czym suma tych świadczeń nie jest z góry określona.
- Świadczenia oznaczone indywidualnie: przedmiotem jest rzecz oznaczona co do tożsamości, czyli wyróżniona spośród wszystkich innych według jej indywidualnych, niepowtarzalnych cech.
- Świadczenia oznaczone gatunkowo: przedmiotem jest rzecz oznaczona gatunkowo, czyli wyróżniona poprzez wskazanie jedynie jej cech rodzajowych.
- Świadczenia podzielne: mogą być spełnione częściowo, bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości.
- Świadczenie niepodzielne: nie może być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości.
Aby zobowiązanie było ważne, świadczenie musiało spełniać określone warunki:
- Musiało być prawnie i faktycznie możliwe do wykonania (impossibilium nulla obligatio est).
- Nie mogło być sprzeczne z dobrymi obyczajami ani oparte na niegodziwej przyczynie.
- Musiało mieć wartość majątkową, dającą się wyrazić w pieniądzach.
- Musiało być wyraźnie określone albo nadawać się do określenia w przyszłości.
Sposoby zgaśnięcia zobowiązań
Zobowiązanie może wygasnąć na kilka sposobów:
- Wykonanie świadczenia (solutio).
- Zwolnienie z długu.
- Odnowienie (novatio).
- Zmiana podmiotów w stosunku obligacyjnym.
- Połączenie wierzytelności i długu w jednej osobie (confusio).
- Śmierć stron (w niektórych przypadkach).
Odpowiedzialność kontraktowa i deliktowa
Odpowiedzialność kontraktowa wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Warunkiem jest istnienie zobowiązania. Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 471 Kodeksu cywilnego).
Odpowiedzialność deliktowa powstaje w wyniku dopuszczenia się czynu niedozwolonego. Powoduje to powstanie między sprawcą a poszkodowanym cywilnoprawnego stosunku zobowiązaniowego. Aby można było mówić o odpowiedzialności deliktowej, muszą zaistnieć pewne przesłanki: bezprawność czynu, szkoda, związek przyczynowy między czynem a szkodą oraz wina sprawcy (choć istnieją przypadki odpowiedzialności obiektywnej).
W przypadku, gdy dłużnik nie spełnia świadczenia albo spełnia je nienależycie, wierzyciel może domagać się świadczenia przymusowego. W sytuacji, gdy uzyskanie świadczenia w drodze przymusowej egzekucji jest niemożliwe lub straciło dla wierzyciela znaczenie, wierzytelność przekształca się w roszczenie o naprawienie szkody. Małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, nie ponoszą odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.
Kancelarie Adwokackie Duliniec Jurewicz Szcześniak i Kancelaria Adwokacka Kłonowski oferują profesjonalną pomoc w windykacji należności. Zapraszamy do kontaktu pod numerami telefonów wskazanymi na naszej stronie internetowej.
tags: #kiedy #dluznik #odpowiadal #za #custodia