Nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu i odmowa jej nadania

Zainicjowanie postępowania egzekucyjnego przed komornikiem wymaga uprzedniego uzyskania tytułu wykonawczego przez wierzyciela. Jest on podstawą podjęcia jakichkolwiek działań przez komornika. Jednak co, jeśli zostaje zasądzona odmowa nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu? Czy w takim przypadku istnieje jakakolwiek możliwość jego uzyskania?

Czym jest tytuł egzekucyjny i tytuł wykonawczy?

Decydując się za wszczęcie postępowania przed komornikiem, każdy wierzyciel musi pamiętać o posiadaniu ważnego tytułu wykonawczego. Bez niego postępowanie egzekucyjne nie będzie w ogóle możliwe, a komornik odmówi podjęcia jakichkolwiek czynności w sprawie. Tytuł egzekucyjny to urzędowy dokument stwierdzający istnienie i zakres roszczenia wierzyciela oraz odpowiadającego mu obowiązku dłużnika. Stanowi on podstawę do uzyskania tytułu wykonawczego.

W polskim systemie prawnym katalog tytułów egzekucyjnych jest zamknięty i wymieniony w art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego. Wśród obowiązujących tytułów egzekucyjnych znajdziemy:

prawomocne orzeczenia sądowe (wyroki, nakazy zapłaty);
ugody zawarte przed sądem;
akty notarialne, w których dłużnik poddał się egzekucji;
orzeczenia referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu;
inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej.

Tytuł wykonawczy to z kolei tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności nadaną przez sąd, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (np. w przypadku elektronicznego postępowania upominawczego lub w sprawach zasądzających alimenty, gdzie klauzula nadawana jest z urzędu). Klauzula wykonalności jest postanowieniem sądu, które stwierdza, że dany tytuł egzekucyjny nadaje się do wykonania i określa zakres tego wykonania. Zawiera m.in. oznaczenie wierzyciela i dłużnika, tytuł egzekucyjny oraz zakres obowiązku podlegającego egzekucji. Tytuł wykonawczy jest zatem podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przed komornikiem. Bez niego komornik nie może podjąć czynności egzekucyjnych.

Schemat procesu uzyskiwania tytułu wykonawczego

Odmowa nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu

W większości przypadków klauzula wykonalności nadawana jest tytułowi egzekucyjnemu na wniosek wierzyciela. Wymaga to podjęcia odpowiednich czynności procesowych przed właściwym sądem, tj. przed sądem, który wydał konkretny tytuł egzekucyjny. Złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności nie obliguje jednak sądu do uznania stanowiska wierzyciela. Zgodnie bowiem z treścią art. 782¹ kpc sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli:

w świetle okoliczności sprawy jest oczywiste, że wniosek jest sprzeczny z prawem albo zmierza do obejścia prawa;
z okoliczności sprawy i treści tytułu egzekucyjnego wynika, że objęte tytułem egzekucyjnym roszczenie uległo przedawnieniu, chyba że wierzyciel przedstawi dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia; sąd nie bada przedawnienia odsetek wymagalnych po powstaniu tytułu egzekucyjnego.

Prawomocne oddalenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności na podstawie przedawnienia roszczenia nie pozbawia jednak wierzyciela prawa do wystąpienia z powództwem o ustalenie, że objęta tytułem egzekucyjnym wierzytelność nie uległa przedawnieniu. Nie dotyczy to sytuacji, gdy wierzycielowi przysługuje dalej idące roszczenie.

