Ponowne wydanie tytułu wykonawczego w postępowaniu nakazowym

W postępowaniu sądowym kluczową rolę odgrywają tytuły wykonawcze, które stanowią podstawę do wszczęcia egzekucji w celu zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Jednym z rodzajów takich tytułów jest nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym. Czasami jednak dochodzi do utraty takiego tytułu, co stawia wierzyciela przed koniecznością ubiegania się o jego ponowne wydanie. Proces ten, choć pozornie prosty, budzi pewne wątpliwości interpretacyjne, szczególnie w kontekście przedawnienia roszczeń.

Utrata tytułu wykonawczego i jej konsekwencje

W przypadku utraty przez wierzyciela tytułu wykonawczego, ustawodawca przewidział procedurę jego ponownego wydania. Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego może nastąpić jedynie na mocy postanowienia sądu wydanego po przeprowadzeniu rozprawy. Na ponownie wydanym tytule wykonawczym czyni się wzmiankę o wydaniu go zamiast tytułu pierwotnego.

Istotą postępowania uregulowanego w art. 794 KPC jest umożliwienie prowadzenia egzekucji przez wierzyciela, który utracił pierwotny tytuł wykonawczy. Celem tego postępowania jest odtworzenie utraconego dokumentu, a nie jego utworzenie od nowa. Wierzyciel twierdził, że zwrócony mu przez komornika oryginał nakazu musiał zgubić w trakcie przeprowadzki.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że doszło do utraty dokumentu. Pomimo tego uznał, że nie może uwzględnić wniosku wierzyciela z uwagi na fakt, iż doszło do przedawnienia roszczenia. Dotychczas w orzecznictwie przyjmowano, iż w postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego sąd rozpoznający wniosek powinien ustalić tylko, czy doszło do utraty tytułu wykonawczego, czy nie miało miejsca jego dobrowolne wydanie dłużnikowi, i czy należność wynikająca z tytułu nie została już zaspokojona.

Sąd I instancji wskazał jednak, że po wejściu w życie 21.8.2019 r. art. 782¹ § 1 pkt 2 KPC w orzecznictwie sądów powszechnych pojawił się pogląd, iż rozwiązanie przyjęte w tej regulacji stanowi podstawę do badania w toku omawianego postępowania również kwestii przedawnienia roszczenia stwierdzonego tym tytułem.

Przedawnienie roszczenia a ponowne wydanie tytułu wykonawczego

Kluczową kwestią w sporach dotyczących ponownego wydania tytułu wykonawczego jest to, czy sąd w takim postępowaniu powinien badać kwestię przedawnienia roszczenia. Zgodnie z art. 782¹ § 1 ust. 2 KPC, sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli z okoliczności sprawy i treści tytułu egzekucyjnego wynika, że objęte tytułem wykonawczym roszczenie uległo przedawnieniu, chyba że wierzyciel przedstawi dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia.

Sąd Okręgowy w jednym z rozpoznawanych przypadków skierował do Sądu Najwyższego pytanie prawne o następującej treści: Czy w postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego, uregulowanym w art. 794 KPC, sąd bada, czy roszczenie objęte tytułem wykonawczym przedawniło się?

W uzasadnieniu pytania Sąd wskazał, że zastosowanie wykładni językowej art. 794 zd. trzecie KPC prowadzi do wniosku, iż w omawianym postępowaniu działanie sądu nie może wykraczać poza ustalenie faktu utraty tytułu wykonawczego. Podkreślono też, że od wejścia w życie KPC brzmienie art. 794 KPC nie uległo zmianie, co należy postrzegać jako wyraz akceptacji przez ustawodawcę przyjętego sposobu wykładni tej regulacji.

W związku z tym, wprowadzając art. 782¹ § 1 ust. 2 KPC, ustawodawca nie zamierzał uprawniać sądu do badania przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym w postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego. Sąd II instancji uznał również, że odmienna interpretacja nie wynika z wykładni językowej art. 782¹ § 1 pkt 2 KPC. W przepisie tym wyraźnie jest mowa o odmowie nadania klauzuli wykonalności, a nie o ponownym wydaniu tytułu wykonawczego.

Przedmiotem postępowania klauzulowego jest nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu albo odmowa jej nadania. Sąd podkreślił jednak, że odmienny pogląd znajduje uzasadnienie w jednej z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego, według której przedawnienie roszczenia objętego tytułem egzekucyjnym jest przeszkodą do prowadzenia tego postępowania i wyklucza uzyskanie przez wierzyciela tytułu wykonawczego oraz wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub jego kontynuowanie.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej, wydając uchwałę, stwierdził: W postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego sąd nie bada, czy roszczenie objęte tytułem wykonawczym przedawniło się (art. 794 k.p.c.).

