Europejski tytuł egzekucyjny a zobowiązania publicznoprawne: Kompleksowe spojrzenie
W obliczu coraz większej globalizacji gospodarczej i swobodnego przepływu osób między krajami, coraz częściej pojawia się potrzeba egzekucji wyroków zagranicznych w Polsce. W tym kontekście niezwykle ważnym narzędziem staje się europejski tytuł egzekucyjny (ETE), który znacząco ułatwia dochodzenie roszczeń od dłużnika mieszkającego za granicą. Choć ETE został powołany do życia już ponad 16 lat temu, wciąż nie jest wystarczająco popularny, mimo że pozwala na uniknięcie wielomiesięcznego oczekiwania na sprawę sądową i zmniejszenie kosztów postępowania.
Pandemia COVID-19, która spowodowała zatory we wszystkich sądach, zarówno polskich, jak i w krajach Unii Europejskiej, jeszcze bardziej uwypukliła potrzebę korzystania z europejskiego tytułu egzekucyjnego. Umożliwia on bowiem dochodzenie roszczeń od dłużnika mieszkającego za granicą, a sam ETE można uzyskać w polskim sądzie.
Co daje uzyskanie europejskiego tytułu egzekucyjnego?
Dzięki uzyskaniu ETE wierzyciel może dochodzić spłaty zaległych należności od zagranicznego dłużnika w miejscu jego zamieszkania lub w miejscu siedziby jego działalności. W efekcie może dochodzić spłaty w państwie trzecim bez konieczności uczestniczenia w odrębnym postępowaniu w tym państwie. Nie jest również konieczne ubieganie się o stwierdzenie wykonalności orzeczenia w tym państwie.
Regulacja ETE może być stosowana we wszystkich 26 państwach europejskich za wyjątkiem Danii, a w Wielkiej Brytanii do 31 grudnia 2020 r. Po uzyskaniu ETE przedsiębiorca polski, w przypadku braku spełnienia zobowiązań przez dłużnika, może skierować się bezpośrednio do komornika w państwie, gdzie dłużnik przebywa lub ma swoją siedzibą.
„Właściwe organy egzekucyjne w danym państwie trzecim będą zajmować się tylko i wyłącznie przeprowadzeniem procesu odzyskiwania zaległych należności od nierzetelnych kontrahentów. W praktyce oznacza to, że nie będzie ich interesować ani zasadność, ani podstawy wydania danego orzeczenia. Będą skupiać się jedynie na ściągnięciu pieniędzy dla pokrzywdzonego wierzyciela” - wyjaśnia Mateusz Jakóbiak, prawnik, współzałożyciel i członek zarządu Vindicat.
Małgorzata Miszkin-Wojciechowska, radca prawny i dyrektorka Centrum Mediacji Lewiatan, podkreśla, że ETE pozwala na zmniejszenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. „A dodatkowo co bardzo istotne, przedsiębiorca zyskuje pewność, że tak „zabezpieczona" wierzytelność będzie egzekwowalna nawet, gdyby dłużnik z zagranicy nagle przestał płacić” - tłumaczy dyrektor Miszkin-Wojciechowska.
Jak uzyskać europejski tytuł egzekucyjny?
Zaświadczenie o ETE może być nadane orzeczeniom sądowym, ugodzie sądowej, ugodzie zatwierdzonej przez sąd (zawartej przed mediatorem). ETE nadaje się na wniosek wierzyciela, składając go w sądzie rejonowym właściwym dla swojej siedziby lub w sądzie, który wydał orzeczenie lub zatwierdził ugodę. W Polsce taki wniosek składa się w oparciu o art. 7951 Kodeksu postępowania cywilnego. Podlega on opłacie w wysokości 50 zł.
„Jest zatem bardzo tani i bardzo łatwo można go uzyskać, co znacznie zwiększa pewność obrotu dla osób, które mają do czynienia z transgranicznymi transakcjami handlowymi” - przekonuje Mateusz Jakóbiak.
