Zasiłek chorobowy a komornik – jak działają potrącenia?

Wiele osób, zmagając się z problemami finansowymi, decyduje się na zaciągnięcie kredytu lub chwilówki. Niestety, nie zawsze udaje się spłacić te zobowiązania w terminie, co może prowadzić do sytuacji, w której długiem zajmuje się kancelaria komornicza. Postępowanie egzekucyjne zwykle oznacza zajęcie przez komornika sądowego części dochodów, ruchomości lub nieruchomości. Na wstępie komornik ustala, jakie składniki majątku są w posiadaniu dłużnika. Wysyła do ZUS zapytanie o wskazanie źródeł dochodu, a do pracodawcy pismo, w którym zobowiązuje go do potrącania części wypłaty pracownikowi w związku ze spłatą przez niego długu.

Zajęcie wynagrodzenia pracownika przez komornika często sprawia problemy pracodawcom. Z jednej strony, za nieprawidłowości grozi odpowiedzialność przed komornikiem lub wierzycielem, a z drugiej - bezpodstawne potrącenie może być uznane za wykroczenie przeciwko prawom pracownika, za które PIP może ukarać grzywną. Problemy pojawiają się szczególnie w sytuacji, gdy pracownik otrzymuje zasiłek chorobowy, opiekuńczy lub macierzyński, a w tytule zajęcia komorniczego wskazane jest jedynie „wynagrodzenie za pracę”. Czy pracodawca ma prawo przekazać komornikowi otrzymywany przez pracownika zasiłek?

Obowiązki pracodawcy wobec komornika

Jedną z najczęstszych form egzekucji zadłużenia prowadzonych przez komorników sądowych jest zajęcie wynagrodzenia za pracę. W tym celu komornik wysyła do pracodawcy pismo o zajęciu, powołując się na wyrok sądu zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Obowiązkiem pracodawcy jest przekazanie komornikowi w ciągu 7 dni informacji o:

Wysokości otrzymywanego wynagrodzenia za okres trzech miesięcy poprzedzających zajęcie.
Kwocie i terminach, w jakich zajęte wynagrodzenie będzie przekazywane.
Przeszkodach, które powodują, że wynagrodzenie nie może zostać przekazane komornikowi (np. czy jest już zajęte przez innego komornika lub inny organ egzekucyjny, np. ZUS lub US), wraz z podaniem dokładnych danych tych organów.

Za niepoinformowanie komornika w ciągu tygodnia o okolicznościach dotyczących zajmowanego wynagrodzenia, osobie winnej zaniedbania grozi grzywna w wysokości 5000 zł, która może być powtarzana w razie dalszego uchylania się od obowiązku informacyjnego, zgodnie z art. 886 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Zajęcie wynagrodzenia pracownika - co to oznacza w praktyce?

Najczęściej w tytule zajęcia komorniczego pojawia się sformułowanie „Zajęcie wynagrodzenia za pracę”. Czym właściwie jest wynagrodzenie za pracę? Temu zagadnieniu poświęcony jest Dział III Kodeksu Pracy zatytułowany „Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia”. Wynagrodzenie za pracę w rozumieniu Kodeksu pracy:

Przysługuje za pracę wykonaną - za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią (art. 80 kp).
Jest niezbywalnym prawem pracownika - pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę (art. 84 kp).
Musi być wypłacone w stałym terminie raz w miesiącu - nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego (art. 85 § 1 i 2 kp).
Podlega egzekucji na ściśle określonych zasadach - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, w rozumieniu Ustawy o pracowniczych planach kapitałowych, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania - podlegają potrąceniu tylko następujące należności:

Sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych.
Sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.
Zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi.
Kary pieniężne przewidziane w art. 108 kp.

Ma ściśle określony limit potrąceń - mogą być one dokonywane w następujących granicach:

W razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości trzech piątych wynagrodzenia.
W razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości połowy wynagrodzenia.

