Korekta podatku naliczonego a restrukturyzacja dłużnika
W kontekście polskiego prawa podatkowego, zasady dotyczące rozliczenia podatku przez dłużnika w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności, znane jako „złe długi”, są regulowane przez artykuł 89b ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem, w sytuacji gdy należność wynikająca z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju nie zostanie uregulowana w terminie 90 dni od upływu terminu jej płatności, dłużnik ma obowiązek skorygować odliczoną kwotę podatku VAT. Korekta ta powinna być dokonana w rozliczeniu za okres, w którym upłynął wskazany 90-dniowy termin.
W przypadku częściowego uregulowania należności w terminie 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności, korekta dotyczy wyłącznie podatku naliczonego przypadającego na nieuregulowaną część należności, zgodnie z art. 89b ust. 2 ustawy o VAT.
Wykładnia językowa art. 89b ustawy o VAT jest jednoznaczna: dłużnik jest zobowiązany do korekty VAT naliczonego wynikającego z nieopłaconych faktur. Jest to obowiązek niezależny od tego, czy wierzyciel skorzystał z ulgi na złe długi, czyli obniżył swój podatek należny z powodu nieopłacenia tych faktur (zgodnie z art. 89a ustawy o VAT). Nie ma znaczenia, czy wierzyciel w ogóle mógł skorzystać z takiego prawa.
Wyjątek od obowiązku korekty ma miejsce tylko w sytuacji, gdy dłużnik ureguluje należność najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym minął 90. dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze (art. 89b ust. 1a ustawy o VAT).
Otwarcie postępowania układowego nie stanowi przeszkody do dokonania korekty przez dłużnika. Co istotne, warunek, zgodnie z którym dłużnik nie mógł znajdować się w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, upadłościowego lub w trakcie likwidacji, został usunięty z przepisów regulujących ulgę na złe długi z dniem 1 października 2021 roku. W obecnym stanie prawnym obowiązek korekty VAT naliczonego nie ustaje w momencie otwarcia postępowania układowego.
W praktyce oznacza to, że spółka, nawet będąc w restrukturyzacji, powinna skorygować odliczoną kwotę VAT wynikającą z nieuregulowanych faktur. Korekta ta powinna zostać dokonana w rozliczeniu za okres, w którym minął 90. dzień od terminu płatności wskazanych na fakturach.
Warto zaznaczyć, że aby termin uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności można było liczyć od nowo wyznaczonego przez układ terminu zapłaty, układ ten musiałby zostać zatwierdzony przez sąd przed upływem 90 dni od pierwotnego terminu płatności. Zgodnie z Prawem restrukturyzacyjnym, do czasu prawomocnego zatwierdzenia układu przez sąd, nie ma on mocy obowiązującej. Tym samym, sama okoliczność zawarcia układu nie wpływa na obowiązki dłużnika wynikające z art. 89b ustawy o VAT, jeśli układ nie został jeszcze zatwierdzony.
Jeżeli spółka ureguluje należność po dokonaniu korekty, będzie miała prawo do zwiększenia kwoty VAT naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym ta należność została uregulowana. W przypadku częściowego uregulowania, prawo do zwiększenia VAT naliczonego dotyczy jedynie tej części (art. 89b ust. 4 ustawy o VAT).
Stanowisko to jest podzielane przez organy podatkowe, co potwierdzają liczne interpretacje, na przykład interpretacja KIS z 17.11.2023 r., 0114-KDIP4-2.4012.529.2023.2.AA.
Ulga na złe długi - mechanizm dla wierzyciela
Przedsiębiorcy - wierzyciele, których dotknął problem nieściągalnych płatności, mają możliwość obniżenia podstawy swojego opodatkowania zarówno w podatku dochodowym, jak i w podatku od towarów i usług. Pozwala na to instytucja ulgi na złe długi.
Zasady rozliczania VAT przez wierzyciela w ramach ulgi na złe długi reguluje art. 89a ustawy o VAT. Stanowi on, że podatnik może skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Reguła ta ma zastosowanie również do części nieściągalnej kwoty.
W przypadku rozliczenia VAT, przedsiębiorca może skorygować złożoną deklarację, w której uwzględnił „nieściągalną” fakturę, i obniżyć swoją podstawę opodatkowania VAT o podatek należny wynikający z tej faktury. Jak już wspomniano, dłużnik również musi dokonać odpowiedniej korekty deklaracji VAT, niezależnie od tego, czy znajduje się w restrukturyzacji lub upadłości.
Ulga na złe długi jest korzystną koncepcją, ponieważ zapobiega sytuacji, w której rzetelni przedsiębiorcy ponosiliby podwójną stratę - raz z powodu niemożności ściągnięcia należności od kontrahenta, a drugi raz przez konieczność odprowadzenia podatku VAT od transakcji, która nie przyniosła im żadnego przychodu.
Zmiany w przepisach dotyczące ulgi na złe długi
Z dniem 1 października 2021 roku polskie regulacje podatkowe w zakresie ulgi na złe długi zostały dostosowane do przepisów unijnych, w wyniku wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 15 października 2020 roku (sygn. akt C-335/19). Wyrok ten uznał za sprzeczny z prawem unijnym przepis polskiej ustawy o VAT, który uzależniał możliwość skorzystania z ulgi na złe długi od statusu dłużnika w momencie dostawy oraz przed złożeniem korekty (m.in. od posiadania statusu czynnego podatnika VAT i niebycia w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, upadłościowego lub likwidacji).
Skutkiem wyroku i późniejszej nowelizacji ustawy o VAT jest to, że większe grono wierzycieli może skutecznie wystąpić o korektę deklaracji i odzyskać podatek VAT z niezapłaconych faktur. Obecnie korekty mogą dokonywać wierzyciele bez względu na to, czy dłużnik jest w trakcie restrukturyzacji lub upadłości, jak i czy posiadał status czynnego podatnika VAT.
Wydłużony został również okres, w którym wierzyciel może skorzystać z ulgi - obecnie jest to 3 lata, licząc od końca roku, w którym wystawiono fakturę.
Warto zwrócić uwagę na orzecznictwo sądów administracyjnych, które potwierdza możliwość skorzystania z ulgi na złe długi również w sytuacjach, gdy dłużnik był w stanie upadłości lub restrukturyzacji, szczególnie w kontekście przepisów obowiązujących przed zmianami wprowadzonymi 1 października 2021 roku.
Należy podkreślić, że przepisy dotyczące ulgi na złe długi były wielokrotnie nowelizowane. Początkowo istniały ścisłe warunki dotyczące statusu dłużnika, które były zgodne z polskim prawem, ale sprzeczne z prawem unijnym. Dopiero wyrok TSUE i późniejsze zmiany dostosowały polskie prawo do wymogów unijnych.
Co ryzykujesz, wchodząc w restrukturyzację? Najważniejsze zagrożenia dla przedsiębiorców
Podsumowanie
Obowiązek dłużnika do korekty podatku naliczonego w związku z nieuregulowanymi fakturami jest niezależny od sytuacji wierzyciela oraz od tego, czy wierzyciel skorzystał z ulgi na złe długi. Zmiany przepisów od 1 października 2021 roku istotnie wpłynęły na sytuację dłużników, nakładając na nich obowiązek korekty nawet w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, upadłościowego lub likwidacji. Jednocześnie, dla wierzycieli znacząco rozszerzono możliwość skorzystania z ulgi na złe długi, eliminując dotychczasowe restrykcyjne warunki dotyczące statusu dłużnika.
tags: #korekta #podatku #naliczonego #gdy #dluznik #w