Organ egzekucyjny w polskim prawie administracyjnym

Wierzycielem w egzekucyjnym postępowaniu administracyjnym, na mocy definicji legalnej tego pojęcia zawartej w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 338/07: „[w] art. 1a pkt 13 u.p.e.a. ustawodawca zawarł ogólną definicję wierzyciela, pozwalającą tylko w części na ustalenie, kto może występować w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze wierzyciela. Definicja wierzyciela została doprecyzowana w art. 5 u.p.e.a.”.

Wierzycielem jest organ administracji publicznej lub instytucja - państwowa lub samorządowa jednostka organizacyjna, również wówczas, gdy przedmiotem egzekucji jest obowiązek wynikający z wyroku sądu powszechnego, wydanego na rzecz osoby fizycznej. Wierzyciel, w rozumieniu u.p.e.a., pełni jedynie procesową funkcję wierzyciela i nie rozporządza przedmiotem postępowania, co nie zwalnia go od obowiązków podejmowania działań w celu zaspokojenia należności. Funkcja wierzyciela przysługuje w pierwszej kolejności organowi lub instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku. Instytucja wierzyciela w ustawie egzekucyjnej nie jest tożsama z instytucją wierzyciela w rozumieniu przepisów postępowania cywilnego. Działania wierzyciela w rozumieniu przepisów u.p.e.a. mają na celu realizację interesu ogólnego, a nie jednostkowego interesu wierzyciela.

Przez organ egzekucyjny należy rozumieć organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.).

Organom samorządu terytorialnego przysługują władcze kompetencje w zakresie wydawania rozstrzygnięć w postępowaniu administracyjnym oraz możliwość stosowania środków przymusu w celu wyegzekwowania obowiązków wynikających z aktów indywidualnych bądź bezpośrednio z przepisów prawa. Organy te, przeprowadzając egzekucję, i będąc jednocześnie wierzycielem, zobowiązane są do przestrzegania zasad postępowania, które określone zostały w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz na mocy art. 18 tej ustawy w kodeksie postępowania administracyjnego.

Jeżeli chodzi o egzekucję obowiązków pieniężnych, organem egzekucyjnym jest właściwy organ gminy o statusie tzw. dużego miasta oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego. Od 1 stycznia 1997 r. uprawnienia organu egzekucyjnego ma 46 miast (Białystok, Bielsko-Biała, Bydgoszcz, Bytom, Chorzów, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Elbląg, Gdańsk, Gdynia, Gliwice, Gorzów Wielkopolski, Grudziądz, Jastrzębie-Zdrój, Jaworzno, Kalisz, Katowice, Kielce, Koszalin, Kraków, Legnica, Lublin, Łódź, Mysłowice, Olsztyn, Opole, Płock, Poznań, Radom, Ruda Śląska, Rybnik, Rzeszów, Siemianowice Śląskie, Słupsk, Sopot, Sosnowiec, Szczecin, Świętochłowice, Tarnów, Toruń, Tychy, Wałbrzych, Włocławek, Wrocław, Zabrze, Zielona Góra).

W sytuacji gdy wierzyciel występuje jako podmiot inny niż organ egzekucyjny, w postępowaniu będzie posiadał takie uprawnienia jakie przysługują stronie. W konsekwencji, będzie na przykład wysyłał zobowiązanemu upomnienia (art. 15 u.p.e.a.), wystawiał tytuły egzekucyjne (art. 26 u.p.e.a.). Ponadto, będzie korzystał z takich uprawnień jak składanie zażaleń na niektóre postanowienia (art. 34, art. 45 § 3 u.p.e.a.), czy np.: żądanie zawieszenia postępowania (art. 56 u.p.e.a.).

W sytuacji gdy wierzyciel pełni jednocześnie funkcję organu egzekucyjnego, zakres jego praw i obowiązków zostaje rozszerzony o te, które są domeną organu egzekucyjnego, jak na przykład wszczęcie postępowania egzekucyjnego (art. 26 u.p.e.a.). Konstrukcja ta oznacza jednak, iż jest on podmiotem prowadzącym postępowanie egzekucyjne. Przez to uprawnienia, które przysługiwałyby mu jako stronie ulegają uszczupleniu (np.: nie będzie mu przysługiwało zażalenie na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów - por. art. 34 ust. 5 u.p.e.a.). Potwierdził to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 110/08: „[w] sytuacji gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, nie sposób mówić o związaniu organu stanowiskiem wierzyciela, gdyż oznaczałoby to skierowanie wniosku do samego siebie. Powierzenie przez ustawodawcę wierzycielowi kompetencji organu egzekucyjnego odbywa się niewątpliwie kosztem uprawnień procesowych tego podmiotu jako wierzyciela (jednej ze stron postępowania egzekucyjnego) oraz kosztem jego kompetencji jako organu współuczestniczącego w postępowaniu egzekucyjny. Skoro brak jest podstaw do złożenia skierowanego do samego siebie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, tym bardziej nie ma ich w odniesieniu do związania takim wnioskiem".

