Solidarność dłużników i wierzycieli w prawie cywilnym
Solidarna odpowiedzialność dłużników, znana również jako solidarność bierna, to konstrukcja prawna, która zwiększa bezpieczeństwo wierzyciela, dając mu możliwość dochodzenia całości lub części świadczenia od kilku dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych.
Celem solidarności jest zwiększenie prawdopodobieństwa wyegzekwowania roszczenia. Z punktu widzenia dłużników jest ona niebezpieczna, ponieważ każdy z nich ponosi ryzyko wykonania całego świadczenia na rzecz wierzyciela.
Cechy charakteryzujące solidarność dłużników:
- Wielość podmiotów po stronie zobowiązanej.
- Niepodzielność zobowiązania - niezależnie od przedmiotu świadczenia.
- Możliwość żądania przez wierzyciela całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna.
- Utrzymanie zobowiązania wszystkich dłużników aż do całkowitego zaspokojenia wierzyciela.
- Zwolnienie wszystkich dłużników na skutek zaspokojenia wierzyciela przez któregokolwiek z nich.
Zgodnie z art. 366 § 2 Kodeksu cywilnego (kc), aż do całkowitego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy pozostają zobowiązani. Żaden z dłużników nie może żądać od wierzyciela zwrotu części zapłaconego świadczenia, nawet jeśli przekracza ono jego "część".
Solidarność dłużników może wynikać wyłącznie z ustawy lub z czynności prawnej, co reguluje art. 369 kc. Ustawa obejmuje przepisy Kodeksu cywilnego oraz innych aktów prawnych. Czynność prawna może być jednostronna, umowa tworząca stosunek zobowiązaniowy lub odrębna umowa.
Przepisy Kodeksu cywilnego posługują się różnymi pojęciami w kontekście solidarności dłużników, takimi jak:
- Zobowiązanie solidarne - jeżeli kilka osób zaciągnęło zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia, są one zobowiązane solidarnie, chyba że umówiono się inaczej (art. 370 kc).
- Solidarna odpowiedzialność dłużników - jeżeli kilka osób wspólnie wzięło rzecz do używania, ich odpowiedzialność jest solidarna (art. 717 kc).
- Dłużnicy solidarni - w braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel jest odpowiedzialny jak współdłużnik solidarny (art. 881 kc).
Odwołania do konstrukcji solidarności dłużników można znaleźć w innych aktach prawnych, na przykład:
- Art. 47 ustawy prawo wekslowe.
- Art. 141 ustawy prawo zamówień publicznych.
- Art. 107 ustawy ordynacja podatkowa.
Solidarna odpowiedzialność dłużników może być ustanowiona w umowie w sposób wyraźny (np. poprzez użycie zwrotu "odpowiedzialność solidarna"), poprzez odwołanie się do art. 366 kc, opisanie zobowiązania w sposób zbliżony do konstrukcji odpowiedzialności solidarnej, lub w sposób dorozumiany, na podstawie analizy okoliczności zawarcia umowy.
Istotą odpowiedzialności solidarnej jest prawo wierzyciela do wyboru dłużnika, od którego będzie dochodził spełnienia świadczenia. Może on żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Uprawnienie to nie jest niczym ograniczone i może być realizowane na każdym etapie postępowania.
Roszczenia regresowe
Zgodnie z art. 376 kc, jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego, dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych.
Część przypadająca na dłużnika niewypłacalnego rozkłada się między współdłużników. Dłużnicy solidarni odpowiedzialni są wobec siebie za dług po równo. Jeśli zatem dług opiewa na 1.000 zł, a jeden z dwóch dłużników solidarnych zapłacił go w całości, ma on prawo żądać od drugiego zwrotu 500 zł.
Przepisy te określają roszczenia zwrotne, inaczej zwane regresowymi. Chwilą powstania roszczenia regresowego jest moment spełnienia świadczenia w zakresie przekraczającym udział przypadający na danego dłużnika. Niezależnie jest przy tym, czy świadczenie na rzecz wierzyciela zaspokoiło jego dług w pełni czy w części - istotne jest, w jakiej mierze spłacony został udział dłużnika.