Posiada kwotę wolną od potrąceń - w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (od 1 stycznia 2022 r. wynosi ono 3010 zł brutto), która ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

Od 1 stycznia 2023 r. ustawodawca rozróżnia w tytułach rozdziałów oraz w treści przepisów Kodeksu pracy wynagrodzenie za pracę sensu stricto oraz świadczenia, które wynagrodzeniem za pracę nie są. Za wynagrodzenie za pracę uważa się w szczególności:

Wynagrodzenie zasadnicze.
Nagrody z zakładowego funduszu nagród.
Dodatkowe wynagrodzenie roczne - tzw. trzynastka.
Należności przysługujące z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej.

W orzecznictwie Sądów Najwyższych pojawiają się także inne świadczenia, które nie są wprost wynagrodzeniem za pracę, jednak tak są traktowane, np. ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, nagroda jubileuszowa, odprawa z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, czy odprawa emerytalno-rentowa. Świadczenia te, mimo że nie są wynagrodzeniem za pracę, mają z nią ścisły związek, a ich wartość jest uzależniona od stażu pracy.

Takiego związku nie mają zasiłki wypłacane z ubezpieczenia chorobowego, jak zasiłek chorobowy, opiekuńczy czy macierzyński. Jak wskazuje w swoim wyroku z 27 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (II SA/Bd 1181/17), pojęcie wynagrodzenia nie obejmuje zasiłku chorobowego. Pojęcie to nie ma, zdaniem Sądu, prawnie jednolitego, powszechnie ustalonego zakresu znaczeniowego. Nie jest on innym świadczeniem związanym z pracą, którym będą np. świadczenia otrzymywane od pracodawcy z tytułu pozostawania w stosunku pracy, przykładowo wypłaty gwarancyjne, wypłaty kompensacyjne, świadczenia odszkodowawcze, czy różne odprawy pieniężne.

Jak dalej wskazuje WSA, „[s]tanowisko, że zasiłek chorobowy nie jest wynagrodzeniem można wzmocnić orzecznictwem ukształtowanym na tle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2018.200). W wyroku z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1214/17 WSA w Gdańsku stwierdził, że zasiłek chorobowy nie mieści się w pojęciu wynagrodzenia otrzymanego z tytułu umowy o pracę, w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 15 u.p.d.f. Świadczenie to wypłacane jest pracownikowi z tytułu podlegania przez niego ubezpieczeniu społecznemu i nie stanowi przychodu ze stosunku pracy, lecz przychód z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.f.)”.

Jeżeli zatem na zajęciu komorniczym jest wskazane, że dotyczy ono wynagrodzenia za pracę, pracodawca nie powinien przekazywać komornikowi zasiłków takich jak zasiłek chorobowy, opiekuńczy, macierzyński czy np. świadczenia rehabilitacyjnego, które przyznawane jest pracownikowi po wyczerpaniu okresu zasiłkowego. Nie mieszczą się one w pojęciu wynagrodzenia za pracę, które podobnie jak np. świadczenia z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych nie mogą być potrącane bez odpowiedniego tytułu zajęcia komorniczego.

Zasiłek chorobowy, opiekuńczy i macierzyński nie jest wynagrodzeniem za pracę w rozumieniu Kodeksu pracy oraz ustawy o podatku dochodowym, a więc w przypadku zajęcia tylko wynagrodzenia za pracę nie mogą być przekazane komornikowi.

Co powinien zrobić pracodawca w sytuacji, gdy pracownik ma zajęcie komornicze i pobiera zasiłki?