Jeśli sąd odmówi nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, wierzyciel powinien zrozumieć w pierwszej kolejności, jakie były podstawy takiego rozstrzygnięcia. Sąd ma obowiązek wskazać konkretne powody swojej odmowy i podać podstawę prawną swoich działań. W przypadku gdy odmowa jest podyktowana brakami formalnymi pisma, wierzyciel ma prawo do złożenia nowego wniosku, tym razem pełnego i prawidłowego. Jeśli jednak odmowa opiera się na innych przesłankach, warto rozważyć złożenie zażalenia. Odmowa nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu jest zaskarżalna, co stanowi szansę dla wierzyciela, o ile przekona on sąd do swoich racji. Wierzyciel zainteresowany takim działaniem ma prawo złożyć zażalenie na postanowienie ws. odmowy nadania klauzuli wykonalności. Termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od dnia doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, w tym także w przypadku gdy doręczenie to nastąpiło z urzędu. Jeżeli przy wydaniu postanowienia sąd odstąpił od jego uzasadnienia, termin liczy się od dnia ogłoszenia postanowienia, a jeżeli podlegało ono doręczeniu - od dnia jego doręczenia. Zażalenie podlega stałej opłacie sądowej w wysokości 50 zł.

Złożenie zażalenia na odmowę nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu nie skutkuje wyznaczaniem żadnej rozprawy. Wnioskodawca nie musi więc obawiać się, że będzie wzywany do sądu celem złożenia osobistych wyjaśnień. Sąd rozpozna złożone zażalenie samodzielnie, a podjęte rozstrzygnięcie doręczy zainteresowanemu. Może być ono dwojakie - albo uwzględni zdanie wierzyciela i klauzula wykonalności zostanie nadana tytułowi egzekucyjnemu, albo zażalenie nie zostanie uwzględnione i tytuł wykonawczy w ogóle nie powstanie. W tym drugim przypadku zainicjowanie postępowania egzekucyjnego przed komornikiem nie będzie niestety możliwe. Od rozstrzygnięcia sądu II instancji nie przysługuje bowiem żaden środek odwoławczy.

Postanowienie SN z 2 października 2007 roku (sygn. akt II CZ 73/07) „Na postanowienie sądu drugiej instancji, wydane na podstawie art. 781 § 1 zdanie drugie KPC w przedmiocie nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, zażalenie nie przysługuje”.

Przykład 1.

Pan Piotr złożył wniosek do sądu rejonowego o nadanie klauzuli wykonalności przysługującemu mu tytułowi wykonawczemu. Sąd nie uwzględnił jednak stanowiska wnioskodawcy i odmówił nadania tej klauzuli. Pan Piotr złożył do sądu okręgowego zażalenie na postanowienie sądu I instancji, jednak sąd II instancji podtrzymał rozstrzygnięcie sądu rejonowego. Mężczyzna uważa, że ma prawo do kolejnego odwołania, tym razem do sądu apelacyjnego, który jest nadrzędny nad sądem okręgowym. Czy może on złożyć drugie zażalenie? Nie, ponieważ wyczerpał już drogę odwoławczą. Przepisy kpc nie przewidują możliwości składania zażalenia na orzeczenie sądu II instancji. Uzyskanie klauzuli wykonalności nie będzie w tym przypadku możliwe.

Procedura ubezwłasnowolnienia całkowitego i częściowego

Odmowa nadania klauzuli wykonalności - jak napisać zażalenie?

Jeśli chodzi o wymogi formalne zażalenia na postanowienie odmawiające nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, takie pismo powinno zawierać następujące elementy:

oznaczenie sądu, do którego jest skierowane. Zażalenie wnosi się do sądu II instancji (zazwyczaj sądu okręgowego) za pośrednictwem sądu I instancji, który wydał zaskarżone postanowienie (sądu rejonowego);
oznaczenie strony wnoszącej pismo (skarżącego);
oznaczenie strony przeciwnej (uczestnika postępowania);
oznaczenie rodzaju pisma - w tytule pisma należy wyraźnie napisać „Zażalenie na postanowienie sądu rejonowego w przedmiocie odmowy nadania klauzuli wykonalności”;
wskazanie zaskarżonego postanowienia;
wskazanie, czy postanowienie jest zaskarżane w całości, czy w części;
opisanie zarzutów stawianych skarżonemu postanowieniu. Oprócz zarzutów zażalenie musi zawierać uzasadnienie, w którym szczegółowo wyjaśniasz, dlaczego zarzuty są zasadne i dlaczego zaskarżone postanowienie jest wadliwe. Należy odnieść się do argumentacji sądu I instancji oraz przedstawić własne argumenty prawne i faktyczne;
wskazanie wniosków, tj. wniosku o zmianę zaskarżonego postanowienia i nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji (rzadziej stosowane w przypadku odmowy nadania klauzuli, ale możliwe w przypadku poważnych uchybień procesowych);
podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
wymienienie załączników - należy wymienić wszystkie załączone do zażalenia dokumenty, np. odpis zaskarżonego postanowienia, pełnomocnictwo (jeśli dotyczy), dowód uiszczenia opłaty od wnoszonego zażalenia.

