Natychmiastowa wykonalność wyroku: klucz do szybszego dochodzenia należności
Wydanie przez sąd pomyślnego dla nas wyroku, to zazwyczaj nie koniec sprawy. Trzeba bowiem uzyskać jeszcze zasądzoną należność od strony, która przegrała proces. Zasadą jest, że orzeczenie musi być prawomocne. Zgodnie z obowiązującymi przepisami sam wyrok kończący postępowanie cywilne jest tytułem egzekucyjnym, ale nie jest jeszcze tytułem wykonawczym (art. 777 k.p.c.). Żeby egzekucja na podstawie wyroku była możliwa musi zostać on opatrzony klauzulą wykonalności (art. 776 k.p.c.).
Przed upływem terminu do wniesienia środka odwoławczego, na zasadzie wyjątku, w określonych przypadkach orzeczenie może być wykonalne natychmiastowo. Natychmiastowa wykonalność wyroku w sprawach cywilnych - co warto wiedzieć?
Wykonalność oznacza możliwość wykonania danego orzeczenia w drodze egzekucji. Orzeczenie jest wykonalne, jeżeli jest prawomocne. Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy lub inny zwyczajny środek zaskarżenia. Chodzi w tym wypadku o sytuację, gdy taki środek w ogóle nie przysługuje (np. wyrok II instancji) lub gdy upłynął termin do jego wniesienia.
Zarówno orzeczenia prawomocne, jak i nadana natychmiastowa wykonalność stanowią tzw. tytuł egzekucyjny. W odrębnym postępowaniu takiemu tytułowi sąd nadaje klauzulę wykonalności. Dopiero z takim dokumentem (tzw. tytułem wykonawczym) możemy udać się do komornika w celu wszczęcia egzekucji.
Natychmiastowa wykonalność nie oznacza zatem, że już na podstawie aktu, któremu sąd nadał taki rygor, można przymusowo egzekwować należność od dłużnika. Dopiero nadanie wyrokowi przez sąd klauzuli wykonalności umożliwia wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Czym jest rygor natychmiastowej wykonalności?
Rygor natychmiastowej wykonalności, to instytucja regulowana przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 333-338 k.p.c.), która umożliwia wierzycielowi natychmiastowe wykonanie orzeczenia sądowego jeszcze przed jego uprawomocnieniem się. Standardowo bowiem, tytuł egzekucyjny (w tym przypadku wyrok) może zostać opatrzony klauzulą wykonalności dopiero po uprawomocnieniu. W praktyce, dla wierzyciela oznacza to kilka tygodni oczekiwania na upływ przewidzianych prawem terminów do zaskarżenia wyroku, a dodatkowo - w przypadku wniesienia apelacji od wyroku przez drugą stronę - uniemożliwia to wykonanie wyroku całkowicie.
Kiedy sąd nadaje rygor natychmiastowej wykonalności?
Kodeks postępowania cywilnego przewiduje dwie główne grupy przypadków, w których wyrokowi nadawany jest rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z art. 333 § 1 k.p.c., sąd nadaje rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu, w sytuacjach gdy:
- wyrok zasądza alimenty lub rentę,
- wyrok zasądza należność z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez spowodowanie wypadku przy pracy lub w ruchu,
- wyrok zasądza odszkodowanie z powodu pozbawienia wolności,
- wyrok zasądza koszty sądowe.
Natomiast fakultatywnie sąd nadaje rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 333 § 2 i 3 k.p.c. na wniosek strony, w przypadkach gdy:
- wyrok zasądza należność z wekslu, czeku, warrantu, rewersu, dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona,
- wyrok uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania,
- zachodzi przypadek, gdyby opóźnienie uniemożliwiało lub znacznie utrudniało wykonanie wyroku,
- zachodzi przypadek, gdyby opóźnienie narażało powoda na szkodę.
W powyższych przypadkach powód nie musi wnosić do sądu o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności. Sąd sam zbada, czy zachodzą powyższe przypadki i w razie ich wystąpienia orzeknie o nadaniu wyrokowi takiego rygoru. Co istotne, jeżeli mimo że zostały spełnione powyższe przesłanki, sąd nie zamieścił stosownego zapisu w sentencji orzeczenia - stronie nie przysługuje zażalenie. W takim wypadku należy złożyć wniosek o uzupełnienie wyroku o postanowienie w tym przedmiocie.
Dla przedsiębiorcy spośród powyżej wymienionych przesłanek najistotniejsza w praktyce może okazać się ta dotycząca wyroku w sprawie, w której pozwany uznaje roszczenie powoda. Niejednokrotnie bowiem na etapie przedsądowym dochodzi między dłużnikiem a wierzycielem do zawarcia ugody bądź rozłożenia długu na raty. Działania te mogą być natomiast kwalifikowane jako uznanie roszczenia, co biorąc pod uwagę obowiązek nadania wyrokowi zasądzającemu świadczenie w takiej sprawie rygoru natychmiastowej wykonalności, znacząco przyspiesza egzekucję.
