Tytuł wykonawczy w polskim prawie egzekucyjnym

Dochodzenie należności nie jest prostym zadaniem. Wie o tym prawie każdy wierzyciel. Zresztą również dla dłużnika jasne jest, jak duże trudności powodują niespłacone należności. Biorąc zaś pod uwagę ich egzekucję, kluczowe znaczenie mają dwa dokumenty: tytuł wykonawczy oraz tytuł egzekucyjny. Czym one są? W jaki sposób otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego wpływa na prowadzenie egzekucji komorniczej? Na te i inne pytania odpowiem w poniższym tekście.

Tytuł wykonawczy jest dokumentem, na podstawie którego wierzyciel ma prawo zainicjować postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi. Bez względu na wiele różnych, szczegółowych uwarunkowań, taki tytuł jest niezbędny do tego, aby w ogóle myśleć o rozpoczęciu egzekucji wobec dłużnika. Jednak do osiągnięcia tego celu niezbędny jest jeszcze tytuł egzekucyjny.

W najprostszym ujęciu tytuł egzekucyjny to po prostu tytuł wykonawczy zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Jeżeli więc - przykładowo - uzyskałeś wyrok sądu, w którym sąd potwierdził, że dłużnik ma wobec Ciebie obowiązek zapłaty 10 tys. złotych, to jesteś posiadaczem tytułu wykonawczego. Kiedy wyrok sądu wydany w Twojej sprawie się uprawomocni, czyli gdy upłynie termin na wniesienie apelacji bądź apelacja nie zostanie uwzględniona przez sąd wyższej instancji, będziesz mógł złożyć do sądu, w którym wygrałeś sprawę z dłużnikiem wniosek o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności. Kiedy masz już tytuł egzekucyjny, możesz spokojnie udać się do komornika i złożyć wniosek o rozpoczęcie postępowania egzekucyjnego.

Tytuł wykonawczy jest kluczowy w procesie windykacji, ponieważ umożliwia wierzycielowi skuteczne dochodzenie swoich należności. Bez niego nie można wszcząć postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że wierzyciel pozostaje bezsilny wobec dłużnika, który nie chce lub z różnych powodów nie może spłacić swojego długu. Tytuł wykonawczy działa tym samym jak zielone światło dla komornika. Komornik na podstawie tytułu wykonawczego może zająć wynagrodzenie dłużnika, jego konto bankowe czy nawet doprowadzić do licytacji mienia. Tytuł wykonawczy pozwala nie tylko na przymusowe ściąganie należności, ale daje też wierzycielowi pewność prawną. Oznacza to, że ma on solidne podstawy do działania i może liczyć na wsparcie organów ścigania w dochodzeniu swoich roszczeń. W przypadku braku takiego dokumentu wierzyciel musiałby polegać jedynie na dobrej woli dłużnika i dobrowolnych płatnościach z jego strony.

Tytuł wykonawczy oznacza każdą decyzję, wyrok lub nakaz zapłaty wydane przez sąd, lub inny właściwy organ, w tym również takie, które są tymczasowo wykonalne, niezależnie od tego, czy dotyczą płatności natychmiastowej, czy w ratach, pozwalające wierzycielowi na dochodzenie swoich roszczeń względem dłużnika w drodze przymusowej egzekucji.

Nadany tytuł egzekucyjny stanowi dokument urzędowy, z którego musi wynikać kto jest wierzycielem, a kto dłużnikiem oraz określać wysokość roszczenia. Podstawą postępowania mogą być również zobowiązania niepieniężne. Tytuł wykonawczyPodstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest tytuł wykonawczy. Powstaje on po uprzednim wystąpieniu wierzyciela o zaopatrzenie tytułu egzekucyjnego w klauzulę wykonalności. Dopiero po jego uzyskaniu, sprawa może trafić do komornika. Egzekucja obejmuje całość wykazanego zadłużenia, gdzie osoba zobowiązana do jego uregulowania odpowiada całym swoim majątkiem.