Jednocześnie, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 27 września 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 522/11: „[n]a gruncie przepisów u.p.e.a. nie ma zastosowania do organu administracji publicznej, działającego jako wierzyciel, a niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, zasada braku posiadania "własnego interesu prawnego" przez organy administracji publicznej. W oparciu bowiem o definicję zawartą w art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w myśl której wierzyciel jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzić należy, że takiemu organowi administracji publicznej będzie przysługiwał status strony w rozumieniu art. 30 k.p.a. w zw. z art. 13 § 1 i 2 u.p.e.a.”.

Prawa i obowiązki wierzyciela mogą ulegać konkretyzacji nie tylko na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz także przepisów szczególnych, jak na przykład rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 700).

Prawa i obowiązki wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym:

Wyrażanie przez wierzyciela stanowiska w przedmiocie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego (art. 2 rozporządzenia).
Wydawanie postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu (art. 3 rozporządzenia).
Wnoszenie zażalenia na postanowienia dotyczące rozstrzygnięcia lub zajęcia przez organ egzekucyjny stanowiska w sprawach dotyczących danego postępowania egzekucyjnego (art. 17 u.p.e.a.).
Składanie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej nieruchomości (art. 10 rozporządzenia).
Wyrażanie albo odmowa zgody na dokonanie rozliczenia przez potrącenie wzajemnych należności (art. 12 rozporządzenia).
Zwracanie się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku (art. 13 rozporządzenia).
Wnoszenie skargi na naruszenie przepisów o licytacji (art. 14 rozporządzenia).
Wpłata zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków związanych z przeprowadzeniem egzekucji z nieruchomości (art. 15 rozporządzenia).
Składanie wniosku o przejęcie nieruchomości (art. 16 rozporządzenia).
Złożenie wniosku o dokonanie zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 17 rozporządzenia).
Obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową lub statku morskiego (statku morskiego w budowie) hipoteką morską przymusową (art. 18 rozporządzenia).
Dochodzenie odszkodowania od dłużnika, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowe, na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (art. 491 k.c.).

Prawo na co dzień: egzekucja część pierwsza

Organ egzekucyjny prowadzi obie egzekucje (art. 62), jeśli jest jednocześnie wierzycielem. Przepisy dotyczące postępowania egzekucyjnego stosuje się, chyba że przepisy szczególne inaczej postanawiają. Wierzyciel ma prawo do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia.

Wierzyciel może występować z różnymi wnioskami i żądaniami w toku postępowania egzekucyjnego, takimi jak żądanie zawieszenia postępowania (art. 56 u.p.e.a.) lub umorzenia postępowania (art. 59 § 1 pkt 9 i art. 8 rozporządzenia). Może również żądać ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 9 rozporządzenia).

W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej nieruchomości, wierzyciel może złożyć wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Ponadto, ma prawo wyrazić zgodę na dokonanie rozliczenia przez potrącenie wzajemnych należności lub odmówić jej udzielenia (art. 12 rozporządzenia).

Ważnym uprawnieniem wierzyciela jest możliwość zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku (art. 13 rozporządzenia). Wierzyciel może również wnosić skargę na naruszenie przepisów o licytacji (art. 14 rozporządzenia) oraz wnosić opłatę zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków związanych z przeprowadzeniem egzekucji z nieruchomości (art. 15 rozporządzenia).

Wierzyciel ma również możliwość złożenia wniosku o przejęcie nieruchomości (art. 16 rozporządzenia) oraz wniosku o dokonanie zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 17 rozporządzenia).

