Kiedy występuje dłużnik w zastawie sądowym
Odpowiednie zabezpieczenie wierzytelności ma na celu ochronę wierzyciela i zapewnienie mu spłaty należności w sytuacji, gdy dłużnik nie wywiązuje się ze swojego zobowiązania. Zabezpieczenie osobiste zapewnia wierzycielowi możliwość dochodzenia swojej wierzytelności z całego majątku osoby dającej zabezpieczenie. Do tego sposobu zabezpieczeń należy m.in. weksel in blanco oraz poręczenie. Zabezpieczenie rzeczowe zaś jest to zabezpieczenie ustanowione na rzeczy - czyli części majątku. Dzięki ustanowieniu takiej formy zabezpieczenia, wierzyciel uzyskuje prawo na rzeczy dłużnika lub osoby trzeciej, które umożliwia mu zaspokojenie się z tej rzeczy w przypadku niewykonania zobowiązania przez dłużnika, nawet jeżeli prawo własności tej rzeczy zostanie przeniesione na inną osobę. Zabezpieczeniem rzeczowym może być zastaw (w tym zastaw rejestrowy), hipoteka, przewłaszczenie na zabezpieczenie oraz kaucja.
Zastaw należy do kategorii ograniczonych praw rzeczowych. Zastaw, obok hipoteki, zaliczany jest do takiej kategorii praw, które służą zabezpieczeniu wierzytelności. W przypadku niewywiązania się z obowiązku spłaty długu przez dłużnika, wierzyciel ma prawo zaspokoić swoje roszczenie z przedmiotu zastawu. Należy pamiętać, że zastaw jest nierozerwalnie związany z wierzytelnością, którą zabezpiecza i bez niej nie może istnieć. Wygaśnięcie zabezpieczonej wierzytelności (spłacenie, umorzenie) powoduje wygaśnięcie zastawu. Co ważne - właścicielom przedmiotu zastawu nie musi być sam dłużnik - może to być także osoba trzecia, która w wyniku obciążenia należącej do niej rzeczy zastawem, staje się dłużnikiem rzeczowym.
Przedmiotem zastawu mogą być rzeczy ruchome i prawa, z wyjątkiem tych, na których można ustanowić hipotekę (nieruchomość). Jednym zastawem można obciążyć kilka rzeczy. Warunkiem ustanowienia zastawu na danej rzeczy lub prawie jest, aby były one zbywalne i przedstawiały wartość majątkową.
Rodzaje zastawu
W obrocie prawnym istnieją różne rodzaje zastawu. Każdy z nich ma swoje specyficzne cechy i zastosowania. Zastaw zwykły uregulowany jest w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Ustanowienie zastawu zwykłego jest stosunkowo proste i nie wymaga skomplikowanych formalności. Do powstania zastawu zwykłego niezbędne jest zawarcie umowy pomiędzy właścicielem rzeczy (dłużnikiem) a wierzycielem oraz wydanie przedmiotu zastawu wierzycielowi. Strony mogą się także umówić, że przedmiot zastawu zostanie wydany osobie trzeciej wskazanej w umowie. Przepisy nie przewidują szczególnej formy dla umowy o ustanowienie zastawu. Wystarczająca będzie zwykła forma pisemna. Jednak, aby zastaw był skuteczny względem innych wierzycieli dłużnika, koniecznym jest, aby umowa o ustanowienie zastawu została zawarta na piśmie z datą pewną. W przypadku zastawu zwykłego, jeśli dłużnik nie spłaci długu, wierzyciel może zaspokoić się z rzeczy obciążonej według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym.
Specjalnym rodzajem zastawu jest zastaw rejestrowy, uregulowany w ustawie z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Podstawową różnicą między zastawem a zastawem rejestrowym jest umożliwienie zastawcy podpisującemu umowę zastawu rejestrowego pozostawienie w jego posiadaniu rzeczy objętej zastawem. Rzecz będąca przedmiotem zastawu rejestrowego, może być również pozostawiona w posiadaniu osoby trzeciej wskazanej w umowie o ustanowienie zastawu rejestrowego, jeżeli wyraziła ona na to zgodę. Zastawca może zatem korzystać z przedmiotu zastawu rejestrowego i może również czerpać z niego pożytki. Kolejną różnicą przy zastawie rejestrowym w porównaniu do zastawu jest obowiązek wpisu zastawu do rejestru zastawów, prowadzonego przez wydziały gospodarcze rejestru zastawów niektórych sądów rejonowych. Umowa ustanawiająca zastaw rejestrowy (tzw. umowa zastawnicza), musi mieć formę pisemną pod rygorem nieważności. Co więcej, zastawem rejestrowym, w odróżnieniu od zastawu uregulowanego w Kodeksie cywilnym, można zabezpieczyć jedynie wierzytelności pieniężne.