Organ egzekucyjny nie ma prawa do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zatem sprzeciwy dłużnika, dotyczące istnienia lub wysokości świadczenia są w tym przypadku bezpodstawne.

Klauzula wykonalności jest to akt sądowy, w którym sąd stwierdza, że tytuł egzekucyjny przedstawiony przez wierzyciela nadaje się do wykonania. Oznacza to, że prowadzenie egzekucji przeciw dłużnikowi jest dopuszczalne. Wydawana jest przez sąd lub referendarz sądowy - na wniosek wierzyciela bądź z urzędu, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu. Jednak na postanowienie sądu przysługuje dłużnikowi zażalenie.

Tytuł egzekucyjny jest składową tytułu wykonawczego, ale nie są to słowa będące wobec siebie synonimami. Sam tytuł egzekucyjny nie jest bowiem podstawą do wszczęcia egzekucji, chociaż faktycznie jego nazwa bywa nieco myląca. Warto znać jednak podstawowe cechy, które je różnią.

Doktryna wypracowała ogólną definicję tytułu egzekucyjnego, z której wynika, że jest to dokument sądowy lub urzędowy stwierdzający istnienie i zakres nadającego się do egzekucji roszczenia wierzyciela oraz istnienie oraz zakres obowiązku prawnego dłużnika. Co do zasady, każdy tytuł egzekucyjny powinien posiadać w swojej treści kilka obligatoryjnych elementów. Po pierwsze, powinien wskazywać dokładnie roszczenie, którego istnienie między wierzycielem a dłużnikiem ustala. Po drugie, powinien jasno wskazywać zakres roszczenia wierzyciela wobec dłużnika i odwrotnie - zakres obowiązku dłużnika. I po trzecie, pożądane jest aby tytuł egzekucyjny określał termin spełnienia świadczenia oraz jego wysokość.

Rodzaje tytułów egzekucyjnych

Ustawodawca precyzyjnie w art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje katalog dokumentów, które wypełniają powyższe przesłanki. Są to:

• Prawomocne orzeczenia lub orzeczenia podlegające natychmiastowemu wykonaniu, wydane przez sąd lub referendarza sądowego.
• Inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej.
• Akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji.

Jako prawomocne orzeczenia rozumieć należy takie rozstrzygnięcia wydawane przez sąd lub referendarza, od których nie przysługują środki odwoławcze lub zaskarżenia. Będziemy zatem mieć na myśli wszelkie wyroki, postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (w postępowaniach nieprocesowych) oraz nakazy zapłaty w postępowaniach upominawczych lub nakazowych. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie wszystkie wyroki będą funkcjonowały jako tytuł egzekucyjny. Wśród takich należy wskazać m.in. wyroki wstępne, albo wyroki o których mowa w art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego tzn. wydawane w sprawach dotyczących ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.

Orzeczeniami podlegającymi natychmiastowemu wykonaniu są wyroki zasądzające alimenty, roszczenia, które pozwany uznał, a także uwzględniające powództwo i zasądzające należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy.

Zgodnie z art. 10 Kodeksu postępowania cywilnego, w sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji. Stąd też, wszelkie ugody zawarte przed sądem, których przedmiot na to pozwala, mogą stanowić tytuł egzekucyjny.

Dobrowolne poddanie się egzekucji uważa się:

• Akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie;
• Akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;
• Akt notarialny określony w pkt 4 lub 5, w którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi.

Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji może być złożone także w odrębnym akcie notarialnym. W takim przypadku w akcie notarialnym wskazuje się stosunek prawny, w związku z którym dłużnik poddaje się egzekucji, datę powstania zobowiązania dłużnika, jego treść, a w przypadku zobowiązań z umów wzajemnych - dodatkowo świadczenie wierzyciela z terminem jego wykonania.