Klauzula wykonalności jest potrzebna, aby tytuł egzekucyjny mógł stać się tytułem wykonawczym niezbędnym do zainicjowania egzekucji komorniczej. Uzyskuje się ją poprzez złożenie wniosku do sądu, który wydał dany tytuł egzekucyjny. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego szczegółowo regulują kwestie dotyczące nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Warto wskazać, że nie każdy tytuł egzekucyjny wymaga nadania klauzuli wykonalności. Klauzula wykonalności jest wydanym przez sąd prawomocnym tytułem egzekucyjnym, który uprawnia do prowadzenia na jego podstawie postępowania egzekucyjnego. Na wniosek strony tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności nadaje sąd lub ewentualnie referendarz sądowy.

Jak wygląda procedura nadania klauzuli wykonalności? Pisemny wniosek składa się do sądu I instancji, o ile akta sprawy nie znajdują się w sądzie II instancji, wówczas ten właśnie sąd będzie właściwy dla złożenia przedmiotowego wniosku. Załącznikiem do wniosku musi być tytuł egzekucyjny lub dowód dokonania opłaty w kwocie 50 złotych w przypadku braku oryginału tytułu egzekucyjnego. Złożenie wniosku powinno poprzedzać zbadanie prawomocności tytułu egzekucyjnego, na przykład w biurze obsługi interesanta właściwego sądu, ponieważ jest to jednym z warunków nadania klauzuli wykonalności. Klauzula wykonalności w postępowaniu cywilnym w większości przypadków nadawana jest w przypadku wyroków zwykłych, ewentualnie w przypadku nakazów zapłaty. Klauzula wykonalności występuje w dwóch formach, to jest jako wzmianka na odpisie orzeczenia lub jako oddzielne postanowienie. Co do zasady wierzyciel, który uzyskał tytuł egzekucyjny, wraz z uprawomocnieniem się orzeczenia stara się również o uzyskanie tytułu wykonawczego. Dłużnik dowiaduje się zwykle o prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu egzekucyjnym w momencie podjęcia przez komornika pierwszej czynności mającej na celu wyegzekwowanie należności, na przykład przy otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z rachunku bankowego.

Klauzula wykonalności - jak ją uchylić?

Zarówno wierzycielowi, jak i dłużnikowi, przysługuje zażalenie na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności. Dla wierzyciela termin wniesienia zażalenia biegnie dla od dnia wydania mu tytułu wykonawczego, od dnia zawiadomienia go o utworzeniu tytułu wykonawczego w systemie teleinformatycznym albo od dnia ogłoszenia postanowienia odmownego, a gdy ogłoszenia nie było, wówczas biegnie od dnia doręczenia tego postanowienia. Z kolei dla dłużnika termin na wniesienie zażalenia biegnie od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Artykuł 794² Kodeksu postępowania cywilnego reguluje doręczanie postanowień o nadaniu klauzuli wykonalności wydanych na posiedzeniach niejawnych.