Z instytucji zastawu rejestrowego mogą korzystać obecnie wszystkie podmioty. Jest to ważna zmiana, gdyż do dnia 11 stycznia 2009 r. ustawa o zastawie rejestrowym określała zamknięty katalog podmiotów, na rzecz których zastaw rejestrowy mógł zostać ustanowiony. Dodać należy, że ustawa o zastawie rejestrowym precyzyjnie wskazuje katalog przedmiotów, które nie mogą być przedmiotem zastawu rejestrowego (np. prawa mogące być przedmiotem hipoteki) oraz rzeczy, na których w szczególności można ustanowić zastaw rejestrowy. Do tych ostatnich należy m. in. zbiór rzeczy ruchomych lub praw, stanowiący całość gospodarczą (np. przedsiębiorstwo). Dodatkowo, zastaw rejestrowy może być ustanowiony również na rzeczy, które zastawca nabędzie dopiero w przyszłości. W tym przypadku, obciążenie zastawem rejestrowym takiego przedmiotu zastawu stanie się skuteczne dopiero z chwilą jego nabycia przez zastawcę.
Zastaw rejestrowy, co do zasady, wygasa z chwilą zaspokojenia wierzyciela albo z upływem 20 lat od chwili wpisu do rejestru zastawów. W przypadku niewykonania zobowiązania, wierzytelność zabezpieczona zastawem rejestrowym podlega zaspokojeniu z przedmiotu tego zastawu z pierwszeństwem przed innymi wierzytelnościami, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zaspokojenie zastawnika z przedmiotu zastawu rejestrowego następuje zaś, co do zasady, w drodze sądowego postępowania egzekucyjnego. Przepisy ustawy dopuszczają w pewnych sytuacjach taką możliwość, aby umowa zastawnicza przewidywała zaspokojenie zastawnika przez przejęcie przez niego na własność przedmiotu zastawu rejestrowego.
Zasady ustanowienia i funkcjonowania zastawu
Zastaw jest prawem akcesoryjnym, co w praktyce oznacza, że nie może istnieć samodzielnie bez innego zobowiązania. Jego powstanie jest więc warunkowane inną wierzytelnością wynikającą najczęściej z umowy, rzadziej z obowiązku nałożonego przez sąd lub organ administracji. Zastaw, niezależnie od przedmiotu, który obciąża, powstaje wskutek zgodnego oświadczenia woli zastawcy (właściciela obciążonej rzeczy, który jest najczęściej także dłużnikiem) oraz zastawnika (wierzyciela, na rzecz którego ustanowiono to zabezpieczenie).
Zastaw zwykły powstaje w drodze realnej czynności prawnej. Do jego ustanowienia niezbędne jest wydanie rzeczy wierzycielowi. Wydanie rzeczy musi nastąpić w taki sposób, aby wierzyciel mógł przejąć nad nią faktyczne władztwo. Co ważne, jeżeli rzecz znajduje się w dzierżeniu wierzyciela, do ustanowienia zastawu wystarcza sama umowa. Zastaw jest przy tym skuteczny wobec wierzycieli zastawcy, jeżeli umowa o ustanowienie zastawu została zawarta na piśmie z datą pewną.
Zastaw rejestrowy wymaga wpisu do jawnego rejestru. Tego typu spis prowadzi sąd właściwy dla miejsca zamieszkania bądź siedziby zastawcy. Opłata za dokonanie wpisu wynosi obecnie zgodnie z ustawą 200 zł, a do jej uiszczenia jest zobowiązana strona, która składa wniosek. Zastaw rejestrowy nie wymaga wydania przedmiotu zabezpieczenia. W przypadku zastawu rejestrowego istnieje także wybór w zakresie sposobów zaspokojenia wierzyciela (zastawnika) z przedmiotu zastawu, włącznie z przejęciem na własność danej rzeczy. Umowa musi jednak przewidywać taką możliwość wraz z podaniem wartości tej rzeczy lub prawa.