Pracodawca powinien o tym fakcie powiadomić komornika i czekać na pismo od niego. Dopiero, gdy komornik prześle pismo o zajęciu wierzytelności z zasiłku chorobowego, opiekuńczego lub macierzyńskiego, pracodawca będzie mógł dokonać potrącenia z nich. Przypomnijmy, że potrąceń z zasiłków dokonuje się na zupełnie innych zasadach niż te, które dotyczą wynagrodzenia za pracę. Na pewno pracodawca nie powinien potrącać należności objętych zajęciem komorniczym bez odpowiedniego tytułu, gdyż zgodnie z art. 282 § 1 pkt 1 kp dokonywanie bezpodstawnych potrąceń jest wykroczeniem przeciwko prawom pracowniczym zagrożonym karą grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Zasiłek chorobowy w trakcie egzekucji komorniczej nie jest traktowany jako wynagrodzenie za wykonywaną pracę, w związku z czym nie dotyczą go przepisy zawarte w Kodeksie Postępowania Cywilnego. Egzekucja komornicza polega na zajęciu majątku dłużnika na poczet zaciągniętych przez niego zobowiązań. Jeśli przez dłuższy czas zalega z płatnościami, to komornik może złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji komorniczej wobec dłużnika. W pierwszej kolejności komornik ustala, jakim majątkiem dysponuje dłużnik. Aby to uczynić, wysyła on zapytanie do ZUS o źródła dochodu. Po otrzymaniu odpowiedzi komornik ma prawo poinformować pracodawcę o problemach finansowych osoby kontrolowanej. Wtedy pracodawca zostaje zobowiązany do potrącania części wypłaty z konta swojego pracownika. Środki te mogą zostać wyegzekwowane na podstawie umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej bądź działalności gospodarczej. Nie oznacza to, że komornik ma prawo zająć całe wynagrodzenie.

Schemat potrąceń komorniczych z wynagrodzenia i zasiłku

Potrącenia z zasiłku chorobowego a wynagrodzenia

Zasiłek chorobowy podlega potrąceniom na zasadach właściwych dla emerytur. Obliczenia kwoty potrącenia należy więc dokonać oddzielnie. Potrącenie z wynagrodzenia za pracę oraz zasiłku należy ustalić i pobrać odrębnie, stosownie do obowiązujących w tym zakresie regulacji.

Potrącenie z wynagrodzenia

Zanim pracodawca przejdzie do etapu dokonywania potrąceń z wynagrodzenia, powinien on w pierwszej kolejności określić kwotę netto wynagrodzenia pracownika. Następnie pracodawca zobowiązany jest dokonać potrąceń na poczet zaległości alimentacyjnych. Limit potrąceń alimentacyjnych wynosi obecnie maksymalnie 3/5 wynagrodzenia po odliczeniach składkowo-podatkowych. W dalszej kolejności pracodawca potrąca zobowiązania niealimentacyjne, wówczas łączna wysokość potrącenia nie może przekraczać 3/5 pensji.

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:

Minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy oraz ewentualnych wpłat na PPK - przy potrącaniu należności innych niż świadczenia alimentacyjne.
75% minimalnego wynagrodzenia za pracę - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi.
90% minimalnego wynagrodzenia za pracę - przy potrącaniu kar pieniężnych.

Przy potrąceniach alimentacyjnych nie ma określonej kwoty wolnej od potrąceń. Na poczet zobowiązań alimentacyjnych pracodawca może dokonać potrącenia nawet do wysokości 3/5 minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Wynagrodzenie za czas choroby jest objęte tymi samymi normami ochronnymi w zakresie potrąceń, co wynagrodzenie za pracę. Aby obliczyć kwotę potrącenia, należy te świadczenia w skali tego samego miesiąca ze sobą sumować.

Potrącenie z zasiłku chorobowego

Dla zasiłku chorobowego limit potrącenia na zaspokojenie egzekwowanych należności niealimentacyjnych to 25% kwoty zasiłku (przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych). Zasiłek chorobowy jest wolny od egzekucji na powyższe cele wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi.

Jeśli zasiłek chorobowy przysługuje tylko za część miesiąca, wtedy należy wyznaczyć kwotę wolną od potrąceń proporcjonalnie do ilości dni, za które zasiłek przysługuje, co sprowadza się do:

Podzielenia obowiązującej kwoty wolnej przez liczbę 30.
Pomnożenia otrzymanego wyniku przez ilość dni, za które wypłacany jest zasiłek.

Limit potrącenia z zasiłku należy ustalić od kwoty brutto zasiłku, czyli uwzględniającej zaliczkę na podatek dochodowy, ale samego potrącenia dokonuje się od kwoty netto zasiłku (po odliczeniu podatku), uwzględniając określoną dla danego rodzaju zobowiązania wysokość kwoty wolnej. Potrąceń nie dokonuje się, jeżeli po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy wysokość zasiłku jest niższa niż kwota wolna od potrąceń i egzekucji.

