Skarga na czynność egzekucyjną z powodu przedawnienia

Przedawnienie roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem sześciu lat.

Do dnia 9 lipca 2018 roku obowiązywał 10-letni termin przedawnienia tytułu wykonawczego. Do wyroków wydanych przed 9 lipca 2018 roku mają zastosowanie przepisy przejściowe. Zgodnie z ustawą z dnia 13 kwietnia 2018 r. "Art. 5. 1. Do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. 2. Jeżeli zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy."

Od 9 lipca 2018 roku obowiązuje termin 6 lat, ale termin 6 lat można liczyć dopiero od 9 lipca 2018 roku. Zatem wyrok prawomocny z dniem 2 maja 2016 roku przedawni się 31 grudnia 2024 r. zamiast 2 maja 2026 r., czyli po około 8 latach, ale dług z 1 kwietnia 2013 r. przedawni się po 10 latach, czyli 1 kwietnia 2023 roku. Skrócenie do 6 lat działa dopiero od 9 lipca 2018 r.

Wniesienie pozwu do sądu zmienia sytuację prawną roszczenia wierzyciela. Wydanie przez sąd nakazu zapłaty (albo wyroku) sprawia, że inaczej liczymy przedawnienie. Nie ma już znaczenia czy dług powstał z umowy o dzieło (2 lata), czy z umowy pożyczki (3 lata). Od momentu wydania przez sąd wyroku/nakazu zapłaty, przedawnić może się tylko to orzeczenie, w całości, albo tylko w zakresie odsetek.

Przedawnienie wykonalności tytułu wykonawczego

Przedawnienie wykonalności jest określeniem potocznym, bowiem tytuł wykonawczy pozbawia się wykonalności ze względu na przedawnienie roszczenia objętego tytułem wykonawczym. Tytułem wykonawczym będzie m.in. orzeczenie sądu (wyrok albo nakaz zapłaty) po nadaniu klauzuli wykonalności.

Do dnia 21 sierpnia 2019 roku komornik przy wszczęciu egzekucji nie badał, czy dochodzone przez wierzyciela roszczenie uległo przedawnieniu, a jeśli roszczenie to było przedawnione i dłużnik chciał się uchylić od jego zapłaty - musiał wytoczyć przeciwko wierzycielowi powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części, w jakiej roszczenie to jest przedawnione, tzw. powództwo przeciwegzekucyjne. Po zmianie przepisów, począwszy od dnia 21 sierpnia 2019 roku, jeśli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, do wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel ma obowiązek dołączyć dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia. Jeśli wierzyciel dokumentu tego nie przedłożył - komornik odmawia wszczęcia egzekucji.

Artykuł 840 § 1 pkt 2 k.p.c. stwarza podstawę do zwalczania tytułu wykonawczego w przypadku, gdy już po powstaniu tytułu egzekucyjnego zaszły zdarzenia prowadzące do wygaśnięcia zobowiązania lub zdarzenia, wskutek których zobowiązanie nie może być egzekwowane. Rozróżnia się zdarzenia zależne od woli stron (np. spełnienie świadczenia, potrącenie) oraz niezależne od woli stron (m.in. przedawnienie roszczenia, niemożność świadczenia wskutek okoliczności, za które dłużnik nie odpowiada).

Zgodnie z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. podstawą powództwa opozycyjnego mogą być tego rodzaju zdarzenia, które zaszły po powstaniu tytułu egzekucyjnego i spowodowały wygaśnięcie zobowiązania dłużnika lub niemożność jego egzekwowania. Zdarzenia w rozumieniu powyższego przepisu określają wyłącznie przepisy prawa materialnego. Do zdarzeń powodujących wygaśnięcie zobowiązania zalicza się: wykonanie zobowiązania, zrzeczenie się roszczenia przez wierzyciela, potrącenie, świadczenie w miejsce wypełnienia, odnowienie, wydanie wyroku, który zapadł na korzyść jednego z dłużników solidarnych, jeżeli uwzględnia zarzuty, które są wszystkim dłużnikom solidarnym wspólne, zmianę wierzyciela, zmianę stosunków, z powodu których zobowiązanie albo obowiązek gaśnie lub ulega ograniczeniu, zmianę wierzyciela, dokonanie świadczenia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji, ziszczenie się warunku rozwiązującego, odnowienie zobowiązania, dobrowolne zwolnienie dłużnika od długu lub rozwiązanie ugody.

Zgodnie z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie. Skutek w postaci wygaśnięcia zobowiązania wywierają w szczególności takie zdarzenia materialnoprawne, jak: wykonanie zobowiązania przez spełnienie świadczenia zgodnie z jego treścią, potrącenie, odnowienie, zwolnienie z długu, świadczenie w miejsce spełnienia (datio in solutum).

Przedawnienie roszczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym może nastąpić po jego uzyskaniu, a więc po wydaniu prawomocnego orzeczenia. Nie może więc być mowy o podważaniu w sprawie takiego prawomocnego wyroku posiadającego przymiot powagi rzeczy osądzonej, skoro roszczenia nie skonkretyzowane również ulegają przedawnieniu (art. 125 § 1 k.c.). Następstwem upływu tego przedawnienia jest uprawnienie dłużnika do uchylenia się od obowiązku zaspokojenia przedawnionego roszczenia.

Powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności dłużnik może wytoczyć, o ile istnieją ku temu podstawy przewidziane w powołanym przepisie, po powstaniu tytułu wykonawczego, czyli po nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Skarżący nietrafnie dowodzi, że może nastąpić to dopiero po wszczęciu egzekucji. Pogląd taki, w odniesieniu do powództwa opozycyjnego, nie ma oparcia w przepisach, skoro art. 840 k.p.c. takiego ograniczenia czasowego nie zawiera a wprost stanowi o pozbawieniu tytułu wykonawczego wykonalności. Powództwo może być wytoczone niezależnie od tego, czy przeciwko dłużnikowi została już wszczęta egzekucja, istotne jest jedynie by zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym było wymagalne. Wówczas dłużnik może żądać pozbawienia (ograniczenia) wykonalności tytułu wykonawczego tak długo, jak długo zachodzi możliwość wykonania tego tytułu.

Przedawnienie roszczeń a nowelizacja przepisów

Roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Do dnia 9 lipca 2018 r. przedawnienie roszczenia nie było jednak przez sąd uwzględniane z urzędu, to znaczy bez zgłoszenia tego zarzutu w odpowiednim terminie przez dłużnika; dotyczyło to zarówno dłużnika będącego konsumentem, jak i przedsiębiorcą. Natomiast od dnia 9 lipca 2018 r. obowiązuje zasada, iż po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Oznacza to, że jeśli wierzyciel będący przedsiębiorcą występuje z pozwem przeciwko konsumentowi, sąd ma obowiązek z urzędu - czyli bez zarzutu, czy wniosku ze strony konsumenta - zbadać, czy dług jest przedawniony i jeśli doszło do przedawnienia - powództwo zostanie oddalone. Jednak w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

Począwszy od dnia 9 lipca 2018 r., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe (do których zaliczają się również odsetki za opóźnienie w zapłacie) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jak chodzi o roszczenia, które powstały przed dniem 9 lipca 2018 r. i w tej dacie nie były jeszcze przedawnione - obowiązuje zasada, iż stosuje się nowe terminy przedawnienia. Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem 9 lipca 2018 r.

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne - to znaczy od dnia, w którym dłużnik miał spłacić dług bądź w inny sposób wykonać dane zobowiązanie. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

Natomiast roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju (albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd), przedawnia się z upływem lat sześciu lat (poprzednio do dnia 9 lipca 2018 r. - dziesięć lat), chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Oznacza to, że jeśli na przykład wierzyciel pozwie dłużnika do sądu i uzyska wyrok bądź zostanie zawarta ugoda w sądzie, ma on sześć lat czasu na to, by wszcząć postępowanie egzekucyjne, by ściągnąć dług.

Przykładowo: wyrok, w którym sąd zasądził od dłużnika kwotę 2000 zł z odsetkami do dnia 1 lutego 2015 r., uprawomocnił się w dniu 1 września 2015 r., w dniu 2 września 2015 r. wierzyciel wystąpił do sądu o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności. W dniu 1 marca 2019 r. wierzyciel składa u komornika wniosek o wszczęcie egzekucji - zatem roszczenie stwierdzone wyrokiem co do zasady nie uległo jeszcze przedawnieniu (6 lat minęłoby z dniem 2 września 2021 r., przedawnienie nastąpiłoby z dniem 31 grudnia 2021 r., jako że koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego), natomiast przedawnieniu uległy odsetki za okres ponad trzech lat wstecz od daty wszczęcia egzekucji - czyli odsetki należne za okres od dnia 1 lutego 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r.

Do dnia 21 sierpnia 2019 r. komornik przy wszczęciu egzekucji nie badał, czy dochodzone przez wierzyciela roszczenie uległo przedawnieniu, a jeśli roszczenie to było przedawnione i dłużnik chciał się uchylić od jego zapłaty - musiał wytoczyć przeciwko wierzycielowi powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części, w jakiej roszczenie to jest przedawnione, tzw. powództwo przeciwegzekucyjne.

Po zmianie przepisów, począwszy od dnia 21 sierpnia 2019 r., jeśli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, do wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel ma obowiązek dołączyć dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia. Jeśli wierzyciel dokumentu tego nie przedłożył - komornik odmawia wszczęcia egzekucji. Jeśli zaś egzekucja został wszczęta, a dłużnik kwestionuje przerwanie biegu przedawnienia - powinien wówczas wytoczyć powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części, w jakiej roszczenie to jest przedawnione.

Przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia np. przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje np. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo - co oznacza, że jeśli np. 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Terminy przedawnienia i przerwanie biegu terminu przedawnienia

Należy przypomnieć, że Kodeks cywilny wskazuje na ogólne terminy przedawnienia, które wynoszą odpowiednio:

6 lat dla roszczeń majątkowych,
3 lata dla roszczeń o świadczenia okresowe,
3 lata roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy przedawnienia dla poszczególnych rodzajów roszczeń. Trzeba mieć na uwadze również to, że roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem bądź sądem polubownym lub ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat.

Bieg przedawnienia przerywa się w następujących wypadkach:

przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń danego rodzaju, lub przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia bądź ustalenia, bądź zaspokojenia, bądź zabezpieczenia roszczenia;
przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;
przez wszczęcie mediacji.

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo, przy czym w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń danego rodzaju, lub przed sądem polubownym bądź przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.

Jakim dokumentem wykazać przerwanie biegu przedawnienia?

Przepisy nie wskazują, jaki rodzaj dokumentu wymagany jest dla wykazania, że doszło do przerwania biegu przedawnienia. Dlatego też należy uznać, że może to być zarówno dokument urzędowy, jak i prywatny. Dokument urzędowy to dokument sporządzony przez powołane do tego organy władzy publicznej i organy państwowe. Dokumentem urzędowym, który może zostać przedłożony na wykazanie faktu przerwania biegu przedawnienia, jest m.in. postanowienie komornika o wszczęciu wcześniejszej bezskutecznej egzekucji. Dokumentem prywatnym, który może zostać przedłożony na wykazanie faktu przerwania biegu przedawnienia, jest oświadczenie dłużnika o uznaniu długu.

Przykład 1. Pani Anna posiada prawomocny wyrok sądu zasądzający na jej rzecz kwotę 20000 zł tytułem zapłaty od dłużnika Jana w związku z prowadzonymi przez nich działalnościami gospodarczymi. Pani Anna prowadziła już egzekucję przeciwko Janowi, która okazała się bezskuteczna, ponieważ nie posiada on żadnego majątku stanowiącego jego własność ani nie ma żadnych oficjalnych dochodów. Z uwagi na termin przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym pani Anna zdecydowała się na wszczęcie egzekucji po raz kolejny. W tym wypadku musi ona załączyć postanowienie o wszczęciu poprzedniej egzekucji lub jej umorzeniu do wniosku o wszczęcie egzekucji, bo w przeciwnym wypadku komornik odmówi wszczęcia postępowania.

Skutki niewykazania przerwania biegu przedawnienia

Jeśli wierzyciel nie załączy do wniosku o wszczęcie egzekucji dokumentu, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia, skutkować to będzie wydaniem przez komornika postanowienia o odmowie wszczęcia egzekucji albo umorzeniem egzekucji, jeżeli została wszczęta. W takiej sytuacji wierzyciel naraża się na obciążenie go przez komornika opłatą w wysokości 10% należności objętej tytułem wykonawczym.

W przypadku odmowy wszczęcia egzekucji komornik wydaje postanowienie. Postanowienie to doręcza się tylko wierzycielowi wraz z tytułem wykonawczym i wnioskiem egzekucyjnym. Na postanowienie komornika o odmowie wszczęcia egzekucji wierzycielowi przysługuje skarga na czynność komornika, którą rozpatruje sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika. Rozpatrując skargę na czynność komornika, sąd bada, czy decyzja o odmowie wszczęcia przez komornika postępowania egzekucyjnego była zgodna z prawem, tj. bada, czy z treści tytułu wykonawczego wynika, że upłynął termin przedawnienia. Jeśli sąd na podstawie analizy treści tytułu wykonawczego dojdzie do wniosku, że termin przedawnienia upłynął, to sprawdza, czy wierzyciel załączył do wniosku dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia.

