Potrącenie należności na umorzony tytuł egzekucyjny
W coraz bardziej rozbudowanych stosunkach gospodarczych niejednokrotnie zdarza się, że kontrahenci są dla siebie wzajemnie wierzycielami i dłużnikami. Wierzytelność można zaspokoić na różne sposoby, a jednym z nich jest potrącenie. Na czym polega ta instytucja? To z kolei - po spełnieniu szczegółowych warunków - otwiera możliwość dokonania potrącenia, a więc umorzenia wierzytelności bez jej „fizycznego” spełniania.
Potrącenie jest instytucją prawa cywilnego, na mocy której istnieje możliwość umorzenia wierzytelności wzajemnych, jednorodzajowych oraz wymagalnych i zaskarżalnych. Do potrącenia dochodzi - po spełnieniu jego ustawowych warunków - na mocy oświadczenia potrącającego. Można je złożyć w dowolnej formie - a więc nawet ustnie - byleby stało się wiadome drugiej stronie. Trzeba przy tym pamiętać, że umorzenie następuje do wysokości niższej wierzytelności. Niezależnie od tego potrącenie wierzytelności może nastąpić także na podstawie umowy zawartej między dłużnikiem a wierzycielem. Jest to tzw. potrącenie umowne.
Warunki dokonania potrącenia
Stosownie do art. 498 Kodeksu cywilnego, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Przepis ten stanowi podstawową regulację cywilistycznej instytucji potrącenia. Warunki te muszą zostać spełnione łącznie. Oznacza to, że brak, chociażby jednego z nich wyłącza możliwość przeprowadzenia potrącenia.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 27 października 2022 roku zauważył, że aby mogło dojść do potrącenia, spełnione być muszą łącznie cztery przesłanki: wzajemność wierzytelności, jednorodzajowość świadczeń, wymagalność wierzytelności, zaskarżalność wierzytelności.
Wzajemność wierzytelności
Potrącenie wierzytelności jest możliwe - i jak wiadomo jest to pierwszy z trzech warunków zastosowania tej instytucji prawa cywilnego - gdy wierzytelność ma charakter wzajemny. Oznacza to sytuację, w której każda ze stron stosunku prawnego ma zarówno obowiązek spełnienia na rzecz drugiej określonego świadczenia, jak i ma prawo żądać takiego spełnienia wobec siebie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że „wzajemność” wierzytelności możliwa jest jedynie w przypadku stosunków prawnych zachodzących pomiędzy tymi samymi stronami. Poza tym wierzytelności nie muszą być wzajemne od samego początku ich istnienia - zresztą tego rodzaju sytuacja właściwie nie zachodzi w praktyce - ale w momencie dokonywania potrącenia.
Jednorodzajowość świadczeń
Stosownie do - przytoczonego powyżej - art. 498 Kodeksu cywilnego potrącenie może odnosić się jedynie do wierzytelności jednorodzajowych, a więc tych, których przedmiotem są pieniądze lub rzeczy o tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku. Warunek ten nie jest spełniony wówczas, gdy jedna wierzytelność opiewa na sumę pieniężną, druga zaś odnosi się do rzeczy oznaczonych rodzajowo. Problemem co do dopuszczalności potrącenia pojawia się także wówczas, gdy wierzytelności mające podlegać potrąceniu zostały co prawda wyrażone w pieniądzu - ale w różnych walutach.
Wymagalność i zaskarżalność wierzytelności
Ostatni z warunków, od którego zależy potrącenie ustawowe, jest wymagalność i zaskarżalność każdej z wierzytelności. Z wymagalnością mamy do czynienia wówczas, gdy wierzyciel ma prawo żądania spełnienia określonego świadczenia, a dłużnik ma obowiązek je spełnić. W najbardziej typowych przypadkach wierzytelność staje się wymagalna wraz z nadejściem terminu spełnienia świadczenia - określonego w umowie lub w ustawie. Natomiast zaskarżalność wierzytelności - co również wynika z treści art. 498 Kodeksu cywilnego - polega na możliwości jej dochodzenia przed sądem lub przed innym organem państwowym. Oczywiście przesłanka ta spełnia się także wówczas, gdy wierzytelność została już zasądzona prawomocnym wyrokiem.
