Zrzeczenie się spadku a długi i windykacja – jak uniknąć odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy?
Dziedziczenie często kojarzy się z przejęciem majątku po zmarłym, ale w praktyce nie zawsze okazuje się korzystne. W sytuacji, gdy spadek jest zadłużony lub niechciany, polskie prawo przewiduje dwa instrumenty - zrzeczenie się spadku oraz odrzucenie spadku. Choć na pierwszy rzut oka wydają się podobne, różnią się momentem dokonania, skutkami oraz wpływem na odpowiedzialność za długi.
Czym jest zrzeczenie się spadku?
Zrzeczenie się spadku, a właściwie zrzeczenie się dziedziczenia, to możliwość, która interesuje wiele osób potencjalnie dziedziczących spadek z długami. Celem zrzeczenia się spadku jest odsunięcie konkretnej osoby od dziedziczenia, czyli nieotrzymanie spadku po osobie zmarłej. Zrzeczenie się spadku odbywa się w formie aktu notarialnego, zawartego pomiędzy spadkodawcą a potencjalnym spadkobiercą - jeszcze za życia spadkodawcy. W umowie zrzeczenia się spadku znajduje się postanowienie dotyczące braku zgody na dziedziczenie po danej osobie. Osoba, która zrzeka się spadku, jest całkowicie wyłączona z grona spadkobierców. Traktuje się ją tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku (czyli: jakby zmarła przed spadkodawcą). Osoba, która zrzeka się spadku, zrzeka się też prawa do zachowku.
Trzeba jednak pamiętać, że zrzeczenie się spadku dotyczy wyłącznie dziedziczenia z mocy ustawy. Spadkodawca nadal może uwzględnić osobę, która zrzekła się dziedziczenia ustawowego w swoim testamencie, a tym samym - powołać ją do dziedziczenia testamentowego. Nie ma tu znaczenia fakt, czy umowę o zrzeczeniu się spadku podpisano przed, czy po sporządzeniu testamentu przez spadkodawcę. Osoba taka może jednak spadku dziedziczonego na mocy testamentu nie przyjąć.
Zrzeczenie się spadku stosowane jest z wielu różnych powodów, jednak dominującym jest obawa o długi pozostawione przez zmarłego. Zrzeczenie się dziedziczenia to odpowiednia instytucja w takich sytuacjach.
Zrzeczenie się spadku a odrzucenie spadku - kluczowe różnice
Warto też zaznaczyć, że zrzeczenie się spadku to nie to samo co odrzucenie spadku - choć potocznie używa się tych pojęć zamiennie. Prawnie występują jednak między nimi ważne różnice. Przede wszystkim:
- Odrzucić spadek można po śmierci spadkodawcy (w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku).
- Zrzec się dziedziczenia można wyłącznie, gdy spadkodawca jeszcze żyje.
- Aby odrzucić spadek, konieczne jest złożenie oświadczenia woli przed sądem lub notariuszem.
- W przypadku zrzeczenia się spadku, niezbędna jest umowa w formie aktu notarialnego zawarta pomiędzy spadkodawcą i spadkobiercą.
- Odrzucenia spadku nie można odwołać.
- Skutki umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia można odwołać, zawierając kolejną umowę w formie aktu notarialnego (pomiędzy spadkodawcą a przyjmującym spadek).
- Odrzucenie spadku nie wyłącza możliwości dziedziczenia przez zstępnych odrzucającego. Przy odrzuceniu spadku z długami trzeba więc odrzucić spadek również w imieniu małoletnich za zgodą sądu.
Przykład 1: Pani Anna chce zrzec się dziedziczenia po zmarłym ojcu, ponieważ wie, że w masę spadkową wchodzi więcej długów niż aktywów. Pani Anna nie może na tym etapie zrzec się dziedziczenia - może jednak odrzucić spadek w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do dziedziczenia.
Przykład 2: Pan Tomasz chce zrzec się dziedziczenia po swojej zadłużonej matce. Matka Tomasza jeszcze żyje, a zatem jest to możliwe - w formie aktu notarialnego. Na skutek zrzeczenia się spadku wyłączone od dziedziczenia będą również dzieci Tomasza, chyba że w umowie zrzeczenia się dziedziczenia strony postanowią inaczej.
Odpowiedzialność za długi spadkowe
Zarówno zrzeczenie się spadku, jak i odrzucenie spadku mają na celu uniknięcie obciążeń finansowych. Jeśli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że spadek jest zadłużony, warto rozważyć jedno z powyższych rozwiązań. Zrzeczenie się spadku jeszcze za życia spadkodawcy sprawia, że potencjalny spadkobierca w ogóle nie znajdzie się w kręgu dziedziczenia. Nie stanie się więc stroną w sprawach dotyczących długów zmarłego.
Odrzucenie spadku po śmierci zmarłego również wyklucza odpowiedzialność za długi, ale decyzja ta musi zostać podjęta w terminie 6 miesięcy. Jeśli spadkobierca nie złoży oświadczenia o odrzuceniu spadku, może być odpowiedzialny za zobowiązania do wartości odziedziczonego majątku. Obecnie (od 18.10.2015r.), niezłożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a nie wprost. W praktyce oznacza to konieczność uregulowania zobowiązań po zmarłym tylko do kwoty, jaką otrzymałeś w spadku.