Schemat procedury ponownego wydania tytułu wykonawczego

Uchwała Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 44/22

W uchwale z dnia 7 kwietnia 2022 roku (sygn. akt III CZP 44/22) Sąd Najwyższy rozstrzygnął wątpliwości dotyczące badania przedawnienia w postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego. Sąd Najwyższy uznał, że w postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego sąd nie jest uprawniony do ustaleń w kwestii przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym.

Istnienie przesłanek nadania klauzuli wykonalności było już przez sąd badane i zostało pozytywnie przesądzone przez wydanie wierzycielowi tytułu wykonawczego, który zaginął. Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie powziął wątpliwość, czy w postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego uregulowanym w art. 794 k.p.c. sąd bada, czy roszczenie objęte tytułem wykonawczym uległo przedawnieniu?

Sąd Rejonowy wyszedł z założenia, że roszczenie objęte tytułem wykonawczym jest przedawnione. Zwrócił uwagę, że na podstawie nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego z 4 lipca 2019 r. dodano art. 782¹ § 1 pkt 2 KPC. Odwołując się do umiejscowienia przepisów dotyczących ponownego wydania tytułu wykonawczego w kodeksie postępowania cywilnego oraz do wykładni celowościowej i systemowej art. 782¹ k.p.c., argumentowano, że wydawany ponownie tytuł wykonawczy stanowi tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

Oceniając zasadność takiego ujęcia należy odwołać się do dyrektyw wykładni językowej, która najpełniej uzewnętrznia wolę ustawodawcy i z tego powodu ma prymat nad innymi metodami interpretacji tekstów prawnych. Przy analizie art. 794 zdanie trzecie kpc należy oprzeć się na podstawowej dyrektywie wykładni językowej, czyli dyrektywie języka potocznego - uważa Sąd Rejonowy. Utraconego działanie sądu jest zwężone jedynie do ustalenia faktu utraty tytułu wykonawczego i poza ten zakres nie może ono wykraczać.

W związku z tym sąd podkreślił okoliczność, że od wejścia w życie kodeksu postępowania cywilnego brzmienie art. 794 kpc nie uległo zmianie. Ustawodawca akceptuje więc ten ugruntowany już sposób wykładni omawianego unormowania, skoro nie zdecydował się na ingerencję w jego treść w ramach wielokrotnych zmian kodeksu, w tym wprowadzonych wskazaną nowelą. To z kolei przemawia, zdaniem sądu za tezą, że nie jest wolą ustawodawcy, aby w analizowanym postępowaniu sąd badał również przedawnienie roszczenia objętego tytułem wykonawczym.

Wykładnia językowa art. 782¹ § 1 pkt 2 kpc także nie uzasadnia zajęcia stanowiska, że zakres jego zastosowania obejmuje postępowanie w sprawie wydania ponownie tytułu wykonawczego zamiast utraconego, a w tym aspekcie kluczowe znaczenie ma interpretacja użytego w nim zwrotu „odmawia nadania klauzuli wykonalności”. Klauzula wykonalności jest aktem sądowym, w którym sąd stwierdza, że tytuł egzekucyjny nadaje się do wykonania i że prowadzenie egzekucji jest dopuszczalne. A także - nakazuje urzędom i osobom zainteresowanym wykonanie tytułu egzekucyjnego.

Nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu albo odmowa jej nadania jest przedmiotem postępowania klauzulowego. A to prowadzi do wniosku, iż unormowanie odnosi się do decyzji podejmowanych w tym postępowaniu. W postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego sąd nie może badać, czy zachodzą przesłanki do nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, gdyż istnienie przesłanek nadania klauzuli wykonalności było już przez sąd badane i zostało przesądzone w sensie pozytywnym przez wydanie wierzycielowi tytułu wykonawczego, który zaginął - przyjął Sąd Najwyższy. Wynika to z tego, że inny jest cel tego postępowania, gdyż zmierza ono do odtworzenia utraconego tytułu wykonawczego, a nie do jego utworzenia. Brzmienie art. 782¹ § 1 pkt 2 k.p.c. raczej wyklucza jego stosowanie w tym postępowaniu.