W przypadku braku wykonania obowiązku przez zobowiązanego, wierzyciel może zainicjować obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową lub statku morskiego hipoteką morską przymusową (art. 18 rozporządzenia). W sytuacji, gdy dłużnik nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki, wierzyciel może dochodzić od niego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

Organ egzekucyjny, prowadząc czynności w postępowaniu egzekucyjnym, musi stosować zasady ogólne. Ich naruszenie może stanowić podstawę zgłaszanych przez strony środków prawnych, a w konsekwencji nawet umorzenie egzekucji.

Drzewo decyzyjne w postępowaniu egzekucyjnym

Właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z nieruchomości ustala się według miejsca jej położenia. Jeżeli zobowiązany ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terenie państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, organem egzekucyjnym, w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości, jest organ będący jednocześnie wierzycielem.

W przypadku nieruchomości lub obiektów budowlanych, właściwość miejscową ustala się według miejsca ich położenia. Jeśli nieruchomość lub obiekt budowlany są położone na obszarze właściwości dwóch lub większej liczby organów, egzekucję prowadzi organ, na którego obszarze znajduje się większa część nieruchomości lub obiektu budowlanego. W przypadku braku możliwości ustalenia właściwości w powyższy sposób, egzekucję z nieruchomości prowadzi organ wyznaczony przez organ, o którym mowa w art. 22 ust. 3a u.p.e.a.

Organ egzekucyjny, o którym mowa w § 2 art. 19 u.p.e.a., może upoważnić kierownika nieposiadającej osobowości prawnej jednostki organizacyjnej gminy do działania w jego imieniu jako organ egzekucyjny.

W przypadku egzekucji z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych, ruchomości, nieruchomości, prawa majątkowego, praw z dokumentów, papierów wartościowych na okaziciela, wartości dewizowych, wierzytelności z rachunku bankowego, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, alimentów lub renty, wynagrodzenia, wierzytelności z rachunku bankowego, wierzytelności z rachunku papierów wartościowych, wierzytelności z rachunku zbiorczego, praw z niezapisanych w rejestrze papierów wartościowych, praw z niezarejestrowanych certyfikatów inwestycyjnych, praw z udziałów we współwłasności, praw z tytułu posiadania rzeczy, praw z tytułu najmu lub dzierżawy, praw z tytułu użytkowania, praw z tytułu służebności, praw z tytułu własności intelektualnej, praw z tytułu udziału w spółce, praw z tytułu członkostwa w spółdzielni, praw z tytułu zezwoleń, licencji, koncesji, patentów, znaków towarowych, praw z tytułu akcji, obligacji, udziałów, joint venture, praw z tytułu subskrypcji, praw z tytułu opcji, praw z tytułu warrantów, praw z tytułu leasingu, praw z tytułu faktoringu, praw z tytułu cesji, praw z tytułu zastawu, praw z tytułu hipotek, praw z tytułu innych zabezpieczeń, praw z tytułu gwarancji, poręczeń, akredytyw, praw z tytułu ubezpieczeń, praw z tytułu środków płatniczych, praw z tytułu papierów wartościowych, praw z tytułu instrumentów finansowych, praw z tytułu walut, praw z tytułu metali szlachetnych, praw z tytułu dzieł sztuki, praw z tytułu nieruchomości, praw z tytułu ruchomości, praw z tytułu wierzytelności, praw z tytułu praw majątkowych, praw z tytułu innych dóbr lub wartości, stosuje się odpowiednie przepisy ustawy.

W przypadku egzekucji z pieniędzy, wierzyciel może złożyć wniosek o pobranie należności pieniężnej lub wykonanie obowiązku o charakterze niepieniężnym. W przypadku egzekucji z wynagrodzenia za pracę, wierzyciel może wskazać zakład pracy, który ma dokonać potrącenia i wpłacić należność na rachunek organu egzekucyjnego. W przypadku egzekucji z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, wierzyciel może złożyć wniosek o zajęcie rachunku bankowego lub wkładu oszczędnościowego.

W przypadku egzekucji z ruchomości, wierzyciel może wskazać ruchomości, które mają zostać zajęte. W przypadku egzekucji z nieruchomości, wierzyciel może złożyć wniosek o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości. W przypadku egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych, wierzyciel może wskazać wierzytelności lub prawa majątkowe, które mają zostać zajęte.

W przypadku egzekucji z praw majątkowych, wierzyciel może wskazać prawa majątkowe, które mają zostać zajęte. W przypadku egzekucji z tytułu posiadania rzeczy, wierzyciel może wskazać rzeczy, które mają zostać zajęte. W przypadku egzekucji z tytułu najmu lub dzierżawy, wierzyciel może wskazać prawa z tytułu najmu lub dzierżawy, które mają zostać zajęte.