Podsumowując - komornik ma prawo zająć zasiłek chorobowy, ale nie w całości! Dzięki temu osoba zadłużona nie zostanie z zerowym kontem. Płatnik najpierw oblicza 25% Twojego zasiłku. Następnie sprawdza, czy kwota, która Ci po tym zostaje, nie jest niższa od ustawowej kwoty chronionej (50% najniższej emerytury). Jeśli jest niższa - zmniejsza potrącenie tak, abyś na rękę otrzymał dokładnie tę gwarantowaną kwotę. W przypadku alimentów prawo jest znacznie bardziej restrykcyjne, ponieważ ochrona dzieci ma absolutny priorytet.

Pamiętaj, że potrąceń z zasiłków (chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego) nie reguluje Kodeks pracy, a Ustawa o emeryturach i rentach z FUS (art. 139 i 141), do której odsyła Kodeks postępowania cywilnego. Dlatego zasady, limity i kwoty wolne są tu zupełnie inne niż przy zajęciu wynagrodzenia za pracę. Co ważne, to nie komornik oblicza, ile z Twojego chorobowego zostanie Ci zabrane. Wyliczeniem zajmuje się płatnik świadczenia - Twój pracodawca lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia – ile i dla kogo?

Przykład: Pracownik był na zwolnieniu lekarskim od 9 grudnia 2019 roku do 2 stycznia 2020 roku. Wcześniej pracownik chorował przez 8 dni. Zatem, pracodawca w danym roku kalendarzowym ma obowiązek wypłacenia wynagrodzenia chorobowego za 14 dni. Suma składników wynagrodzenia wraz z wynagrodzeniem chorobowym za grudzień wyniosła 1417,73 zł + 105 zł + 835,20 zł = 2357,93 zł. Ochroną w 2019 r. objęta była kwota 2250 zł - minimalne wynagrodzenie.

Przykład 2: Nasza 30-letnia pracownica przebywa na zwolnieniu lekarskim od 15 grudnia 2024 r. do 21 lutego 2025 r. (było to jej pierwsze zwolnienie w 2024 r.). Jest wynagradzana minimalną stawką wynagrodzenia. Na początku lutego 2025 r. wpłynęło zajęcie komornicze tej pracownicy z tytułu zaległości niealimentacyjnych na łączną kwotę 10 000 zł. Pracownica ma opłacany przez pracodawcę w całości pakiet medyczny w wysokości 45 zł, od którego pracodawca pobiera składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz podatek dochodowy. Korzystanie z opieki medycznej wynika z regulaminu wynagradzania. Jak wyliczyć kwotę potrącenia na wskazane zajęcie w lutym 2025 r., przy założeniu, że pracownica wróci po tym zwolnieniu do pracy lub przez cały luty br.

Przykład 3: Pracownik przebywał na zasiłku chorobowym o wysokości 3344,28 zł brutto (2602,84 zł netto) przez miesiąc, a świadczenie zostało zajęte z tytułu należności na kwotę ok. 10 tys. W przypadku świadczeń alimentacyjnych maksymalna wysokość potrącenia wynosi 60% świadczenia, czyli 2006,57 zł. Potrącenie komornicze z zasiłku chorobowego związane z należnościami za pobyt w placówkach świadczących usługi opiekuńcze to maksymalnie 50% wysokości świadczenia, czyli 1672,14 zł. Kwota wolna od potrąceń wynosi 200 zł, a pracownik otrzyma 1147,14 zł. Gdy do zajęcia komorniczego dochodzi z tytułu innych należności, wynosi ono maksymalnie 25%, czyli 836,07 zł. W ramach zaliczki pieniężnej wolna kwota to 660 zł, a w przypadku innych należności 825 zł.

Tabela porównująca zasady potrąceń z wynagrodzenia i zasiłku chorobowego

tags: #chorobowe #zus #a #komornik