Uchylenie klauzuli wykonalności stanowi zaledwie pierwszy krok do uchylenia całego tytułu wykonawczego, który przesądza o zamknięciu sprawy. Zgodnie z przepisami należy rozpocząć działania od wniesienia zażalenia na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności w terminie 7 dni od dnia, w którym dłużnik dowiedział się o wszczęciu egzekucji, nie jest to więc dużo czasu. W przypadku uzyskania uchylenia klauzuli wykonalności nie następuje całkowite rozwiązanie sprawy, ponieważ w dalszym ciągu istnieje tytuł egzekucyjny, taki jak nakaz zapłaty czy wyrok. Jedynym rozwiązaniem jest więc doprowadzenie do upadku całego tytułu egzekucyjnego.

W jaki sposób doprowadzić nie tylko do uchylenia klauzuli wykonalności, ale także do uchylenia całego tytułu wykonawczego? Takie uchylenie jest uwarunkowane wymogami dotyczącymi wystąpienia błędów proceduralnych w zakresie doręczeń przesyłek w postępowaniu sądowym poprzedzającym wydanie tytułu wykonawczego. Sytuacje tego typu wbrew pozorom wcale nie należą do rzadkości. Jak już wspomniano środkiem zaskarżenia na klauzulę wykonalności obarczoną wadą doręczenia jest zażalenie. Uprawomocnienie się tytułu egzekucyjnego na skutek nieprawidłowego doręczenia nakazu zapłaty może zostać zaskarżone jeżeli korespondencja sądowa kierowana była na nieaktualny adres dłużnika. Na skutek tego ten nie miał wiedzy o toczącym się procesie, a więc nie mógł bronić się przed roszczeniami kierowanymi przeciwko niemu przez powoda, a o sprawie dowiedział się dopiero od komornika, który wszczął egzekucję. Na taką klauzulę wykonalności nadaną w nieprawomocnym orzeczeniu przysługuje nam zażalenie. W treści zażalenia powinien znaleźć się wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu jego rozpoznania przez sąd. Warto wiedzieć, że sama czynność wniesienia zażalenia nie wstrzymuje toczącej się na podstawie zaskarżonego orzeczenia egucji komorniczej. W przypadku niezawarcia we wniosku prośby o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego komornik dalej będzie prowadził czynności zmierzające do wyegzekwowania należności.

Dłużnik najczęściej dowiaduje się o tytule wykonawczym od komornika. Działania organu egzekucyjnego obejmują przede wszystkim zajęcie wynagrodzenia za pracę, zajęcie emerytury lub renty czy też konta bankowego. Nawet jeżeli tytuł wykonawczy jest wadliwy, to dłużnik nie ma wcześniej możliwości zareagowania. Zwykle jest to sytuacja stresująca i nie zawsze dłużnik domyśla się przyczyny zajęcia przez komornika swojego majątku. W przypadku powstania błędu sądu orzekającego w sprawie konkretnego zadłużenia w postaci doręczenia przesyłki sądowej na niewłaściwy adres zamieszkania można podjąć pewne działania. Przede wszystkim można zawnioskować o prawidłowe doręczenie przesyłki sądowej, przy czym należy wskazać sądowi dowody na wadliwość doręczenia. O prowadzonej przez nas procedurze należy powiadomić komornika oraz wierzyciela, aby dowiedzieli się, że tytuł wykonawczy może być wadliwy. Po oficjalnym stwierdzeniu przez sąd wadliwości tytułu wykonawczego komornik musi umorzyć egzekucję, a co równie istotne całość zabranych przez niego środków finansowych podlega zwrotowi. Zwrotu dokonuje jednak wierzyciel a nie komornik. Procedura doprowadzenia do uchylenia tytułu wykonawczego nie jest prosta, dlatego aby uniknąć błędów warto rozważyć zatrudnienie firmy antywindykacyjnej, która na co dzień zajmuje się tego typu sprawami. W wielu sytuacjach istnieje szansa na na uchylenie nakazu zapłaty i klauzuli wykonalności, o czym dobrze wiemy z codziennej praktyki. Doświadczony prawnik od długów z Kancelarii Prawnej Res Cogitans podejmie się próby pomocy w tego typu sytuacji. Co ważne, jesteśmy skuteczni i nie popełniamy błędów proceduralnych, takich jak na przykład składanie skargi na czynności komornika. Dodatkową zaletą naszej kancelarii jest możliwość załatwienia zlecenia zdalnie, za pomocą kontaktu przez Internet, bez konieczności wychodzenia z domu czy z pracy. Wstępna analiza sprawy jest całkowicie bezpłatna i nie zobowiązuje do zlecenia nam sprawy.