Zastawca (dłużnik) może korzystać z przedmiotu zastawu zgodnie z jego przeznaczeniem (o ile umowa nie stanowi inaczej). Do jego obowiązków należy dbanie o to, by mienie było zachowane w stanie niepogorszonym, a zastawnik (wierzyciel) wedle woli mógł je kontrolować. Zastawnik nie może dowolnie korzystać z rzeczy objętej zastawem. Rozliczyć się z pożytków - np. dochodu z wynajmu przedmiotu zastawu. Rozporządzania rzeczą - np. sprzedaży, pod warunkiem że nabywca respektuje istniejący zastaw.
W przypadku niewypełnienia zobowiązania, zaspokojenie zastawnika z rzeczy obciążonej zastawem, następuje według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym. W określonych przypadkach enumeratywnie wskazanych w ustawie o zastawie rejestrowym, umowa zastawnicza może jednak przewidywać, że zaspokojenie zastawnika następuje przez przejęcie przez niego na własność przedmiotu zastawu rejestrowego.
Zastaw na prawach
Zgodnie z treścią art. 327 kc przedmiotem zastawu mogą być także prawa, jeżeli są zbywalne. Powyższa regulacja jest w zasadzie wyjątkiem od ogólnej zasady, że przedmiotem zastawu mogą być wyłącznie rzeczy ruchome lub zwierzęta. Liczba zbywalnych praw w Polsce jest dosyć duża, warto więc wymienić przykładowy katalog praw, które mogą stać się przedmiotem zastawu: wierzytelności, prawa z papierów wartościowych, prawa z instrumentów finansowych, prawa majątkowe na dobrach niematerialnych, udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, akcje w spółce akcyjnej.
Przedmiotem zastawu na prawach nie mogą być jednak prawa o charakterze ściśle osobistym lub nieposiadające cechy zbywalności. W ramach przykładu możemy tutaj wyróżnić: papiery wartościowe, służebności osobiste, prawo dożywocia, prawo do renty, autorskie prawa osobiste do utworu. Ustanowienie zastawu, którego przedmiotem będzie zbywalne prawo majątkowe, wymaga dla swej ważności zachowania formy przewidzianej dla przeniesienia zastawianego prawa. Niezależnie od tego ustawodawca przewidział, że minimalną formą umowy zastawniczej na prawach jest umowa pisemna z datą pewną.
Zastawnik, na którego rzecz ustanowiono zastaw na prawie zyskuje szereg możliwości prawnych - może on wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania prawa obciążonego zastawem. Prawo do dokonywania tzw. czynności zachowawczych przysługuje zastawnikowi (wierzycielowi) niezależnie od treści istniejącej umowy ustanawiającej to prawo.
Podsumowanie
Zastaw rejestrowy i zastaw zwykły stanowią formę obciążenia rzeczy (lub prawa zbywalnego) prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu na to, czyją stała się własnością, i w zasadzie z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy, wyjąwszy tych, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo szczególne. Zastaw rejestrowy jest bardziej elastycznym i nowoczesnym zabezpieczeniem wierzytelności aniżeli zastaw zwykły, któremu musi towarzyszyć wydanie rzeczy. Jedynie ustanowienie zastawu rejestrowego nie wymaga wydania przedmiotu zabezpieczenia. W przypadku zastawu rejestrowego istnieje także wybór w zakresie sposobów zaspokojenia wierzyciela (zastawnika) z przedmiotu zastawu, włącznie z przejęciem na własność danej rzeczy.
Zabezpieczenia umów. Jak zabezpieczyć wykonanie umowy.
Podsumowując, rzeczowe sposoby zabezpieczenia wierzytelności w postaci zastawu i zastawu rejestrowego są pewnym i bezpiecznym sposobem zabezpieczenia wierzytelności. Są one korzystne dla wierzycieli szczególnie w tych przypadkach, kiedy nie posiadają oni kompletnej wiedzy co do składu majątku dłużnika. Ustanawiając zastaw lub zastaw rejestrowy, wierzyciel uzyskuje bowiem pewniejsze zabezpieczenie przysługującej mu wierzytelności na określonej rzeczy.
tags: #kiedy #wystepuje #dluznik #w #zastawie #sadowym