Tytuł wykonawczy w urzędzie skarbowym: kluczowe informacje i usprawnienia procesu egzekucji
Ministerstwo Finansów dąży do usprawnienia egzekucji wierzytelności publicznoprawnych. Skróceniu czasu rozpoczęcia egzekucji służyć ma przekazywanie do urzędu skarbowego wniosków egzekucyjnych i tytułów wykonawczych drogą elektroniczną. Wierzyciele będą mogli zaoszczędzić - nie będzie bowiem opłaty za przesyłkę. To tylko jedna ze zmian, które mają usprawnić proces egzekucji wierzytelności publicznoprawnych, w planach są już kolejne.
Według danych z resortu finansów obecnie średni czas trwania postępowania egzekucyjnego to około 468 dni, natomiast najdłuższe prowadzone postępowanie egzekucyjne ciągnie się od 18 lat.
Zgodnie z zapowiedziami MF, od 1 lipca 2021 roku wnioski egzekucyjne i tytuły wykonawcze będą przekazywane do urzędu skarbowego drogą elektroniczną. Według MF dla wierzycieli oznacza to przyspieszenie wysyłki tych dokumentów do Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) i skrócenie czasu na rozpoczęcie egzekucji.
Elektroniczny tytuł wykonawczy - co to oznacza dla wierzycieli?
Jak zauważył szef departamentu poboru podatków w MF Arkadiusz Jedynak, elektroniczny tytuł wykonawczy nie jest instytucją nową. Obowiązuje w Polsce od kilku lat, z tym, że od 1 lipca br. stanie się obligatoryjny dla wierzycieli publicznoprawnych. Chodzi o około osiem tysięcy instytucji.
Z tego grona najczęściej tytuły wykonawcze wystawiają naczelnicy urzędów skarbowych, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (np. z tytułu braku obowiązkowego OC w komunikacji), organy samorządu terytorialnego, ZUS. Specyficznym wierzycielem jest naczelnik I Urzędu Skarbowego w Opolu, który jest wierzycielem z tytułu mandatów karnych, w tym drogowych. Sporadycznie tytuły egzekucyjne wystawiają np. dyrektorzy zakładów karnych - dotyczą odszkodowania od osadzonego za szkodę wyrządzoną w mieniu zakładu karnego.
Obecnie większość wierzycieli korzysta już z elektronicznych wniosków egzekucyjnych i tytułów wykonawczych, ale nie wszyscy. Po 1 lipca zmieni się też kanał dystrybucji - powiedział dyrektor z MF. Wyjaśnił, że obecnie wierzyciele wysyłają do KAS elektroniczne tytuły wykonawcze za pośrednictwem platformy e-PUAP, która nie sprawdza danych zawartych w tytule wykonawczym. Utworzenie kanału dystrybucji dedykowanego tym dokumentom ma na celu przede wszystkim usprawnienie komunikacji.
Wierzyciele, którzy wystawiają tytuły egzekucyjne masowo, będą mogli skorzystać ze specjalnej bramki resortu finansów. Wystawiony w ich systemie tytuł zostanie wysłany do KAS i systemu egzekucyjnego. Dzięki temu - jak wytłumaczył Jedynak - wyeliminowane zostaną czasochłonne czynności ręcznego "przeklejania" tytułów z jednej aplikacji do innej, albo ich przepisywania, w sytuacji gdyby zostały przysłane w formie papierowej.
Natomiast wierzyciele, którzy wystawiają tytuły wykonawcze sporadycznie, np. raz na kilka lat, otrzymają dedykowaną aplikację, która pozwoli im wystawić dokument w wersji elektronicznej - powiedział Jedynak.
Wierzyciele będą mogli zaoszczędzić. Nie będzie bowiem opłaty za przesyłkę, która ma być przekazywana w formie elektronicznej (koszt wydruku tytułu wykonawczego weźmie na siebie KAS).
Średni czas trwania postępowania egzekucyjnego - dlaczego jest tak długi?
Dyrektor, pytany o średni czas trwania postępowania egzekucyjnego w administracji, powiedział, że to zależy od wielu czynników. Wiele wierzytelności jest ściąganych już po pierwszej czynności egzekucyjnej, natomiast średni czas trwania postępowania egzekucyjnego oscyluje obecnie w okolicy 468 dni. Natomiast mamy też wierzytelności odzyskiwane całymi latami - poinformował.
Rekordowo długie postępowanie trwa 18 lat i dotyczy należności podatkowej. Czynności cały czas są prowadzone, środki od wierzyciela cały czas wpływają do budżetu - dodał.
Dalsze usprawnienia w procesie egzekucji
Administracja skarbowa planuje szereg zmian, które usprawnią proces egzekucji wierzytelności publicznoprawnych. Większość z nich dotyczy kwestii technicznych.
