Wypowiedzenie pełnomocnictwa adwokatowi przez wierzyciela w postępowaniu restrukturyzacyjnym

Postępowanie o zatwierdzenie układu (tzw. PZU) cieszy się obecnie największą popularnością. W ramach tego postępowania prowadzona jest restrukturyzacja małych podmiotów, ale i większych przedsiębiorstw. Efektem postępowania powinien być zawarty układ z wierzycielami, nad którym wierzyciele głosują za pośrednictwem systemu Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). Praktyka postępowania pokazuje, że ten sposób głosowania nastręcza wierzycielom poważne trudności i tyczy się to także profesjonalnych pełnomocników. W poniższym wpisie postaram się wyjaśnić i omówić kwestię pełnomocnika w postępowaniu restrukturyzacyjnym po stronie wierzyciela, a także zasady oddawania głosu.

Pełnomocnik wierzyciela w postępowaniu restrukturyzacyjnym

Wierzyciel w postępowaniu restrukturyzacyjnym niewątpliwie może być reprezentowany przez pełnomocnika. Dotyczy to nie tylko przeglądania akt postępowania, głosowania na zgromadzeniu wierzycieli, ale także głosowania w formie pisemnej, tj. za pośrednictwem kart do głosowania wprowadzanych do systemu KRZ. Zgodnie z przepisami, uczestnik postępowania może głosować na zgromadzeniu wierzycieli również przez pełnomocnika.

Bez względu na rodzaj postępowania, pełnomocnik, który oddaje głos, w mojej ocenie powinien legitymować się pełnomocnictwem procesowym. Może to być wyłącznie pełnomocnik profesjonalny (względnie osoba, o której mowa w art. 87 §2 Kodeksu postępowania cywilnego). W praktyce zatem będzie tutaj chodzić o pełnomocników profesjonalnych - adwokatów i radców prawnych, względnie doradców restrukturyzacyjnych. Ergo, reprezentacja wierzyciela w toku postępowania o zatwierdzenie układu przez pełnomocnika, który nie jest pełnomocnikiem profesjonalnym, jest wykluczona (pomijając drobne, występujące w zasadzie w praktyce wyjątki dotyczące np. pracownika przedsiębiorcy zgodnie z art. 87§2 KPC).

Reasumując, w mojej ocenie, pełnomocnikiem wierzyciela w toku postępowania restrukturyzacyjnego, bez względu na jego rodzaj, może być tylko pełnomocnik procesowy, o którym mowa w art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego i w praktyce najlepiej by było, aby był to pełnomocnik profesjonalny.

Zasadniczo nie budzi wątpliwości, że jeśli w postępowaniu restrukturyzacyjnym wyznaczone zostało zgromadzenie wierzycieli, to w takim zgromadzeniu wierzyciela może reprezentować pełnomocnik legitymujący się pełnomocnictwem procesowym. Pełnomocnikiem może być wyłącznie osoba wskazana w art. 87 k.p.c., jako że głosowanie na zgromadzeniu jest czynnością w postępowaniu restrukturyzacyjnym dokonywaną przed sędzią-komisarzem, który ma również uprawnienia sądu.

Pełnomocnictwo procesowe obejmuje umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, ale także zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli czynności te nie zostały wyłączone w danym pełnomocnictwie. Przy tak sformułowanym zakresie umocowania pełnomocnika, należy przyjąć, że pełnomocnik procesowy będzie uprawniony do oddania głosu i wypowiedzenia się w przedmiocie propozycji układowych zaoferowanych przez dłużnika. Nie dostrzegam absolutnie żadnych argumentów, aby wymagać od fachowego, profesjonalnego pełnomocnika dodatkowego, ponadwymiarowego umocowania np. do oddania głosu.

System Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ) a głosowanie

Postępowanie o zatwierdzenie układu „toczy się”, albo dla ścisłości jest prowadzone przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego. To tam bowiem doradca restrukturyzacyjny musi posiadać konto i tam też prowadzi akta. Także za pośrednictwem tego systemu wnosi się „pisma procesowe” i „dokumenty”. System teleinformatyczny to wspomniany już wyżej Krajowy Rejestr Zadłużonych (tzw. KRZ).

Zgodnie z art. 196a ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego, w postępowaniu restrukturyzacyjnym pisma procesowe oraz dokumenty, z wyłączeniem pism i dokumentów, o których mowa w art. 196c, wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe z wykorzystaniem udostępnianych w tym systemie formularzy. Pisma oraz dokumenty niewniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe nie wywołują skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma albo dokumentu do sądu, nadzorcy, zarządcy albo organu, do którego przepisy o nadzorcy sądowym albo zarządcy stosuje się odpowiednio.

Ustawodawca zatem każe „wnosić” pisma procesowe i dokumenty wyłącznie za pośrednictwem systemu KRZ i co ważne, nie dokonuje w tym zakresie rozróżnienia pomiędzy poszczególnymi rodzajami postępowań restrukturyzacyjnych. Innymi słowy, w każdym postępowaniu - także w postępowaniu o zatwierdzenie układu, każdy dokument i każde pismo procesowe należy wnieść za pośrednictwem systemu, który obsługuje postępowanie sądowe.

Skoro więc ustawodawca mówi o systemie obsługującym postępowanie sądowe i skoro poruszamy się w ramach tego systemu (mimo że postępowanie o zatwierdzenie układu w przeważającej części w istocie „dzieje się” bez udziału sądu), trudno przyjąć, aby pełnomocnikiem był kto inny niż podmioty wymienione w art. 87 KPC.

Problemy z głosowaniem w systemie KRZ

Gdy chodzi o zasady głosowania w KRZ, to problem jest poważny. Moduł (funkcja głosowania w systemie KRZ) na dzień przygotowania niniejszego wpisu nie działa. Funkcja ta nie działa od 1 grudnia 2021 roku, kiedy uruchomiono system (który miał przecież usprawnić postępowania restrukturyzacyjne, usprawnić komunikację pomiędzy organami postępowania).

Ukształtowany i obecnie zasadniczo przyjmowany sposób głosowania, polegający na zeskanowaniu uprzednio wysłanej w formie papierowej do wierzyciela karty do głosowania, podpisaniu jej kwalifikowanym podpisem lub profilem zaufanym i wprowadzeniu jej wraz ze stosownym pełnomocnictwem do systemu KRZ, jest wynikiem praktyki oraz szkoleń z obsługi KRZ. Przy czym jest to nic innego jak sposób na praktyczne obejście ograniczenia systemu KRZ, który nie przewiduje takiego sposobu głosowania. System ten powinien umożliwiać głosowanie za pośrednictwem „udostępnionego formularza”. Głosowanie bowiem, jak wyżej wskazano, powinno odbywać się w module „głosowania”, a kart do głosowania w formie papierowej absolutnie nadzorca układu nie powinien wierzycielom wysyłać. Przepisy art. 212 ust. 2 PR oraz 219 ust. 2 pkt. 2, które w praktyce stanowią podstawę wysyłania kart do głosowania w formie pisemnej, dotyczą tylko instrukcji głosowania i zasad uwierzytelniania się w systemie teleinformatycznym.

Ponadto art. 212 ust. 2 nakazuje nadzorcy układu umieszczenie w systemie teleinformatycznym karty do głosowania (która, jak mniemam, powinna być wysłana za pośrednictwem tego systemu). Jak już wskazałem wyżej, zgodnie z art. 196a Prawa restrukturyzacyjnego, pisma wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe z wykorzystaniem udostępnianych w tym systemie formularzy.

Pytanie więc, jaki jest właściwy sposób oddania głosu i dlaczego ten jeden, polegający na oddaniu głosu poprzez skan karty do głosowania wraz z pełnomocnictwem, miałby być honorowany. W mojej ocenie tak wysłany głos (w kontekście braku stosownej funkcjonalności systemu KRZ) nie będzie się różnił niczym innym od głosu „papierowego” doręczonego nadzorcy układu tradycyjną przesyłką pocztową wraz ze stosownym pełnomocnictwem procesowym udzielonym profesjonalnemu pełnomocnikowi - a taką kartę z oddanym głosem nadzorca układu wprowadzi następnie do systemu teleinformatycznego.

Również ważny powinien być głos w sytuacji, gdy zeskanowaną kartę do głosowania w systemie KRZ umieści profesjonalny pełnomocnik reprezentujący wierzyciela, a swoje pełnomocnictwo dośle w formie papierowej na adres nadzorcy układu tradycyjną pocztą (następnie to nadzorca wprowadzi takie pełnomocnictwo do systemu teleinformatycznego).

Mając na uwadze konieczność interpretacji każdego głosu in favorem suffragi, a przede wszystkim fakt braku stosownej funkcjonalności systemu KRZ, należy zdecydowanie bardziej liberalnie podchodzić do kwestii oceny ważności głosu, niż ma to miejsce obecnie. Praktyka pokazuje bowiem, że wielu doradców restrukturyzacyjnych dyskwalifikuje głos przesłany w formie papierowej, lub też taki, który został wprawdzie umieszczony w KRZ przez pełnomocnika, ale już np. pełnomocnictwo dosłano drogą pocztową. W mojej ocenie, w kontekście dzisiejszej regulacji i braku pełnej funkcjonalności systemu KRZ, tak rygorystyczne podejście utrudnia dojście do porozumienia z wierzycielami i jest sprzeczne z ww. Istotą restrukturyzacji jest uniknięcie upadłości poprzez zawarcie układu z wierzycielami. Jeśli zatem wierzyciele wypowiedzieli się za związaniem ich układem, oddali głos choćby pisemnie, to nadzorca układu nie powinien go dyskwalifikować, albowiem oddanie głosu w prawnie ustalony w ustawie sposób jest na chwilę obecną niemożliwe. Przeszkody techniczne systemu, który od blisko dwóch lat nie funkcjonuje tak, jak powinien, nie powinny stanowić podstawy do interpretowania tak oddanego głosu na niekorzyść jego ważności. Wręcz przeciwnie.

Jak oddać głos przez system KRZ.

Odwołanie pełnomocnictwa

Pełnomocnictwo może być cofnięte w każdej chwili bez zgody pełnomocnika (zgodnie z art. 101 kodeksu cywilnego). Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Cofnięcie pełnomocnictwa następuje najczęściej, kiedy pełnomocnik nie spełnia się w swojej roli, popełnia błędy, narażając w ten sposób swojego mocodawcę na niekorzystne skutki prawne lub gdy ustaje stosunek prawny, będący podstawą udzielonego pełnomocnictwa. Cofnięcie pełnomocnictwa jest oświadczeniem woli, najczęściej wyrażonym na piśmie, informującym o odwołaniu upoważnienia do występowania w interesie mocodawcy.

Ustawodawca nie zastrzegł formy cofnięcia pełnomocnictwa, więc może nastąpić w sposób dowolny. Oświadczenie to powinno w szczególności zawierać: miejsce i datę sporządzenia, tytuł - Odwołanie pełnomocnictwa, wskazanie mocodawcy, wskazanie pełnomocnika, oznaczenie rodzaju pełnomocnictwa, które było udzielone pierwotnie i zakres jego odwołania, własnoręczny podpis mocodawcy.

Należy pamiętać, że cofnięcie pełnomocnictwa musi zostać dostarczone pełnomocnikowi, warto więc poinformować go o obowiązku zwrotu pełnomocnictwa (dokumentu), oraz wszelkich innych dokumentów. Pełnomocnik nie zawsze spełnia pokładane w nim nadzieje - niewykonywanie bądź niewłaściwe wykonywanie obowiązków objętych pełnomocnictwem wcale nie jest rzadkością.

Kodeks cywilny w swoim art. 101 § 1 jasno stanowi, że pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą tego dokumentu. Tym samym odwołanie pełnomocnictwa jest możliwe właściwie zawsze. Kiedy mocodawca uzna, że nie chce, aby dany pełnomocnik reprezentował jego interesy, to może w każdej chwili pozbawić go pełnomocnictwa.

Zrzeczenie się odwołania pełnomocnictwa - a więc mówiąc potocznie jego anulowania - jest dopuszczalne jedynie w zupełnie wyjątkowych okolicznościach. Jednocześnie anulowanie pełnomocnictwa dochodzi do skutku w momencie, gdy treść oświadczenia woli mocodawcy dotarła do pełnomocnika.

Jak chodzi natomiast o formalności, które powoduje anulowanie pełnomocnictwa, określa je przede wszystkim art. 102 Kodeksu cywilnego. Istotnym zagadnieniem, z jakim wiąże się odwołanie pełnomocnictwa, jest forma, w jakiej powinno do tego dojść. Regułą jest, że anulowanie pełnomocnictwa może zostać dokonane w każdej formie. Jednak odwołanie pełnomocnictwa - forma jest tu bardzo ważna - jest bardzo ważną czynnością, niekiedy wręcz istotniejszą od samego ustanowienia pełnomocnika. Stąd odwołujący powinien pamiętać o kwestiach dowodowych. Z tego względu zawsze warto zadbać o to, aby odwołanie pełnomocnictwa - podobnie, jak jego udzielenie - zostało potwierdzone za pomocą jakiegoś dokumentu.

Anulowanie pełnomocnictwa nie musi zostać uzasadnione. Oznacza to, że nie ma obowiązku wyjaśniania swojemu pełnomocnikowi, dlaczego odwołuje się udzielone mu pełnomocnictwo i z jakich względów taka decyzja zapadła. Cofnięcie pełnomocnictwa jest wyłączną decyzją mocodawcy, z której nie musi się on nikomu tłumaczyć.

Kiedy zaś warto ją podjąć? Anulowanie pełnomocnictwa najczęściej zdarza się wtedy, gdy mocodawca utraci zaufanie do swojego pełnomocnika lub po prostu nie jest zadowolony z jego aktywności. Klasycznym przykładem może tu być lekceważenie przez pełnomocnika swoich obowiązków, niezałatwianie bądź nieprawidłowe wykonanie interesów mocodawcy. Jeżeli zaczynają pojawiać się jakiekolwiek wątpliwości co do pracy pełnomocnika, warto rozważyć wypowiedzenie mu tego oświadczenia. W przeciwnym razie może się okazać, że mocodawca po prostu nie będzie zadowolony z działań pełnomocnika albo - co gorsza - okaże się, że działał on na jego niekorzyść.

Jednocześnie nie należy zapominać, że pełnomocnik odpowiada za działania i zaniechania związane z realizacją treści pełnomocnictwa. Odwołanie pełnomocnictwa jest prawem każdego mocodawcy. Może on w dowolnej chwili i bez podawania przyczyn odwołać udzielone wcześniej pełnomocnictwo poprzez złożenie pełnomocnikowi stosownego oświadczenia woli. Skutek w postaci anulowania pełnomocnictwa następuje w chwili, gdy oświadczenie mocodawcy dojdzie do wiadomości pełnomocnika.

Ważne:

Pełnomocnictwo procesowe jest wymagane do reprezentacji wierzyciela w postępowaniu restrukturyzacyjnym.
Głosowanie odbywa się za pośrednictwem systemu KRZ, jednak jego funkcjonalność bywa ograniczona.
Należy stosować liberalne podejście do oceny ważności głosu w przypadku problemów technicznych systemu.
Pełnomocnictwo można odwołać w każdym czasie, bez podania przyczyn.
Po odwołaniu pełnomocnictwa, pełnomocnik ma obowiązek zwrócić dokument pełnomocnictwa.

Pełnomocnictwo procesowe wygasa m.in. wskutek śmierci pełnomocnika, utraty przez niego zdolności sądowej, a jeżeli pełnomocnikiem był podmiot profesjonalny, także z powodu utraty kwalifikacji. Również śmierć strony, która umocowała nas do działania w jej imieniu, będzie skutkować wygaśnięciem pełnomocnictwa. Ponadto wygasa ono także przez odwołanie pełnomocnictwa przez jedną ze stron.

Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.