Dłużnik solidarny, który całkowicie lub częściowo zaspokoił wierzyciela, powinien skierować do pozostałych współdłużników wezwanie do wykonania zobowiązania regresowego w częściach na nich przypadających. Dopiero bezskuteczny upływ wskazanego terminu powoduje stan opóźnienia po stronie pozostałych współdłużników.
Dłużnicy solidarni mogą zawrzeć między sobą umowę, w drodze której wprowadzą inne zasady regresu, a nawet wyłączą całkowicie odpowiedzialność któregoś z nich.
Solidarność wierzycieli (solidarność czynna)
Konstrukcja solidarności czynnej jest analogiczna do solidarności dłużników. W tym przypadku po stronie wierzyciela występuje dwie lub więcej osób lub podmiotów. W konsekwencji, jeden dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk jednego z wierzycieli, a zaspokojenie któregokolwiek z kilku wierzycieli spowoduje, że dług wygaśnie względem wszystkich wierzycieli solidarnych (art. 367 § 1 kc).
Solidarność wierzycieli charakteryzuje się tym, że to dłużnik jest uprawniony do wyboru wierzyciela, któremu spełni świadczenie. Do momentu ewentualnego wszczęcia postępowania sądowego przez wierzyciela, dłużnik może dowolnie dokonać spełnienia świadczenia na rzecz któregokolwiek wierzyciela solidarnego.
Swoboda w wyborze wierzyciela solidarnego przez dłużnika jest ograniczona w czasie. Wybór możliwy jest do momentu wytoczenia powództwa przez jednego z solidarnych wierzycieli. W razie ziszczenia się takich okoliczności, dłużnik ma obowiązek spełnić świadczenie do rąk tego wierzyciela, który wystosował pozew do sądu.
Powództwo może być wytoczone przez wszystkich lub kilku wierzycieli. Jeśli pozew wytoczy tylko jeden wierzyciel, pozostali wierzyciele solidarni nie mogą już samodzielnie skutecznie wytoczyć takiego pozwu. Mogą oni przystąpić do toczącej się sprawy w charakterze interwenienta ubocznego.
Solidarność wierzycieli może powstać na gruncie prawa spadkowego.
Solidarna odpowiedzialność za dług
Poręczenie jako forma zabezpieczenia
Poręczyciel jest swego rodzaju gwarantem spełnienia wobec wierzyciela świadczenia przez zobowiązanego dłużnika. Aby poręczenie było skuteczne, musi zostać złożone na piśmie.
W sytuacji, gdy dłużnik dopuści się zwłoki w spełnieniu świadczenia, poręczyciel jest odpowiedzialny za zobowiązanie jak dłużnik solidarny. Wierzyciel może żądać spełnienia całości lub części świadczenia zarówno od dłużnika głównego oraz wszystkich poręczycieli łącznie, albo też od niektórych lub od każdego z nich z osobna.
Poręczyciel, który spełnił świadczenie, staje się wierzycielem dłużnika głównego (wstępuje w prawa zaspokojonego wierzyciela). W przypadku współporęczycieli, jeśli któryś z nich spełni świadczenie, ma on regres wobec pozostałych współporęczycieli na podstawie unormowań o solidarności.
Śmierć dłużnika nie zwalnia poręczyciela ze spełnienia świadczenia wobec wierzyciela. W miejsce dłużnika wstępują jego spadkobiercy.
Wielkość dłużników oraz instytucja poręczenia znacząco wzmacnia pozycję wierzyciela, który może dążyć do zaspokojenia roszczenia z majątku osoby bardziej w jego ocenie wypłacalnej. Należy jednak zachować zdrowy rozsądek, pamiętając, że przystępując do zobowiązania jako poręczyciel, stajemy się za nie współodpowiedzialni.
tags: #obecny #i #byly #wlasciciel #jako #wierzyciele