Przedawnienie zobowiązania podatkowego a nieskuteczność egzekucji

Przedawnienie jest jednym ze sposobów wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Reguła ogólna wskazuje, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Istnieje jednak związek pomiędzy zastosowaniem środka egzekucyjnego a biegiem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Ustawodawca przewidział pewne okoliczności powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Powyższy przepis przewiduje wyłącznie dwie przesłanki przerwania biegu terminu przedawnienia: zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie o tym podatnika. Zastosowanie środka egzekucyjnego wiąże się zawsze z obowiązkiem zawiadomienia o tym zobowiązanego, co jest warunkiem ważności i skuteczności czynności egzekucyjnych. Zastosowanie środka egzekucyjnego, dopóty nie wywołuje skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia, dopóki podatnik nie zostanie o nim zawiadomiony. Późniejsze w stosunku do zastosowanego środka egzekucyjnego zawiadomienie skutkuje natomiast przerwaniem biegu terminu przedawnienia już od dnia zastosowania tego środka. Należy podkreślić, że ww. przepis stanowi o przerwaniu, a nie o zawieszeniu terminu przedawnienia. W rezultacie po przerwaniu biegu termin biegnie od nowa. Skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Co jednak w przypadku, gdy egzekucja okaże się nieskuteczna?

Umorzenie postępowania egzekucyjnego

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje sytuacje, w których dochodzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 tej ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:

niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;
niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;
niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;
śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany ze zobowiązanym lub nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;
gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;
gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. W sytuacji, gdy umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, skutkuje to również wyeliminowaniem podjętych w ramach tych czynności środków egzekucyjnych. Tym samym następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji.

Skoro umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych (zastosowanych środków egzekucyjnych), to tym samym odpada przesłanka do przyjęcia dalszego trwania podstawy przerwania biegu terminu przedawnienia.

Nieskuteczność egzekucji a niedopuszczalność egzekucji

Należy jednak podkreślić, że niedopuszczalność egzekucji - będąca podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego - nie jest tożsama z pojęciem nieskuteczności egzekucji. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. Z umorzeniem postępowania egzekucyjnego mamy do czynienia w przypadku pojawienia się przeszkody o trwałym charakterze, która uniemożliwia jego dalsze prowadzenie. Oznacza to przerwanie toku tego postępowania z powodu niemożności lub niedopuszczalności dalszego jego prowadzenia.

Nieskuteczność egzekucji oznacza, że w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku podmiotu nie doszło do przymusowego zaspokojenia wierzyciela np. z uwagi na brak wystarczającego majątku po stronie dłużnika. Co jednak istotne, nieskuteczność egzekucji nie została wymieniona jako przesłanka powodująca umorzenie postępowania egzekucyjnego. Powoduje to, że jeżeli przed terminem przedawnienia organ podatkowy zastosował środek egzekucyjny, który jednak nie doprowadził do pełnego zaspokojenia długu, to podatnik nie może powoływać się na bezskuteczność przerwania biegu terminu przedawnienia. Nieskuteczność egzekucji nie powoduje umorzenia postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji nie znajdzie zastosowania przepis o przerwie biegu terminu przedawnienia.

Różnica między nieskutecznością a niedopuszczalnością egzekucji

Przykład

Pan Tobiasz otrzymał decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku PIT za 2016 rok. Decyzję otrzymał 22 grudnia 2022 roku. Tego samego dnia w drodze postanowienia nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności i zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego (o czym mężczyzna został powiadomiony). Na postanowienie o nadaniu rygoru pan Tobiasz złożył zażalenie, które zostało uwzględnione i na mocy którego 5 stycznia 2023 uchylono postanowienie. Czy w opisanym przypadku doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego?

Zobowiązanie w podatku PIT za 2016 rok przedawnia się 31 grudnia 2022 roku. Przed upływem terminu przedawnienia doszło do zastosowania środka egzekucyjnego, a zatem miało miejsce przerwanie biegu. Co jednak istotne, postępowanie egzekucyjne było w tym przypadku niedopuszczalne i podlega umorzeniu. Umorzenie powoduje natomiast uchylenie skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia.

Egzekucja komornicza a przedawnienie

W trakcie postępowania prowadzonego przez komornika sądowego nie może dojść do przedawnienia dochodzonych roszczeń. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego powoduje bowiem zawieszenie tych terminów, a zatem termin przedawnienia nie może biec, ulega wstrzymaniu. Może natomiast dojść do zakończenia egzekucji komorniczej poprzez umorzenie postępowania w sytuacji, gdy komornik z urzędu tak postanowi lub w drodze skierowania stosownego wniosku do komornika. Do umorzenia na wniosek wierzyciela może dojść przykładowo w sytuacji, gdy zawarł on z dłużnikiem ugodę, komornik działa poza granicami prawa lub wbrew jego przepisom, a także w przypadku, gdy egzekucja została skierowana przeciwko niewłaściwej osobie. Natomiast w przypadku umorzenia z urzędu, tj. w drodze decyzji komornika, dochodzi najczęściej w przypadkach braku możliwości wyegzekwowania dochodzonych roszczeń lub utraty osobowości prawnej przez wierzyciela, czy dłużnika.

Zakończenie egzekucji nie powoduje jednak, że dług przestanie istnieć, a jedynie sprawia, że termin przedawnienia biegnie na nowo, a zatem jest liczony w całości od początku. Nie można zatem określić, kiedy przedawni się roszczenie dochodzone w postępowaniu komorniczym. Zgodnie z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli wierzyciel złoży wniosek o wszczęcie egzekucji po upływie terminu przedawnienia, komornik powinien odmówić wszczęcia postępowania, jeżeli przedawnienie jest oczywiste albo - jeśli egzekucja została wszczęta - powinna ona zostać umorzona na żądanie dłużnika, o ile wierzyciel nie wykaże innej czynności przerywającej bieg terminu przedawnienia.

Po umorzeniu egzekucji wierzyciel ma 6 lat na ponowne wszczęcie egzekucji. Kolejne wszczęcie egzekucji ponownie przerywa bieg terminu przedawnienia. Jeżeli wierzyciel nie podejmie żadnych czynności w tym okresie - roszczenie ulega przedawnieniu.

Jak zatrzymać KOMORNIKA? Sprawdź 4 SKUTECZNE kroki!

Schemat wpływu egzekucji na przedawnienie