Potrącenie należności w postępowaniu egzekucyjnym
Ogólna zasada prowadzenia egzekucji o całe roszczenie objęte tytułem wykonawczym podlega licznym modyfikacjom. Reguły dokonywania potrąceń różnią się w zależności od rodzaju egzekwowanego roszczenia oraz świadczenia podlegającego potrąceniom. Inne należy stosować do wynagrodzenia za pracę, a inne do zasiłków z ubezpieczenia społecznego.
Potrącenia z wynagrodzenia za pracę
Zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę czy zlecenia lub z zasiłków mogą wydawać się problematyczne dla pracodawców, którzy są obowiązani do ich realizacji w toku postępowania egzekucyjnego sądowego i administracyjnego oraz zajęć pozaegzekucyjnych. W celu ustalenia wysokości dopuszczalnych potrąceń z wynagrodzenia za pracę w pierwszej kolejności od kwoty wynagrodzenia za pracę należy odliczyć należności publicznoprawne, tj. składki na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, a także wpłaty dokonywane do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania.
Dopiero pełne zaspokojenie należności z wyższego poziomu daje podstawę do dokonywania potrąceń z niższego poziomu - z wyjątkiem kar porządkowych, do których stosuje się ww. W przypadku większej liczby potrąceń, potrącenia należności alimentacyjnych oraz innych niż alimentacyjne i zaliczek nie mogą w sumie przekroczyć trzech piątych wynagrodzenia za pracę.
Dodatkowym ograniczeniem w dokonywaniu potrąceń z wynagrodzenia za pracę są kwoty wolne od potrąceń określone w art. 87[1] kp. Tak ustalona kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę jest wolna od potrąceń przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi jest to 75% minimalnego wynagrodzenia, a przy potrącaniu kar pieniężnych z art. 108 kp.
Potrącenia z rent, emerytur i zasiłków
Szczególną czujność należy zachować w przypadku potrąceń z rent, emerytur i zasiłków, gdyż kwoty wolne od potrąceń podlegają corocznej waloryzacji od dnia 1 marca. Zaczynając tym razem od podstawy prawnej dokonywania potrąceń z rent i emerytur (a w konsekwencji także z zasiłków) wskazać należy, że świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach - jednakowo tę kwestię reguluje art. 833 § 4 kpc i art. 66a ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
W celu ustalenia zakresu dopuszczalnych potrąceń świadczeń pieniężnych określonych w EmRentyFUSU w pierwszej kolejności od kwoty świadczenia należy odliczyć należności publicznoprawne, tj. składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i inne należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Potrąceniu ze świadczeń pieniężnych określonych w EmRentyFUSU podlegają wyłącznie należności wymienione w art. 139 ust. 1 EmRentyFUSU, w kolejności podanej w tym przepisie.
Kwoty świadczeń wolne od potrąceń podlegają corocznej waloryzacji od dnia 1 marca. Wysokość kwot wolnych od potrąceń i egzekucji obowiązujących od 1 marca 2024 r.:
- 1.009,33 zł przy potrącaniu pozostałych należności z art. 139 ust. 1 pkt 1-3 EmRentyFUSU,
- 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,
- 3% minimalnego wynagrodzenia za pracę przy potrącaniu kar pieniężnych.
Potrąceń i egzekucji nie dokonuje się, jeżeli po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych wysokość świadczenia jest niższa niż ww. kwota świadczenia wolna od potrąceń i egzekucji.