Jak wcześniej wspomniano osoba zainteresowana często dowiaduje się o postępowaniu sądowym zakończonym decyzją o egzekucji komorniczej dopiero wtedy, gdy postępowanie jest na zaawansowanym etapie. Dopiero mając okazję do zapoznania się z aktami sądowymi można na przykład stwierdzić wadliwość tytułu wykonawczego, a tym samym znaleźć podstawy do jego uchylenia. W takiej sytuacji powinniśmy dążyć do obalenia tytułu wykonawczego w celu odzyskania środków zabranych przez komornika. Istnieją różne możliwości, w tym wniesienie zażalenia, złożenie wniosku o przywrócenie terminu czy wniesienie skargi. Uchylenie klauzuli wykonalności w celu odzyskania środków finansowych po niesłusznie wszczętej egzekucji powinno rozpocząć się od analizy kopii akt sprawy pod kątem przyjęcia sposobu dalszego postępowania. Przede wszystkim przysługuje nam wniesienie zażalenia na postanowienie sądu dotyczące nadania klauzuli wykonalności, przy czym termin na jego wniesienie przez dłużnika biegnie od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Warto wiedzieć, że w zażaleniu nie można zakwestionować istnienia oraz zasadności samego roszczenia. Możemy również złożyć wniosek o przywrócenie terminu, który ma na celu wzruszenie klauzuli wykonalności. Składa się go w sytuacji, kiedy przy doręczeniu korespondencji z sądu, takiej jak na przykład nakaz zapłaty, zaistniały nieprawidłowości przy stosowaniu przepisów o doręczeniach zastępczych. Należy do nich na przykład doręczenie przesyłki sądowej osobie nieuprawnionej czy podwójne awizowanie przesyłki pod nieodpowiednim adresem pozwanego. W efekcie sąd może przywrócić termin i uchylić klauzulę wykonalności.

Sposobem na skuteczne obalenie tytułu wykonawczego jest skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu, która zmierza do obalenia orzeczenia w zakresie istoty sprawy. W powyższych przypadkach samo wzruszenie mocy nakazu zapłaty nie kończy sprawy egzekucji środków, ponieważ zasadność roszczenia wierzyciela jest ponownie rozpatrywana. Wyegzekwowane wcześniej środki pieniężne można odzyskać jedynie w przypadku wygrania sprawy przed sądem. W przypadku przegrania sprawy po jej ponownym rozpoznaniu przez sąd i uzyskaniu przez wierzyciela nowego tytułu wykonawczego egzekucja nie może być prowadzona w zakresie odzyskanych przez wierzyciela środków na podstawie uprzednio wszczętego postępowania egzekucyjnego. W sytuacji kiedy z wystawieniem tytułu wykonawczego wiążą się poważne uchybienia istnieje możliwość wniesienia przez dłużnika powództwa opozycyjnego. Powództwo opozycyjne ma na celu podważenie zdarzeń, o które oparta została klauzula wykonalności. Po skutecznym uchyleniu klauzuli wykonalności i umorzeniu niezasadnej egzekucji środków należy wezwać byłego wierzyciela do zwrotu kwot wyegzekwowanych na podstawie tytułu wykonawczego, który utracił moc w całości. Niestety wierzyciele nie zawsze, czy też rzadko, dobrowolnie zwracają niesłusznie wyegzekwowane środki. Taki sposób postępowania, to jest powództwo o zwrot lub przywrócenie do stanu poprzedniego, zaleca Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu z dnia 29.04.1949 r. (sygn. akt Wa. C. 12/49, PiP 1950, nr 10, s.

Ilustracja przedstawiająca dokument z pieczęcią sądu