Zwolennicy przeciwnego poglądu powołują się na stanowisko, według którego każdy wniosek o wydanie tytułu wykonawczego prowadzi w konsekwencji do podjęcia przez sąd postanowienia co do nadania albo odmowy nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu. Jak podkreśla SN, pogląd ten jest efektem niedostrzegania różnicy pomiędzy nadaniem klauzuli wykonalności jako czynnością jurysdykcyjną a czynnością techniczną, jaką jest umieszczenie klauzuli wykonalności na tytule egzekucyjnym i w związku z tym nie przystaje do aktualnego stanu wiedzy o postępowaniu klauzulowym i postępowaniu o odtworzenie zaginionego tytułu wykonawczego.

Postępowanie egzekucyjne - tytuł wykonawczy

Kiedy wniosek o ponowne wydanie tytułu wykonawczego jest zasadny?

Utrata przez wierzyciela tytułu wykonawczego uzasadnia odstępstwo od zasady, w myśl której w postępowaniu klauzulowym nie jest możliwe ponowne orzekanie o nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Utrata tytułu wykonawczego oznacza zdarzenie niezależne od woli wierzyciela, którego skutkiem jest zniszczenie tytułu wykonawczego lub utrata posiadania przez wierzyciela tego dokumentu. Nie uzasadnia zatem ponownego wydania tytułu wykonawczego świadome działanie wierzyciela prowadzące do takich skutków, np. przekazanie dokumentu zawierającego klauzulę wykonalności innej osobie (np. dłużnikowi) lub jego wyrzucenie, podarcie czy spalenie.

Postępowanie w przedmiocie ponownego wydania tytułu wykonawczego ma miejsce tylko i wyłącznie wówczas, gdy wierzyciel tytułu wykonawczego nie posiada, a uwzględnienie wniosku w takiej sprawie następuje tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy utrata tego tytułu nastąpiła niezależnie od woli wierzyciela. Nie ulega więc wątpliwości, iż wierzyciel w takiej sytuacji, chcąc wszcząć postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi, co do którego tytuł utracił, nie może ominąć postępowania w trybie art. 794 k.p.c.

Powyższa sytuacja jest więc porównywalna z postępowaniem o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, uprawniony bowiem nie ma możliwości realizowania roszczenia bez uprzedniego uzyskania tytułu wykonawczego w miejsce utraconego, zatem i w tej sytuacji termin przedawnienia nie może biec.

W przedmiotowej sprawie skarżący w apelacji określa wniosek złożony przez poprzednika prawnego wierzyciela w sprawie XIII Co 385/09 w sprawie przed Sądem Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi jako drugi tytuł wykonawczy na rzecz następcy prawnego. Powyższe określenie jest mylące, ponieważ we wskazanej sprawie nie został wydany drugi tytuł wykonawczy. Dalsze tytuły wykonawcze wydawane są w razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom albo z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, a sąd na mocy art. 793 k.p.c. oprócz pie...

Postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności wymienia także tytuł egzekucyjny, a w razie potrzeby oznacza świadczenie podlegające egzekucji i zakres egzekucji oraz wskazuje czy orzeczenie podlega wykonaniu jako prawomocne, czy jako natychmiast wykonalne. Po ogłoszeniu (wydaniu, jeżeli ogłoszenia nie było) postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności umieszcza się klauzulę wykonalności na tytule egzekucyjnym. Postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności łączy się trwale z tytułem egzekucyjnym. Jeżeli na tytule egzekucyjnym nie można zapisać klauzuli wykonalności z powodu braku miejsca, klauzulę zamieszcza się na karcie trwale połączonej z tytułem egzekucyjnym, z tym że początek tekstu klauzuli powinien być umieszczony na tytule egzekucyjnym.

Treść klauzuli wykonalności zwykle brzmi: „W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, dnia ... 20... r. Sąd ... w ... / Referendarz sądowy w Sądzie ... w ... stwierdza, że niniejszy tytuł uprawnia do egzekucji w całości / w zakresie ... Tytuł wykonawczy wydany na podstawie pierwszego wniosku otrzymasz bez opłaty kancelaryjnej. W niektórych przypadkach sąd pobiera opłatę stałą 50 zł za nadanie klauzuli wykonalności. Na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie.

W razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom albo z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego tytułu wykonawczego może wydawać kolejne tytuły, w których oznaczy w jakim konkretnym celu zostały one wydane. Najczęściej z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy zwrot długu został zasądzony od kilku osób solidarnie.

Ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego może nastąpić jedynie na mocy postanowienia sądu wydanego po przeprowadzeniu rozprawy.