Małgorzata Miszkin-Wojciechowska wyjaśnia, że aby uniknąć długotrwałego postępowania sądowego, przedsiębiorca z Polski w przypadku sporu transgranicznego, może: zawrzeć ugodę przed mediatorem, następnie złożyć wniosek o zatwierdzenie ugody w sądzie oraz złożyć wniosek o nadanie zaświadczenia ETE.
Państwo, w którym tytuł egzekucyjny będzie wykonywany (czyli to, którego organy będą ściągały należność od nierzetelnego kontrahenta) określa się nazwą państwa wykonania. Wiele cennych informacji, w tym wykaz właściwych sądów i organów, jest dostępnych na stronie europejskiej sieci sądowej.
Jakie dokumenty trzeba przygotować, by uzyskać ETE?
Aby rozpocząć windykację zaległych należności w państwie wykonania, wierzyciel musi zgodnie z art. 28 rozporządzenia (WE) nr 805/2004 przedstawić odpis orzeczenia, odpis zaświadczenia ETE, a w razie potrzeby, transkrypcję zaświadczenia ETE lub jego tłumaczenie na język urzędowy państwa UE wykonania. „Może wydać się to dość męczące, jednak warto pamiętać, że to koniec formalności. Organ egzekucyjny państwa wykonania nie może żądać żadnych dodatkowych dokumentów czy zaświadczeń. Co więcej, wierzyciel nie jest też zobowiązany do składania żadnego zabezpieczenia lub kaucji w państwie wykonania. Jest to bardzo korzystne rozwiązanie” - mówi Mateusz Jakóbiak.
Czy organ egzekucyjny w państwie trzecim może odmówić wykonania ETE?
Organ egzekucyjny może odmówić wykonania europejskiego tytułu egzekucyjnego, ale tylko w określonych sytuacjach. Przesłanki odmowy określa art. 21 rozporządzenia. Mateusz Jakóbiak dodaje, że w Polsce taką podstawą zatrzymania procesu windykacji należności jest sprzeciw dłużnika, uzasadniony tym, że dług został spłacony. Ponadto dłużnik może złożyć wniosek o kontrolę ETE, jego sprostowanie lub cofnięcie.
Egzekucja zagranicznych orzeczeń sądowych w Polsce a zobowiązania publicznoprawne
Egzekucja zagranicznych orzeczeń sądowych w Polsce jest uregulowana przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, a także umowami międzynarodowymi i prawem Unii Europejskiej. Proces ten umożliwia wykonanie orzeczeń sądów zagranicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem spełnienia określonych przeszkód i wymogów.
Ogólne zasady dotyczące uznawania oraz wykonywania orzeczeń sądów zagranicznych zostały zawarte w Kodeksie Postępowania Cywilnego w artykułach 1145-1152. Orzeczenia z państw trzecich powiązanych umową międzynarodową są uznawane na warunkach przewidzianych w tych umowach.
Osoba powołująca się na uznanie orzeczenia sądu państwa obcego jest zobowiązana przedstawić urzędowy odpis orzeczenia, dokument stwierdzający, że orzeczenie jest prawomocne, oraz uwierzytelniony przekład na język polski tych dokumentów. W przypadku orzeczeń wydanych w postępowaniu, w którym pozwany nie wdał się w spór co do istoty sprawy, należy dodatkowo przedstawić dokument stwierdzający, że pismo wszczynające postępowanie zostało mu doręczone.
Europejski tytuł egzekucyjny to zaświadczenie towarzyszące orzeczeniu, ugodzie sądowej lub dokumentowi urzędowemu, które zapewnia swobodny przepływ takiego orzeczenia w Unii Europejskiej. Można go określić jako „europejski paszport sądowy” dla orzeczeń, ugód i dokumentów urzędowych.