Chcemy m.in. szerzej wykorzystywać informacje z biur maklerskich, na co pozwalają zmienione niedawno przepisy dotyczące zajęć na rachunkach papierów wartościowych. Możemy dostawać takie informacje w formie elektronicznej i nad tym pracujemy. Zmierzamy do tego, żeby pozyskiwać jak najwięcej informacji o majątku dłużników w sposób elektroniczny i zautomatyzowany. Więcej czynności technicznych związanych z postępowaniem egzekucyjnym, zarówno po stronie KAS, jak i wierzycieli powinno być wykonywanych w ten sposób - dodał. Zaznaczył, że zmiany takie nie będą wymagać nowelizacji przepisów.
Odnosząc się do planów poprawy efektywności egzekucji w administracji Jedynak wskazał na podpisaną przez MF umowę z Pocztą Polską dot. poczty hybrydowej. Prawdopodobnie w okolicach lata będziemy w stanie wysyłać tytuły egzekucyjne oraz część zawiadomień o zajęciu do zobowiązanych w wersji elektronicznej. Poczta otrzyma elektroniczną przesyłkę, zajmie się jej obróbką techniczną, wydrukiem, zaklejeniem przesyłki, wypisaniem zwrotki i doręczeniem, a nas zawiadomi o doręczeniu - powiedział. Jego zdaniem taka zmiana nie tylko nie pogorszy sytuacji zobowiązanych, a nawet ją polepszy - szybciej otrzymają informację np. o zajęciu rachunku bankowego, niż gdyby informacja ta była wysyłana w sposób tradycyjny.
Wpływ pandemii na egzekucję należności
Według niego skutki będą widoczne po pandemii, w czasie której organy egzekucyjne działały w sposób "bardziej delikatny" niż wcześniej, w związku z czym efektywność egzekucyjna spadła. Ale to było świadome działanie i zamierzona polityka KAS. Udzielamy wielu ulg, co automatycznie obniża liczbę tytułów wykonawczych - powiedział.
Zgodnie z danymi MF, obecnie w egzekucji administracyjnej jest ok. 100 mld zł. Z tej kwoty około 13 miliardów złotych stanowią należności podatkowe. W zakresie zaległości podatkowych w ubiegłym roku ściągnęliśmy 3,3 mld zł.
Kurs Microsoft Word 2010 Zaawansowany - [lekcja #35] - Akceptowanie i odrzucanie zmian
Podstawy prawne i procedury egzekucyjne
Krajowa Administracja Skarbowa realizuje szereg zadań związanych z egzekucją podatków, ceł oraz innych należności o charakterze publicznoprawnym, również na rzecz innych wierzycieli wchodzących w skład administracji rządowej i samorządowej. Nowe instytucje prawne w systemie prawa podatkowego i administracyjnego, zmiany organizacyjne w organach egzekucyjnych oraz wierzyciela oraz rozwój technologiczny wymagają poszukiwania innowacyjnych rozwiązań również w procesie egzekucji należności pieniężnych.
Kierując się zasadami celowości i gospodarności oraz przepisu art. 25 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w celu wprowadzania nowych standardów oraz sprawniejszych narzędzi informatycznych w tym obszarze, przy Izbie Administracji Skarbowej w Szczecinie funkcjonuje Centrum Kompetencyjnego Egzekucji Administracyjnej (CKEA).
Zgodnie z przepisem § 14 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych, w przypadku gdy organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego, tytuły wykonawcze, przekazywane w sposób, o którym mowa w art. 26 § 1c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej (z wyłączeniem tytułów wykonawczych przekazywanych przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego używanego do obsługi Centralnego Rejestru Danych Podatkowych), sporządza się w formacie danych wskazanym w instrukcji zamieszczonej w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie.
Powyższe dane dostępne są w Portalu wierzycieli i organów egzekucyjnych Administracji Podatkowej.
Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. W przypadku zobowiązań podatkowych wierzycielem pozostaje organ podatkowy.
Kiedy urząd skarbowy może wszcząć egzekucję?
W drodze egzekucji administracyjnej organy państwowe mogą przymusowo egzekwować należne im, między innymi, podatki, opłaty, grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej i inne należności wskazane w art. 2 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej również: UPEA).
Zasada obowiązkowego wszczęcia i prowadzenia egzekucji należności podatkowych została sformułowana w art. 6 § 1 UPEA. Zgodnie z wyżej wskazanym przepisem organ egzekucyjny jest zobligowany do podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w sytuacji, gdy doszło do uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku.
„Uchylać się" to uniknąć czegoś, wymówić się od czegoś, uchylić się od odpowiedzialności, od obowiązków. Mając na uwadze powyższe, można zatem dojść do wniosku, iż „uchylanie się" polega na świadomym niewypełnieniu obowiązku pomimo obiektywnej możliwości uczynienia mu zadość. W pojęciu tym bowiem mieści się negatywny stosunek psychiczny osoby zobowiązanej do nałożonego na nią obowiązku, sprawiający, że mimo obiektywnej możliwości jego wykonania nie wypełnia go.
Zawieszenie bądź umorzenie egzekucji administracyjnej
W razie wszczęcia postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymusowe wyegzekwowanie należności podatkowych istnieje szereg możliwości obrony przez dłużnika. Wśród działań zmierzających do zawieszenia albo umorzenia egzekucji administracyjnej należy w szczególności wyróżnić: zgłoszenie zarzutów przeciwegzekucyjnych, wniesienie o umorzenie postępowania egzekucyjnego, złożenie skargi na czynności egzekucyjne.
Szczególnie istotnym jawi się fakt, iż skorzystanie z jednej z wyżej wyszczególnionych możliwości nie wyklucza dochodzenia swoich praw w drodze złożenia innego środka procesowego. Oznacza to, że dłużnik może jednocześnie wnieść każdy z trzech wyżej wyszczególnionych pism procesowych, o ile istnieją ku temu uzasadnione podstawy.
Zarzuty przeciwegzekucyjne
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa zamknięty katalog podstaw, na jakich można oprzeć zarzuty przeciwegzekucyjne. Ustawodawca wskazuje, że uzasadnionym jest wniesienie tego środka zaskarżenia, gdy:
- Egzekwowany obowiązek nie istnieje.
- Egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z: a) treścią orzeczenia, z którego wynika; b) treścią dokumentu niebędącego orzeczeniem, z którego wynika; c) przepisem prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu.
- Wystąpił błąd co do osoby, wobec której prowadzona jest egzekucja administracyjna.
- Uchybiono doręczeniu zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane.
- Egzekwowane zobowiązanie wygasło w całości albo w części.
- Brak jest wymagalności obowiązku w przypadku (np. gdy doszło do odroczenia terminu wykonania obowiązku, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej).
Zarzuty przeciwegzekucyjne należy złożyć w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.
W każdym przypadku wniesienia przez zobowiązanego któregokolwiek z ustawowych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej następuje zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu. Wierzyciel po otrzymaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może w uzasadnionych przypadkach wystąpić z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
Skarga na czynności egzekucyjne
Złożenie skargi na czynności egzekucyjne można oprzeć na dwóch zasadniczych podstawach: gdy czynność egzekucyjna została dokonana z naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdy doszło do zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Opierając skargę na drugiej przesłance, należy wykazać, iż organ prowadzący egzekucję administracyjną dopuścił się naruszenia art. 7 § 2 UPEA. Zgodnie z treścią przywołanego przepisu organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
Skarga na czynności egzekucyjne jawi się jako uzasadniona w przypadku, gdy organ egzekucyjny w pierwszej kolejności stosuje egzekucję z nieruchomości dłużnika, nie podejmując próby wyegzekwowania należności z jego rachunku bankowego.
Skargę na czynności egzekucyjne organu należy złożyć w terminie nie dłuższym aniżeli 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Skargę na czynności egzekucyjne składa się do organu dokonującego kwestionowanych czynności. W rezultacie rozpatrzenia skargi organ wydaje stosowne postanowienie, na mocy którego oddala lub uwzględnia skargę w całości albo w części. W przypadku uwzględnienia skargi organ egzekucyjny uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości albo w części lub usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej.
Wniosek o umorzenie egzekucji
Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego może zostać złożony w razie:
- niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;
- niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym - niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym oznacza, że istnieją niezależne od zobowiązanego oraz trwałe przyczyny braku możliwości wykonania obowiązku;
- gdy tytuł wykonawczy nie odpowiada wymogom stawianym przez art. 27 UPEA - dotyczy to sytuacji, gdy tytuł wykonawczy został sporządzony w sposób wadliwy, mianowicie którakolwiek z jego części składowych nie odpowiada stanowi rzeczywistemu;
- śmierci zobowiązanego - gdy obowiązek jest ściśle związany ze zobowiązanym albo gdy egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;
- gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
- gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;
- gdy odrębne ustawy tak stanowią - przykładem takiego zewnętrznego aktu prawnego jest ustawa Prawo upadłościowe. Na podstawie tej przesłanki postępowanie egzekucyjne jest umarzane z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego.
- gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego może być wniesione przez dłużnika w dowolnym czasie w toku postępowania egzekucyjnego. Dłużnik nie może natomiast domagać się umorzenia postępowania egzekucyjnego po jego zakończeniu.
W wyniku złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego może dojść do umorzenia egzekucji w całości lub w części. Wniosek składa się do organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie. Organ wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Zażalenie przysługuje zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.
tags: #tytul #wykonawczy #urzad #skarbowy