Przykład 2. Pani Anna posiada prawomocny wyrok sądu zasądzający na jej rzecz kwotę 20000 zł tytułem zapłaty od dłużnika Jana w związku z prowadzonymi przez nich działalnościami gospodarczymi. Pani Anna prowadziła już egzekucję przeciwko Janowi, która okazała się bezskuteczna, ponieważ nie posiada on żadnego majątku stanowiącego jego własność ani nie ma żadnych oficjalnych dochodów. Z uwagi na termin przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym pani Anna zdecydowała się na wszczęcie egzekucji po raz kolejny. Kobieta załączyła do wniosku o wszczęcie egzekucji dowód na potwierdzenie przerwania biegu przedawnienia roszczenia objętego tytułem wykonawczym, tj. postanowienie o umorzeniu egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność. Komornik nie przejrzał dokładnie wniosku i załączników i uznał, że roszczenie jest przedawnione, po czym wydał postanowienie o odmowie wszczęcia egzekucji, które doręczył pani Annie wraz z tytułem wykonawczym i wnioskiem egzekucyjnym. Kobieta na postanowienie komornika o odmowie wszczęcia egzekucji złożyła przysługującą jej skargę na jego czynność. Sąd rozpatrując skargę, stwierdził, że pani Anna załączyła do wniosku dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia. Dlatego też uchylił on zaskarżoną czynność i nakazał komornikowi wszczęcie egzekucji.

Wszczęcie egzekucji mimo upływu przedawnienia

Może jednak zdarzyć się sytuacja, kiedy komornik sądowy jako organ egzekucyjny, mimo wynikającego z tytułu wykonawczego przedawnienia roszczenia, przystąpi do egzekucji. Wówczas dłużnik powinien zwrócić się do komornika z wnioskiem o jej umorzenie. We wniosku powinien on wykazać, że doszło do przedawnienia roszczeń objętych tytułem wykonawczym. Gdyby jednak komornik po złożeniu wniosku odmówił umorzenia egzekucji, wówczas dłużnikowi przysługuje skarga na czynności komornika na zasadach ogólnych przewidzianych w art. 767 kpc.

Gdyby okazało się, że mimo przedawnienia roszczenia, które wynika z treści tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do prowadzenia egzekucji, komornik wszczął egzekucję, dłużnik podniesie zarzut przedawnienia. Komornik, umarzając postępowanie egzekucyjne, obciąży wierzyciela jego kosztami, w tym kosztami opłaty egzekucyjnej.

Grafika przedstawiająca kroki prawne związane z przedawnieniem egzekucyjnym

Zgodność z konstytucją uprawnienia komornika do badania przedawnienia

Wprowadzone rozwiązanie poddawane było licznej krytyce zarówno przez Rzecznika Praw Obywatelskich, jak i środowisko komornicze. Należy wskazać, że w ocenie Rzecznika Praw Obywatelskiego art. 804 § 2 kpc jest sprzeczny z art. 175 ust. 1 Konstytucji, ponieważ daje pozasądowemu organowi, jakim jest komornik, uprawnienie do oceny, czy roszczenie majątkowe wciąż istnieje. Art. 175 ust. 1 Konstytucji przewiduje sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez sądy, gdy art. 804 § 2 kpc przyznaje tę kompetencję komornikowi.

Badanie konstytucyjności powoływanego uprawnienia komornika do badania przedawnienia roszczenia było przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który wydał postanowienie z dnia 22 lipca 2020 roku sygn. P 23/19, stwierdzając, że: „art. 804 § 2 i art. 804 § 2 w związku z art. 797 § 11 w związku z art. 758 w związku z art. 759 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku - kpc (Dz. U. z 2019 roku poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim przyznaje komornikowi sądowemu kompetencję do rozstrzygnięcia, czy upłynął, nie będąc przerwanym, termin przedawnienia dochodzonego przez wierzyciela roszczenia i, w razie pozytywnego rozstrzygnięcia tego zagadnienia, kompetencję do odmowy wszczęcia egzekucji, jest zgodny z art. 175 ust. 1 Konstytucji, art. 804 § 2 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przyznaje organowi egzekucyjnemu kompetencję do orzekania w przedmiocie przedawnienia roszczenia, o którego przedawnieniu orzeczono już prawomocnym orzeczeniem sądowym, jest zgodny z art. 2 Konstytucji, art. 804 § 2 i art. 804 § 2 w związku z art. 797 § 11 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim uniemożliwia wszczęcie egzekucji wierzytelności, które nie uległy przedawnieniu na skutek innych okoliczności niż przerwanie biegu przedawnienia, oraz w zakresie, w jakim uniemożliwia wszczęcie egzekucji wierzytelności, które nie uległy przedawnieniu na skutek nieudokumentowanego przerwania biegu przedawnienia, jest zgodny z art. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust.

Skarga na czynności komornika

tags: #skarga #na #czynnosc #egzekucyjna #z #powodu