Nadanie klauzuli wykonalności jest procedurą, w której sąd polski nadaje orzeczeniu sądu państwa obcego klauzulę wykonalności, umożliwiającą jego wykonanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Proces ten jest regulowany przepisami Kodeksu postępowania cywilnego i wymaga spełnienia określonych warunków, w tym stwierdzenia wykonalności orzeczenia.
Klauzula porządku publicznego jest instytucją prawną, która pozwala sądowi polskiemu odmówić uznania orzeczenia sądu państwa obcego, jeżeli jego wykonanie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to jeden z przeszkód do uznania orzeczenia sądu państwa obcego.
HiT cz.2- Integracja europejska. Rozdział 3. Temat 3.
Zobowiązania publicznoprawne a europejski tytuł egzekucyjny
Należy zaznaczyć, że należności o charakterze danin publicznoprawnych (podatki, składki, opłaty) są bardzo specyficznym rodzajem zobowiązań. Egzekucja tych należności została uregulowana w ustawie z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Mimo odrębności w zakresie powstawania, określania wysokości, a nawet sposobu egzekucji zobowiązań prywatnoprawnych i publicznoprawnych, orzecznictwo sądów cywilnych wykształciło praktykę pozwalającą podmiotom, którym przysługuje roszczenie o świadczenie publicznoprawne, na skorzystanie z instytucji służącej ochronie wierzycieli uregulowanej w art. 527 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, czyli skargi pauliańskiej.
Jednakże, jak wskazuje Sąd Najwyższy, organ podatkowy nie jest wierzycielem w rozumieniu art. 527 k.c., gdyż należności publicznoprawne nie mają cech właściwych dla prawa podmiotowego. Niemniej jednak, nie wyklucza to, co do zasady, zastosowania dla ich ochrony instytucji przewidzianej w tym przepisie.
Sąd Najwyższy dopuścił także możliwość ochrony skargą pauliańską innych niż podatkowi wierzycieli publicznoprawnych, np. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych czy Skarbu Państwa w zakresie długu celnego.
Rozwiązanie to jest krytykowane w doktrynie prawa cywilnego, która podkreśla, że pojęcie wierzyciela należy definiować odwołując się do stosunku cywilnoprawnego. Podmioty uprawnione do żądania świadczenia w ramach stosunku prawnego innego niż cywilnoprawny nie są wierzycielami w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.
Mimo to sądy dopuszczają możliwość dochodzenia należności publicznoprawnych w drodze skargi pauliańskiej na zasadzie analogii. W przypadku uwzględnienia skargi pauliańskiej przez sąd, wierzyciel podatkowy może teoretycznie wystawić tytuł wykonawczy wraz z prawomocnym wyrokiem uwzględniającym skargę pauliańską i zgłosić organowi egzekucyjnemu wniosek o skierowanie egzekucji do przedmiotu, który wyszedł z majątku dłużnika.
Problemem staje się jednak status osoby trzeciej, która stała się właścicielem składnika majątkowego, do którego skierowana zostanie egzekucja. Osobie takiej przysługuje prawo do wniesienia środka prawnego, o którym mowa w art. 38 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czyli żądania wyłączenia danego składnika majątkowego spod egzekucji.
Podobne problemy dotykają także egzekucji komorniczej uregulowanej w części trzeciej Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd Apelacyjny w Krakowie wskazał, że osoba pozwana w procesie ze skargi pauliańskiej nie jest dłużnikiem w rozumieniu art. 840 k.p.c., a jej obowiązek ogranicza się do znoszenia tego, że wierzyciel uzyska zaspokojenie z przedmiotu majątkowego, który wszedł do jej majątku.
Koszty egzekucji na podstawie zagranicznego tytułu wykonawczego są zasadniczo takie same jak w przypadku tytułów krajowych.
tags: #miedzynarodowy #tytul #egzekucyjny #a #zobowiazania #publicznoprawne