W przypadku zadłużenia spadkodawcy zrzeczenie się dziedziczenia może okazać się „wygodniejsze” niż odrzucenie spadku - skutki zrzeczenia się obejmują również dzieci i dalszych zstępnych zrzekającego się. W przypadku odrzucenia spadku trzeba składać odrębne oświadczenia woli dla małoletnich dzieci za zgodą sądu. Jedna czynność - zrzeczenie się dziedziczenia - może więc rozwiązać wszystkie problemy z dziedziczeniem po zadłużonym spadkodawcy, zarówno dla spadkobiercy, jak i jego dzieci. Nie trzeba przeprowadzać postępowania dotyczącego odrzucenia spadku przez bezpośredniego spadkobiercę, jak i jego zstępnych.
Zrzeczenie się spadku a windykacja - jak odzyskać pieniądze?
Osoba, która zrzekła się spadku, nie odpowie za długi pozostawione przez spadkodawcę. Niemożliwe więc będzie prowadzenie wobec niej działań windykacyjnych. Nie oznacza to jednak, że nie istnieją inni spadkobiercy, którzy spadku nie odrzucili, ani się go nie zrzekli. Sytuacje, w których wszyscy powołani do dziedziczenia zrzekają się spadku lub odrzucają go, nie są aż tak częste.
Jeśli wierzyciel chce odzyskać pieniądze od spadkobierców zmarłego, przede wszystkim powinien ustalić, od kogo może windykować. W przypadku śmierci dłużnika, który za życia prowadził firmę, należy w pierwszej kolejności skontaktować się z powołanym zarządcą sukcesyjnym. Zarządca taki ma dostęp do środków z firmowych rachunków, a zatem może uregulować zadłużenie po zmarłym przedsiębiorcy. Jeśli jednak zarządcy nie powołano, lub dłużnik nie prowadził firmy - pozostaje kontakt ze spadkobiercami dłużnika i windykacja od nich.
Jak dowiedzieć się, kto dziedziczy po zmarłym? W tym celu wierzyciel może złożyć zapytanie do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania dłużnika lub zweryfikować notarialne rejestry spadkowe. Co więcej, jeśli w przypadku konkretnego zmarłego nie przeprowadzono postępowania spadkowego, to wierzyciel może je zainicjować. Oczywiście wiąże się to z koniecznością poświęcenia czasu i środków. Przed podjęciem decyzji warto więc rozważyć, czy będzie się to kalkulowało. Trzeba przede wszystkim ustalić, ile dłużnik miał nieuregulowanych zobowiązań, ile wynosi wartość jego majątku i czy jest on obciążony prawami osób trzecich.
Po uzyskaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, za długi zmarłego mogą odpowiedzieć spadkobiercy, którzy przyjęli spadek - wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza (w tym drugim przypadku odpowiedzą do wysokości otrzymanego spadku).
Jak windykować od spadkobierców dłużnika? Działaj szybko!
Wierzyciele, którzy chcą windykować dług od spadkobierców zmarłego, powinni się pośpieszyć. Większość spadkobierców przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. W praktyce oznacza to, że środków z majątku po zmarłym może wystarczyć tylko dla tych wierzycieli, którzy zaczną działać jako pierwsi. Szybkie działania ograniczają też ryzyko podjęcia przez dziedziczących działań mających na celu ukrycie majątku. Jeśli więc chcesz windykować dług od spadkobierców zmarłego, ustal, od kogo dokładnie możesz dochodzić należności, a następnie działaj szybko!
Jak odzyskać dług?
FAQ: Odpowiedzi na najczęstsze pytania
Kto odziedziczy spadek z długami, jeśli cała rodzina się go zrzeknie?
W takim przypadku spadek przypada wraz z długami gminie, którą zamieszkiwał spadkodawca. Jeśli miejsce zamieszkania spadkodawcy jest niemożliwe do określenia, to spadek wraz z długami dziedziczy Skarb Państwa.
Czy można zrzec się tylko zachowku?
Tak. Można ograniczyć umowę dotyczącą zrzeczenia się dziedziczenia wyłącznie do zrzeczenia się zachowku.
Czy na sprawie spadkowej można zrzec się spadku z długami?
Nie. Zrzeczenie się spadku (zrzeczenie się dziedziczenia) jest możliwe tylko jeszcze za życia spadkodawcy. Po jego śmierci można spadek odrzucić.
Czy można odrzucić spadek z testamentu, a przyjąć z ustawy?
Tak. Można odrzucić spadek, będąc spadkobiercą testamentowym, a równocześnie przyjąć go jako spadkobierca ustawowy. Odrzucając spadek z testamentu, trzeba jednocześnie oświadczyć, czy i jak przyjmuje się spadek z ustawy.
Czy można odwołać zrzeczenie się dziedziczenia?
Tak, pod warunkiem, że spadkodawca nadal żyje. Jest to możliwe w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego pomiędzy spadkodawcą a spadkobiercą.
Kto odpowiada za długi zmarłego, jeśli spadkobierców jest kilku?
W takim przypadku spadkobiercy odpowiedzą solidarnie. Wierzyciel może żądać zapłaty całości lub części zadłużenia od wszystkich spadkobierców łącznie, od kilku z nich lub też od każdego z osobna. Spłata całości przez jednego spadkobiercę zwalnia pozostałych.
Co jeśli dłużnik umrze w trakcie egzekucji komorniczej?
W takim przypadku postępowanie zostanie zawieszone z urzędu przez organ egzekucyjny.
tags: #odrzucilem #spadek #windykacja #mnie #neka