Tytuł wykonawczy na decyzję ostateczną po odbiorze zasady. Przegląd nowych regulacji i praktyki egzekucyjnej
Zasady egzekucji administracyjnej należności pieniężnych są ciągle modyfikowane. Od 25 marca 2024 r. obowiązują ułatwienia w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez jednostki będące wierzycielami. Oprócz zmian wynikających z nowelizacji samej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązują też zmiany wprowadzone równolegle rozporządzeniami wykonawczymi, np. w zakresie postępowania wierzycieli należności pieniężnych czy nowych wzorów stosowanych w egzekucji administracyjnej.
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest nowelizowana średnio kilka razy do roku. Jedna z tych nowelizacji zasadniczo zmieniła postępowanie przedegzekucyjne i postępowanie egzekucyjne prowadzone przez wierzycieli: wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów, wojewodów czy zarządy związków międzygminnych. Chodzi o ustawę z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw. Najwięcej zmian weszło w życie po upływie 12 miesięcy od dnia jej ogłoszenia, tj. 25 marca 2024 r. Do 24 marca 2024 r. obowiązywały stare zasady. A zatem wierzyciele muszą dostosować swoje działania do nowych regulacji.
Co to jest tytuł wykonawczy i jak pełni rolę w egzekucji?
Tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Tytuł wykonawczy jest pierwszym pismem w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który musi zostać doręczony zobowiązanemu. Treść tytułu wykonawczego jest ściśle określona. Jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niebędący jednocześnie wierzycicielem nie przystępuje do egzekucji. Tytuł wykonawczy wystawia wierzyciel. Jeżeli wierzyciel nie jest organem egzekucyjnym, wraz z tytułem wykonawczym przekazuje organowi egzekucyjnemu wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej.
Obecnie ustawa nie przewiduje możliwości formułowania przez zobowiązanego zarzutu w zakresie braków formalnych tytułu wykonawczego. Zobowiązany pozbawiony został więc możliwości wytknięcia tego rodzaju uchybienia w ramach zarzutu. Ustawodawca uznał, że braki formalne w tytule wykonawczym stanowią wyłącznie podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).
Kiedy wystawiany jest tytuł wykonawczy i jakie są jego elementy?
W stanie prawnym obowiązującym od 30 lipca 2020 r. wierzyciel może przekazać zbiorczo do organu egzekucyjnego informacje, o których mowa w art. 26 § 1e ustawy o p.e.a. W przypadku przekazania tytułu wykonawczego w sposób przewidziany w art. 26 § 1e, wierzyciel może przekazać zbiorczo informacje.
W tytule wykonawczym wymieniane są: oznaczenie wierzyciela, oznaczenie organu, dane zobowiązanego (osoba fizyczna lub podmiot prawny), treść obowiązku podlegającego egzekucji i jego podstawa prawna, data wstawienia tytułu, tytuł i podpis reprezentanta wierzyciela, pouczenie o możliwości wniesienia zarzutów. W jednym tytule można wymienić więcej niż jeden obowiązek, jeżeli zakres odpowiedzialności wszystkich zobowiązanych jest taki sam. W razie egzekucji z majątku wspólnego należy wystawić dokument na oboje małżonków.
W tytule wykonawczym powinna znaleźć się także informacja o zabezpieczeniu należności (hipoteka przymusowa, zastaw skarbowy, rejestrowy), a także wskazanie podstaw prawnych prowadzenia egzekucji i pouczenie zobowiązanego o zmianie miejsca pobytu. Pouczenie o prawach w zakresie zgłaszania zarzutów musi znaleźć się przy pierwszym doręczanym piśmie.
Rodzaje tytułów egzekucyjnych i klauzula wykonalności
Tytuł egzekucyjny stwierdza roszczenie, ale sam w sobie nie uprawnia do wszczęcia egzekucji. Klauzula wykonalności nadaje tytułowi moc wykonalności i jest wydawana przez sąd. Tytuł wykonawczy to tytuł egzekucyjny z klauzulą wykonalności. Połączone elementy tworzą skuteczny tytuł wykonawczy, umożliwiający rozpoczęcie egzekucji wobec dłużnika w zakresie określonego świadczenia.
W praktyce wyróżnia się także różne drogi uzyskania tytułu wykonawczego: notarialny tytuł wykonawczy (akt notarialny z klauzulą wykonalności), administracyjne tytuły wykonawcze (np. ZUS, urząd skarbowy) oraz tytuły egzekucyjne uzyskiwane z sądu z nadaniem klauzuli wykonalności. Tytuł egzekucyjny pochodzący od sądu zwykle wymaga nadania klauzuli przez ten sam sąd I instancji, przed którym sprawa się toczyła.
Klauzula wykonalności jest wydawana na podstawie decyzji lub wyroku, który nadaje zobowiązanemu obowiązek do wykonania określonego świadczenia. W razie roszczeń pieniężnych w obcej walucie, klauzura wykonalności obejmuje przeliczenie kwoty na PLN według kursu NBP na dzień sporządzenia planu podziału lub dnia wypłaty, jeśli plan nie jest sporządzany.
Postępowanie egzekucyjne a tytuł wykonawczy - różnice i praktyka
Postępowanie egzekucyjne w administracji różni się od egzekucji administracyjnej. Wierzyciel uzyskuje tytuł wykonawczy i dopiero on umożliwia wszczęcie egzekucji. W dniu doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego dochodzi do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Brak doręczenia odpisu tytułu wykonawczego skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Osobną kwestią są środki obrony zobowiązanego - zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, skarga na czynność egzekucyjną oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tytuł wykonawczy nie jest środkiem zaskarżenia - to dokument urzędowy niebędący decyzją administracyjną. Zobowiązany ma prawo do złożenia zarzutów w odpowiednim terminie od doręczenia tytułu wykonawczego.
W praktyce istotne jest prawidłowe sformułowanie wniosku egzekucyjnego, a także zrozumienie, że tytuł egzekucyjny zwykle wymaga klauzulowania, aby stać się tytułem wykonawczym. Należy pamiętać, że tylko tytuł wykonawczy stanowi podstawę do wszczęcia egzekucji przez komornika lub odpowiedni organ egzekucyjny.
Ważnym zagadnieniem jest również to, że majątki wspólników spółek osobowych mogą być przedmiotem egzekucji po wyczerpaniu możliwości egzekucji z majątku głównego dłużnika. Wspólnicy ponoszą odpowiedzialność subsydiarną, a zasady te mają zastosowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Egzekwowanie postanowień sądu rodzinnego
Zmiany w praktyce egzekucyjnej obejmują również możliwość prowadzenia działań informacyjnych przez wierzyciela w czasie dłuższego niż 6 miesięcy do terminu przedawnienia, jeśli tytuł wykonawczy jeszcze nie został wystawiony. Z kolei odstępstwa od zasady nakładania obowiązku podjęcia czynności egzekucyjnych mogą obowiązywać w przypadkach przewidzianych w przepisach odrębnych, gdy łączna wysokość należności nie przekracza 160 zł i okres przedawnienia jest zbliżający się do końca.
Wzory i formalności
Wzór tytułu wykonawczego określony jest w rozporządzeniu z 12 stycznia 2021 r. Załącznik 1 zawiera wzór tytułu w egzekucji należności pieniężnych, zaś Załącznik 2 - wzór w egzekucji obowiązku niepieniężnego. Zmiana treści tytułu wykonawczego jest możliwa nie później niż przed złożeniem wniosku o wszczęcie egzekucji; nie jest dopuszczalna zmiana treści w toku postępowania egzekucyjnego.
Podstawą wszczęcia egzekucji administracyjnej jest tytuł wykonawczy, który może dotyczyć obowiązków pieniężnych (grzywny) lub niepieniężnych (np. nakaz rozbiórki). Należy pamiętać, że wadliwie wystawiony tytuł lub bezprawne działania mogą prowadzić do umorzenia egzekucji. Mechanizmy zaokrąglania należności (np. w groszach) obowiązują także przy odsetkach i kosztach.
Podsumowując, egzekucja obowiązków wynikających z prawa budowlanego może być prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego, a kluczowe elementy dokumentu, zasady nadania klauzuli wykonalności oraz rozróżnienie między tytułem egzekucyjnym a wykonawczym stanowią fundament skutecznego procesu egzekucyjnego.
Jeśli potrzebujesz fachowej pomocy w zakresie prawa budowlanego i egzekucyjnego, nasza kancelaria oferuje analizę umów, reprezentację przed sądami i organami administracji oraz doradztwo w zakresie przepisów budowlanych.
tags: #tytul #wykonawczy #na #decyzje #ostateczna #dzien