W przypadku egzekucji z tytułu użytkowania, służebności, własności intelektualnej, udziału w spółce, członkostwa w spółdzielni, zezwoleń, licencji, koncesji, patentów, znaków towarowych, akcji, obligacji, udziałów, joint venture, subskrypcji, opcji, warrantów, leasingu, faktoringu, cesji, zastawu, hipotek, gwarancji, poręczeń, akredytyw, ubezpieczeń, środków płatniczych, papierów wartościowych, instrumentów finansowych, walut, metali szlachetnych, dzieł sztuki, nieruchomości, ruchomości, wierzytelności, praw majątkowych, dóbr lub wartości, stosuje się odpowiednie przepisy ustawy.

Podstawą wszczęcia egzekucji jest wezwanie, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. W przypadku braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, wymaganego w myśl art. 15 u.p.e.a., egzekucja jest niedopuszczalna. Zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 36 u.p.e.a.) również może stanowić podstawę do wniesienia zarzutów.

Zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 ust. 1 u.p.e.a. oraz zarzuty dotyczące obowiązku o charakterze niepieniężnym także na podstawie wskazanej w art. 33 ust. 2 u.p.e.a. są rozpatrywane przez organ egzekucyjny, który wydaje w sprawie postanowienie. Na to postanowienie służy wierzycielowi zażalenie.

Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. W razie zawieszenia postępowania z przyczyny określonej w art. 56 u.p.e.a. lub o umorzeniu tego postępowania (art. 59 § 1 pkt 9 i art. 8 rozporządzenia), nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych.

W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej nieruchomości, wierzyciel może złożyć wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych (art. 10 rozporządzenia). Prawo żądania w trybie Kodeksu postępowania cywilnego zwolnienia od egzekucji administracyjnej przysługuje osobom trzecim.

Środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży zajętych ruchomości lub nieruchomości, a także pieniądze złożone do depozytu organu egzekucyjnego, podlegają zwrotowi zgodnie z art. 98 u.p.e.a.

W przypadku śmierci zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne może być podjęte w stosunku do spadkobiercy zmarłego zobowiązanego, odpowiedzialnego za egzekwowany obowiązek. W razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 1 lub przez wierzyciela upoważnionego zgodnie z art. 21 § 1 lub przez wierzyciela, koszty postępowania obciążają zobowiązanego.

Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W przypadku egzekucji z ruchomości, poborca wystawia w przepisanej formie pokwitowanie, co ma ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Przepisy dotyczące egzekucji z ruchomości stosuje się również do egzekucji z praw majątkowych, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione.

W przypadku egzekucji z nieruchomości, organ egzekucyjny może zarządzić jej sprzedaż w drodze licytacji. W przypadku egzekucji z praw majątkowych, organ egzekucyjny może dokonać zajęcia tych praw.

W przypadku egzekucji z tytułu posiadania rzeczy, organ egzekucyjny może zarządzić odebranie rzeczy od posiadacza. W przypadku egzekucji z tytułu najmu lub dzierżawy, organ egzekucyjny może dokonać zajęcia praw z tytułu najmu lub dzierżawy.

Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku. W przypadku egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, organ egzekucyjny może zastosować środki egzekucyjne wskazane w art. 124-133 u.p.e.a. W celu zastosowania środka egzekucyjnego określonego w art. 124 u.p.e.a., organ egzekucyjny wysyła zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 29 u.p.e.a.

W przypadku egzekucji z nieruchomości, organ egzekucyjny może wyznaczyć egzekutora (art. 24 ust. 1 u.p.e.a.) do przeprowadzenia czynności egzekucyjnych. W przypadku egzekucji z tytułu posiadania rzeczy, organ egzekucyjny może zarządzić odebranie rzeczy od posiadacza. W przypadku egzekucji z tytułu najmu lub dzierżawy, organ egzekucyjny może dokonać zajęcia praw z tytułu najmu lub dzierżawy.

Na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego i egzekutora służy skarga. Wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego.

tags: #organ #egzekucyjny #art #20

Organ egzekucyjny w polskim prawie administracyjnym

Prawa i obowiązki wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym:

Prawo na co dzień: egzekucja część pierwsza

Popularne posty: