Organ egzekucyjny obowiązków niepieniężnych
Samo rządy mają prawo egzekwować nie tylko należności pieniężne, lecz także obowiązki o innym charakterze, które wynikają m.in. z decyzji administracyjnych. W takich przypadkach do wyboru jest kilka środków egzekucji. Do obowiązków o charakterze niepieniężnym należy przede wszystkim realizacja czynności określonych w decyzjach administracyjnych, jak np. wydanie określonej nieruchomości bądź rzeczy ruchomej, zaniechanie lub realizacja czynności itd. W sytuacji gdy osoba zobowiązana do ich realizacji (dalej: zobowiązany) nie wywiąże się z takiego obowiązku w określonym terminie, możliwe jest wszczęcie egzekucji i zastosowanie któregoś z przewidzianych dla takich przypadków środków. Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym może polegać m.in. na nałożeniu grzywny, wykonaniu zastępczym, odebraniu ruchomości albo nieruchomości oraz zastosowaniu przymusu bezpośredniego. Organami egzekucyjnymi obowiązków o charakterze niepieniężnym w zakresie zadań własnych, zadań zleconych i zadań z zakresu administracji rządowej oraz obowiązków wynikających z decyzji i postanowień z zakresu administracji publicznej wydawanych przez samorządowe jednostki organizacyjne są m.in. wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta oraz marszałek województwa.
Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym prowadzona jest z urzędu. Zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym jest Prezydent Miasta Łodzi. Przedmiotem egzekucji są np. usunięcie nielegalnie zgromadzonych odpadów, usunięcie przekroczenia norm hałasu, likwidacja obiektu budowlanego, czasowe udostępnienie nieruchomości. Na podstawie tytułu wykonawczego stosowanie są środki egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym: grzywna w celu przymuszenia, wykonanie zastępcze, odebranie rzeczy ruchomej, odebranie nieruchomości, opróżnienie lokali i innych pomieszczeń, przymus bezpośredni. Organ egzekucyjny doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzi postępowanie egzekucyjne, postanowienia o stosowanych środkach egzekucyjnych oraz inne pisma wystawione w postępowaniu np. zawiadomienia o przeprowadzaniu oględzin.
Zobowiązanemu, który kwestionuje prawidłowość postępowania egzekucyjnego, w zakresie jego istoty (obowiązku skierowanego do egzekucji) lub braku doręczenia upomnienia, przysługuje prawo wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej musi określać jego istotę (jaki zarzut jest wnoszony) i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Wniesienie zarzutu w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zawiesza, co do zasady, postępowanie egzekucyjne. Zawieszenie to nie powoduje uchylenia wcześniej dokonanych czynności.
Zobowiązanemu, który kwestionuje prawidłowość formalną konkretnej czynności egzekucyjnej przysługuje skarga na czynność egzekucyjną. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną musi określać zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Skargę należy wnieść najpóźniej w terminie 7 dni od doręczenia odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W sprawie skargi Prezydent Miasta Łodzi wydaje postanowienie. Przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie skargi na czynność egzekucyjną jest ocena formalnej prawidłowość zaskarżonej czynności, a nie całego postępowania egzekucyjnego. Termin na przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego nie jest określony. Podania wnoszone w postępowaniu egzekucyjnym rozpoznawane są zgodnie z terminami przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Środki egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym
Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym ma na celu wymuszenie spełnienia danego świadczenia w naturze. Może to być przykładowo zobowiązanie do uprzątnięcia odpadów czy likwidacja obiektu budowlanego. Egzekucja taka odnosi się zatem do aktywnego działania podmiotu, a nie biernego przekazania środków finansowych. Wyjątkiem jest grzywna, która - choć posiada charakter finansowy - ma na celu przymuszenie do wypełnienia danego obowiązku lub zaniechania jakiegoś działania.
Grzywna w celu przymuszenia
Wspomniana grzywna jest specjalnym środkiem egzekucyjnym. Choć zalicza się do grupy środków niepieniężnych, to ma wymiar finansowy i stosuje się ją, gdy inny środek egzekucyjny jest bezcelowy. Grzywna ma przymusić zobowiązanego do określonego zaniechania lub obowiązku znoszenia. Grzywna może być nakładana kilkukrotnie, ale co do zasady nie może przekroczyć kwoty 50.000 zł dla osób fizycznych oraz 200.000 zł dla pozostałych podmiotów. Ten środek egzekucyjny może być nałożony po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego oraz doręczeniu postanowienia o nałożeniu grzywny, które zostało zdefiniowane w art. 119-126 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Niezapłacona grzywna podlega ściągnięciu w trybie egzekucji. Po spełnieniu świadczenia organ umarza grzywnę nałożoną, a która jest nieściągnięta lub niezapłacona.
Gdy zobowiązanym jest osoba fizyczna działająca przez ustawowego przedstawiciela, przedsiębiorstwo państwowe lub inna państwowa jednostka organizacyjna, organizacja spółdzielcza, samorządowa, zawodowa lub inna społeczna osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, grzywnę nakłada się na ustawowego przedstawiciela zobowiązanego lub na osobę, do której należy bezpośrednie czuwanie nad wykonywaniem przez zobowiązanego obowiązków tego rodzaju, jakim jest egzekwowany obowiązek.
Wykonanie zastępcze
Kolejnym, obok grzywny w celu przymuszenia, odebrania rzeczy ruchomej, odebrania nieruchomości, opróżnienia lokalu i innych pomieszczeń, przymusu bezpośredniego, instrumentem, który może mieć zastosowanie przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wykonanie zastępcze (art. 127 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Wykonanie zastępcze, w przeciwieństwie do grzywny w celu przymuszenia, jest środkiem egzekucyjnym, który wprost prowadzi do wykonania obowiązku, którego obowiązany nie chce wykonać dobrowolnie. Co istotne, wykonanie zastępcze stosuje się w zasadzie tylko, gdy mowa o egzekucji obowiązku wykonania czynności, którą można zlecić innej osobie do wykonania za zobowiązanego i na jego koszt. Wykonanie zastępcze nie jest możliwe w przypadku, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania. Środek ten stosowany jest najczęściej przy egzekucyjnym wykonaniu obowiązków wynikających z prawa budowlanego, tj. likwidacji samowoli budowlanych.
W orzecznictwie sądów administracyjnych spotkać się można z ugruntowanym już stanowiskiem, zgodnie z którym stosowanie środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego można być rozumiane, jako stosowania środka egzekucyjnego bezpośrednio prowadzącego do wykonania egzekucji. Wykonanie zastępcze jest bowiem tym środkiem, który skutecznie doprowadzić do przywrócenia stanu zgodnego z prawem.
Dla zastosowania wykonania zastępczego przez organ egzekucyjny konieczne jest doręczenie obowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz postanowienia, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym zostanie w trybie postępowania egzekucyjnego wykonany zastępczo przez inną osobę za zobowiązanego, na jego koszt i niebezpieczeństwo. Postanowienie winno zawierać również wskazanie przybliżonej kwoty kosztów wykonania zastępczego (w doktrynie uznaje się jednak, że wskazana kwota ma wyłącznie znaczenie informacyjne i nie może stanowić podstawy do kwestionowania przez zobowiązanego ostatecznego rozliczenia poniesionych kosztów). Dodatkowo organ egzekucyjny może w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego wezwać zobowiązanego do wpłacenia w oznaczonym terminie określonej kwoty tytułem zaliczki na poczet kosztów wykonania zastępczego, z pouczeniem, że w przypadku niewpłacenia kwoty w tym terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Organ może również nakazać zobowiązanemu dostarczenie posiadanej dokumentacji, a także posiadanych materiałów i środków przewozowych, niezbędnych do zastępczego wykonania egzekwowanej czynności, z zagrożeniem zastosowania odpowiednich środków egzekucyjnych w razie uchylenia się zobowiązanego od dostarczenia tych dokumentów, materiałów i środków przewozowych.
Zaznaczyć należy, że osoba (lub podmiot), która wykonuje obowiązek za zobowiązanego odpowiada wobec niego za jego prawidłowe wykonanie (w tym przede wszystkim za rzetelne wykonanie robót, celowe zużycie materiałów dostarczonych przez zobowiązanego oraz prawidłowe korzystanie z jego środków przewozowych). Co więcej, zobowiązany ma prawo wglądu w czynności wykonawcy oraz zgłaszania do organu egzekucyjnego wniosków co do sposobu wykonywania tych czynności. Z cywilistycznego punktu widzenie można stwierdzić, że między wykonawcą a organem egzekucyjnym istnieje stosunek cywilnoprawny polegający na tym, że organ egzekucyjny i wykonawca zawarli umowę cywilnoprawną, na podstawie której wykonawca ma dokonać określonych czynności za wynagrodzeniem. Można również powiedzieć, że między wykonawcą a zobowiązanym powstaje stosunek cywilnoprawny.
Gdy działanie organu egzekucyjnego doprowadzi do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym to o zakończeniu czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego. Jednocześnie organ egzekucyjny doręcza zobowiązanemu wykaz kosztów wykonania zastępczego, z wezwaniem do ich uiszczenia.
Odebranie rzeczy ruchomej
Jeżeli zobowiązany uchyla się od obowiązku wydania oznaczonej rzeczy ruchomej, rzecz ta może być mu przez organ egzekucyjny odebrana w celu wydania jej wierzycielowi. Organ egzekucyjny stosuje środek egzekucyjny określony w art. 136 również, gdy podlegająca odebraniu rzecz ruchoma znajduje się we władaniu innej osoby, jeżeli rzecz ta nie została wyłączona spod egzekucji. Gdy egzekwowany jest obowiązek zniszczenia rzeczy ruchomej, nakazany ze względów sanitarnych lub innych społecznych, rzecz ta podlega odebraniu w trybie określonym w art. 136.
Odebranie nieruchomości, opróżnienie lokalu i innych pomieszczeń
Jeżeli egzekwowany jest obowiązek wydania nieruchomości albo opróżnienia lokalu mieszkalnego lub użytkowego albo innego pomieszczenia, stosuje się środek egzekucyjny prowadzący do odebrania zobowiązanemu nieruchomości albo usunięcia zobowiązanego z zajmowanego lokalu lub pomieszczenia, w celu wydania tej nieruchomości lub opróżnionego lokalu (pomieszczenia) wierzycielowi. Gdy nieruchomość podlegająca wydaniu albo lokal (pomieszczenie) podlegające opróżnieniu są zamknięte, egzekutor zarządzi ich otwarcie, przy zastosowaniu przepisów dotyczących otwierania pomieszczeń.
Przymus bezpośredni
Przymus bezpośredni może być zastosowany, gdy inne środki egzekucyjne okazały się nieskuteczne, a jego zastosowanie może doprowadzić do wykonania egzekwowanego obowiązku. Organ egzekucyjny wyznacza egzekutora, który może zastosować środki przymusu fizycznego lub psychicznego w celu wykonania obowiązku.
Postępowanie w sprawie egzekucji obowiązków niepieniężnych
Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym prowadzona jest z urzędu. Organ egzekucyjny doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzi postępowanie egzekucyjne, postanowienia o stosowanych środkach egzekucyjnych oraz inne pisma wystawione w postępowaniu, np. zawiadomienia o przeprowadzaniu oględzin.
Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, jeśli kwestionuje prawidłowość postępowania egzekucyjnego w zakresie jego istoty lub brak doręczenia upomnienia. Zarzut musi określać jego istotę, zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Wniesienie zarzutu w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zazwyczaj zawiesza postępowanie egzekucyjne, nie powodując uchylenia wcześniej dokonanych czynności.
Zobowiązanemu przysługuje również skarga na czynność egzekucyjną, jeśli kwestionuje jej formalną prawidłowość. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skargę należy wnieść najpóźniej w terminie 7 dni od doręczenia odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W sprawie skargi organ egzekucyjny wydaje postanowienie, a przedmiotem rozstrzygnięcia jest ocena formalnej prawidłowości zaskarżonej czynności, a nie całego postępowania egzekucyjnego.
Powództwa przeciwegzekucyjne - art. 840 - 843 k.p.c. [kodeks postępowania egzekucyjnego].
Opłaty w postępowaniu egzekucyjnym
W postępowaniu egzekucyjnym mogą pojawić się różne rodzaje opłat:
| Rodzaj opłaty | Wysokość opłaty | Numer konta |
|---|---|---|
| Opłata skarbowa | Ustalana na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 16.11.2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2111 z późn. zm) | 50 1240 1037 1111 0011 0925 0073 |
| Grzywna celem przymuszenia oraz inne koszty | Nałożona grzywna celem przymuszenia, o której mowa w art. 119 - 126 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. | - |
Podstawą prawną postępowania egzekucyjnego jest ustawa z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.). W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1610 z późn. zm.).
Na postanowienia wydane w toku postępowania egzekucyjnego służy zażalenie, jeżeli ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub Kodeksie postępowania administracyjnego tak stanowi.
tags: #organ #egzekucyjny #obowiazkow #niepienieznych