Nadanie rygoru na wniosek powoda
W pozostałych przypadkach natychmiastowa wykonalność może być nadana przez sąd wyłącznie na wniosek. Przy czym Kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że jest to możliwe wyłącznie, gdy wyrok nadaje się do wykonania w drodze egzekucji komorniczej (do wykonania nie nadają się np. wyroki wyłącznie ustalające czyjeś prawo lub obowiązek, wykonalne są natomiast wyroki zasądzające świadczenie określonej kwoty pieniężnej). Ponadto sąd może nadać rygor na wniosek jedynie w dwóch przypadkach:
- gdyby opóźnienie uniemożliwiało lub znacznie utrudniało wykonanie wyroku,
- gdyby opóźnienie narażało powoda na szkodę.
W praktyce uznaje się, że przykładem uniemożliwienia wykonania wyroku w drodze egzekucji może być wyjazd pozwanego na stałe za granicę do kraju, z którym Polska nie zawarła umowy o pomocy prawnej w sprawach cywilnych. Przykładem zaś narażenia powoda na szkodę będzie m.in. wyrok nakazujący pozwanemu wydanie warsztatu rzemieślniczego. Wskazuje się również, że: Uniemożliwienie lub znaczne utrudnienie wykonania wyroku zachodzić będzie zwłaszcza w razie istniejącego niebezpieczeństwa zniszczenia, zbycia lub ukrycia rzeczy lub prawa objętych sporem albo składników majątku dłużnika. Z kolei przez narażenie powoda na szkodę rozumieć należy niebezpieczeństwo szkody w postaci niekorzystnych następstw późniejszego wykonania wyroku, wykraczających poza normalne skutki takiej zwłoki.
Wniosek o nadanie rygoru można złożyć zarówno w pozwie, jak i na dalszym etapie postępowania, aż do jego uprawomocnienia się. Uprawnienie do wniesienia takiego wniosku mają powód, interwenient uboczny, współuczestnik sporu, organizacja społeczna, prokurator lub inny podmiot działający na takich samych zasadach jak prokurator (np. Rzecznik Praw Obywatelskich).
Wyjątki i ograniczenia
W niektórych przypadkach sąd może uzależnić nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności od złożenia przez powoda odpowiedniego zabezpieczenia (art. 334 k.p.c.). Może również zdarzyć się tak, że rygor natychmiastowej wykonalności nie zostanie nadany w ogóle (art. 333 § 1 i 2 k.p.c.). Dotyczy to sytuacji, w której na skutek wykonania wyroku mogłaby wyniknąć dla pozwanego niepowetowana szkoda. Ustawodawca zapewnia tym samym minimum ochrony interesów pozwanego.
Wyjątkiem od powyższych zasad (zarówno dotyczących żądania zabezpieczenia jak i zakazu nadawania rygoru) są wyroki zasądzające alimenty, w których sąd nadaje rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu.
Uchylenie lub zmiana orzeczenia sprawiają, że wszelkie zmiany zaistniałe w wyniku jego wykonania okazują się pozbawione uzasadnienia. Dotyczy to także rygoru natychmiastowej wykonalności i związanych z nim skutków.
Natychmiastowa wykonalność z mocy ustawy
Kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że w niektórych okolicznościach orzeczenia stają się wykonalne przed uprawomocnieniem się orzeczenia bez konieczności nadawania im rygoru natychmiastowej wykonalności przez sąd. Z mocy prawa wykonalny jest:
- wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający świadczenie na rzecz pracownika lub członków jego rodziny, w stosunku do którego sąd drugiej instancji oddalił apelację pracodawcy, także w części, w której sąd pierwszej instancji nie nadał mu rygoru natychmiastowej wykonalności,
- postanowienia,
- nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku z upływem dwutygodniowego terminu do zaspokojenia roszczenia.
Ostatni z przypadków jest niezwykle korzystny dla wierzycieli, którzy mogą skierować do egzekucji komorniczej i wyegzekwować świadczenie zasądzone nakazem zapłaty niezależnie od tego, czy nakaz ten został zaskarżony zarzutami.
Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym - jak złożyć sprzeciw?
Rygor natychmiastowej wykonalności w postępowaniu administracyjnym
Zgodnie z art. 108 § 1 i 2 kodeksu postępowania administracyjnego decyzji, od której można złożyć odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na:
- ochronę zdrowia lub życia ludzkiego,
- zabezpieczenie gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami,
- inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony.
W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej może, wydając postanowienie, zażądać od strony stosownego zabezpieczenia. Rygor natychmiastowej wykonalności można nadać decyzji również po jej wydaniu.
Istota natychmiastowej wykonalności oznacza, że decyzja staje się wykonalna i stanowi tytuł egzekucyjny, mimo że nie jest ostateczna. Natychmiastowa wykonalność przysługuje niektórym decyzjom z mocy ustawy. Innym decyzjom może być nadana przez organ administracji publicznej. Rygor natychmiastowej wykonalności może być nadany jedynie decyzji, od której służy odwołanie - czyli od decyzji, która nie jest ostateczna.
Podsumowanie
Rygor natychmiastowej wykonalności, mimo ograniczeń, z którymi może być nakładany, stanowi instytucję, która odgrywa kluczową rolę, szczególnie w sprawach alimentacyjnych i pracowniczych, a także pozwala na szybsze dochodzenie należności w innych sytuacjach.
tags: #natychmiastowa #wykonalnosc #niniejszego