Umorzenie egzekucji a możliwość ponownego wszczęcia
Do Ośrodka Konsumenckiego i Finansowego w Gdyni bardzo często zgłaszają się klienci, którzy po otrzymaniu dokumentu od komornika o umorzeniu egzekucji są bardzo zdziwieni, że z upływem pewnego czasu egzekucja jest wszczynana ponownie. Na początku należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 824 i 825 k.p.c. umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje, gdy cel egzekucji został osiągnięty, lub gdy dalsze prowadzenie postępowania jest bezcelowe. Należy jednak podkreślić, że umorzenie egzekucji rozumiane w k.p.c. jedynie tymczasowo „hibernuje” postępowanie egzekucyjne.
Bardzo często w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu nie uzyskania sumy wyższej od kosztów egzekucji wierzyciel ponownie próbuje wszcząć postępowanie egzekucyjne, gdyż może się spodziewać polepszenia sytuacji finansowej dłużnika. Powyższe potwierdza art. 826 k.p.c., który stanowi, że wznawia się postępowanie egzekucyjne, jeżeli ustały przyczyny, które je wstrzymały lub zakończyły.
Informacja ministra ... o funkcjonowaniu Krajowego Systemu eFaktur ... #ksef - część 1 (12.3.2026)
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 556) wchodzi w życie 25 marca 2024 r. Zostało to dokonane w ramach nowelizacji definicji wynagrodzenia z art. 1a pkt 17) EgzAdmU oraz dodania nowego przepisu § 5 w art. 9 EgzAdmU. W uzasadnieniu projektu ustawy (druk nr 2952) wskazano, że rozwiązanie to wyeliminuje konieczność dokonywania odrębnie zajęć egzekucyjnych wierzytelności ze stosunku pracy oraz ze świadczeń, które są wypłacane zobowiązanemu przez pracodawcę, u którego dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę. Zapewni to ciągłość egzekucji. Tym samym zobowiązany poniesie mniejsze koszty związane z egzekwowaniem zaległości (wydatki związane z doręczeniem korespondencji), które są zaspokajane przed należnością pieniężną. Zmiana ta usprawni również proces realizacji zajęcia przez pracodawcę, który zamiast dwóch zajęć egzekucyjnych będzie obsługiwał tylko jedno.
W związku z tym, że w definicji wynagrodzenia ujęto również świadczenia przysługujące z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa wypłacane przez pracodawcę, które podlegają ochronie w innym zakresie niż wynagrodzenie za pracę, w ww. ustawie dodano art. 9 § 5 EgzAdmU. Stosownie do treści art. 72 § 1 EgzAdmU organ egzekucyjny dokonuje zajęcia tej części wynagrodzenia za pracę, która nie jest zwolniona spod egzekucji. Wynagrodzeniem za pracę w ujęciu ww. ustawy jest także wynagrodzenie z umowy zlecenia.
Pytania i odpowiedzi dotyczące potrąceń:
- Tak, możesz dokonać potrącenia. W takiej sytuacji Twój dług zostanie całkowicie umorzony, ale Twoja wierzytelność umorzy się tylko do wysokości długu. Różnica pozostanie do zapłaty przez drugą stronę.
- Nie, oświadczenie o potrąceniu jest nieodwołalne. Po jego złożeniu i dotarciu do drugiej strony nie można się z niego wycofać.
- Tak, ale tylko wtedy, gdy w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, wierzytelność nie była jeszcze przedawniona. Jest to wyjątek przewidziany w art. 502 Kodeksu cywilnego.
- Potrącenie w upadłości jest możliwe, ale podlega ograniczeniom wynikającym z Prawa upadłościowego. Co do zasady, można potrącić wierzytelności, które powstały przed ogłoszeniem upadłości.
- Prawo nie wymaga żadnej szczególnej formy.
- Nie, wierzytelności alimentacyjne są wyłączone z możliwości potrącenia zgodnie z art. 505 pkt 2 Kodeksu cywilnego.
- Potrącenie działa z mocą wsteczną od chwili, gdy po raz pierwszy zaistniały wszystkie warunki umożliwiające potrącenie (wzajemność, jednorodzajowość, wymagalność i zaskarżalność wierzytelności).
tags: #potracenie #naleznosci #na #umorzony #tytul #egzekucyjny