Co oznacza brak podstawy prawnej dla wierzytelności i jak można dochodzić jej zwrotu
W sytuacji, gdy pierwotna podstawa prawna dla istnienia wierzytelności odpadnie, sama wierzytelność nie przestaje istnieć. Organy podatkowe, w obliczu niemożności dochodzenia należności w trybie publicznoprawnym, poszukują alternatywnych podstaw prawnych, aby kontynuować proces odzyskiwania roszczeń. Jednym z takich rozwiązań jest występowanie z pozwem do sądu cywilnego na podstawie art. 410 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w związku z przepisami Ordynacji podatkowej.
Nienależne świadczenie jako bezpodstawne wzbogacenie
Na gruncie prawa cywilnego, nienależne świadczenie jest traktowane jako forma bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z przepisami, zwrotu nienależnego świadczenia można żądać, gdy podstawa prawna świadczenia odpadła. W ocenie Skarbu Państwa, sprawy dotyczące zwrotu nienależnie zwróconej nadpłaty podatku są sprawami cywilnymi w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego.
Zmiany w Ordynacji podatkowej od 1 stycznia 2016 r.
Od 1 stycznia 2016 r. wprowadzono do Ordynacji podatkowej odrębny tryb odzyskiwania od podatników nienależnie wypłaconych należności podatkowych. Resort finansów podkreślił, że zgodnie z Ordynacją podatkową w brzmieniu obowiązującym od tej daty, organy poszukują podstawy prawnej umożliwiającej dochodzenie roszczeń w takich przypadkach.
Kiedy powstaje nadpłata podatku?
Nadpłata podatku powstaje najczęściej w sytuacji, gdy podatnik wpłacił kwotę wyższą niż wynikająca z ustawy podatkowej lub decyzji podatkowej. Może to być spowodowane poborem zaliczek na podatek w wyższej wysokości niż wymagana, zastosowaniem wyższego stopnia skali podatkowej lub zawyżoną kwotą podatku ryczałtowego. Nadpłata może również powstać w wyniku zastosowania ulg i odliczeń, takich jak ulga prorodzinna, czy w przypadku podatników do 26. roku życia, od których w ciągu roku pobierano zaliczki na podatek dochodowy. Nadpłata podatku dochodowego z dniem złożenia zeznania rocznego staje się podstawą do zwrotu podatku.
Zwrot nadpłaty - ograniczenia i możliwości
Mimo złożenia wniosku o zwrot podatku, podatnik może nie otrzymać pieniędzy. Nadpłaty, wraz z odsetkami, mogą być automatycznie zaliczone na poczet zaległości podatkowych. Wierzytelność z tytułu nadpłaty może również zostać zajęta w procesie egzekucyjnym. W przypadku braku zaległości, zwrot podatku następuje na konto wskazane przez podatnika lub za pośrednictwem przekazu pocztowego. Termin zwrotu podatku jest uzależniony od rodzaju złożonego formularza rozliczeniowego.
Świadczenie nienależne - kiedy można żądać zwrotu?
Ze świadczeniem nienależnym mamy do czynienia, gdy osoba, która je spełniła, nie była do niego zobowiązana, albo gdy podstawa świadczenia odpadła. Kodeks cywilny odsyła w takich przypadkach do ogólnych reguł dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia, zgodnie z którymi korzyść uzyskana bez podstawy prawnej podlega zwrotowi. Istnieją jednak sytuacje, w których osoba otrzymująca świadczenie nie ma obowiązku jego zwrotu, na przykład gdy korzyść została zużyta lub utracona w taki sposób, że osoba wzbogacona nie jest już wzbogacona. Podkreśla się jednak, że otrzymana korzyść podlega zwrotowi, jeśli osoba wzbogacona powinna była liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu.
Wyjątki od obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego
Osoba, która spełniła świadczenie nienależnie, nie może żądać jego zwrotu, jeśli wiedziała, że nie jest zobowiązana do świadczenia, chyba że jego spełnienie nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu, w celu uniknięcia przymusu, lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Kodeks cywilny dopuszcza również możliwość żądania zwrotu świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej czynności prawnej, nawet jeśli spełniający świadczenie wiedział o nienależności świadczenia. Nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli zostało ono spełnione w celu zadośćuczynienia zasadom współżycia społecznego.
Przedawnienie i niewymagalność świadczeń
Nie można żądać zwrotu świadczenia, które uległo przedawnieniu lub którego termin wymagalności jeszcze nie nadszedł. Dotyczy to sytuacji, gdy dłużnik spełnił świadczenie "w celu zadośćuczynienia przedawnionemu roszczeniu". Wyłączenie możliwości żądania zwrotu świadczenia niewymagalnego nie dotyczy zobowiązań warunkowych.
Pay and refund – jak odzyskać zapłacony podatek? [ElemenTAX #82]
Ograniczenia w dochodzeniu należności podatkowych
W orzecznictwie NSA podkreśla się, że wniosek o stwierdzenie nadpłaty nie może być stosowany przez podatników w odniesieniu do nadpłat podatków powstających po doręczeniu decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. W takich przypadkach podatnikowi przysługują jedynie środki prawne w postaci postępowania odwoławczego lub trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji ostatecznych. Przeciwna wykładnia mogłaby prowadzić do wykorzystania instytucji stwierdzenia nadpłaty do wzruszania ostatecznych decyzji ustalających.
Podsumowanie
Zasadniczo zwrotu nienależnego świadczenia można żądać w przypadku odpadnięcia podstawy prawnej świadczenia. Jednakże, przepisy prawa cywilnego i podatkowego przewidują szereg wyjątków i ograniczeń w dochodzeniu takich należności, uwzględniając przy tym zasady współżycia społecznego, przedawnienie oraz status prawny stron postępowania. W przypadku wątpliwości co do możliwości dochodzenia wierzytelności, zaleca się konsultację z ekspertem prawnym.
tags: #mimo #odpadniecia #podstawy #prawnej #wierzytelnosc #nie