Do 2017 roku w obrocie prawnym istniał także szczególny rodzaj tytułu egzekucyjnego, zwany bankowym tytułem egzekucyjnym. Podstawą prawną funkcjonowania tego rozwiązania, były przepisy ustawy Prawo bankowe. Owy bankowy tytuł egzekucyjny był dokumentem, który stwierdzał tylko i wyłącznie istnienie wierzytelności dłużników wobec banków. Uprawnione do jego wystawiania podmioty - banki, instytucje kredytowe czy syndycy - mogły w uproszczony sposób, bez konieczności prowadzenia postępowania sądowego, uzyskiwać klauzule wykonalności na wystawionych przez siebie bankowych tytułach egzekucyjnych. Aby taki tytuł mógł zostać wystawiony, roszczenie, którego dotyczył tytuł, musiało wynikać bezpośrednio z umowy między bankiem a dłużnikiem i być wymagalne. Ponadto, dłużnik ten musiał dokonać z bankiem czynności bankowej (a w przypadku kredytobiorców dokonać zabezpieczenia na rzecz banku i zaprzestać spłacania należności w terminie) oraz złożyć pisemne oświadczenie wobec banku o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.

W 2015 roku nad konstytucyjnością przepisów w zakresie bankowego tytułu egzekucyjnego pochylił się Trybunał Konstytucyjny. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 roku orzekł, że przepisy zezwalające instytucjom na wystawianie bankowych tytułów egzekucyjnych naruszają zasadę równości i w konsekwencji są niekonstytucyjne. Tym samym, możliwość prowadzenia postępowań w oparciu o bankowe tytuły egzekucyjne została zniesiona.

Klauzula wykonalności

Drugą częścią składową tytuły wykonawczego jest klauzula wykonalności. Jest to dokument, w którym sąd stwierdza, że dany tytuł egzekucyjny jest jednocześnie tytułem wykonawczym. To z kolei oznacza, że wszelkie organy, urzędy i osoby, których wyrok dotyczy, mają obowiązek go zrealizować i podporządkować się zawartym tam wytycznym.

Co do zasady klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczyła lub toczy. Zgodnie z art. 782 Kodeksu postępowania cywilnego, klauzulę wykonalności nadaje sąd w na wniosek wierzyciela. Sąd z urzędu nadaje klauzulę wykonalności tylko takiemu tytułowi egzekucyjnemu, który został wydany w postępowaniu wszczętym z urzędu, a także innemu tytułowi egzekucyjnemu w części, w jakiej obejmuje grzywnę lub karę pieniężną orzeczoną w postępowaniu cywilnym lub koszty sądowe w sprawach cywilnych przysługujące Skarbowi Państwa.

Uwaga na wyjątek od reguły! Nie ma bowiem konieczności składania wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, jeśli sąd wydał nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym. W takich okolicznościach klauzula wykonalności zostanie nadana z urzędu przez sąd, po uprawomocnieniu się owego nakazu.

Do wniosku o nadanie klauzuli wierzyciel musi załączyć tytuł egzekucyjny. W odpowiedzi na wniosek sąd wydaje postanowienie. Czyni to w składzie jednoosobowym lub też może go zastąpić referendarz sądowy. W praktyce klauzula zostaje „dopisana” lub „doczepiona” na trwałe do tytułu egzekucyjnego, poprzez przybicie specjalnej pieczątki lub dołożenie odrębnego arkusza papieru. Jej brzmienie, na gruncie przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności, wygląda następująco:

W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, [data] Sąd /Referendarz sądowy w Sądzie [właściwy sąd] stwierdza, że niniejszy tytuł uprawnia do egzekucji w całości / w zakresie ….. oraz poleca wszystkim organom, urzędom oraz osobom, których to może dotyczyć, aby postanowienia tytułu niniejszego wykonały, a gdy o to prawnie będą wezwane, udzieliły pomocy.

Nadanie klauzuli wykonalności powinno nastąpić w terminie trzech dni od złożenia wniosku. W niektórych przypadkach będzie także konieczność uiszczenia opłaty (m.in. w przypadku nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika lub na tytuł egzekucyjny inny niż orzeczenie sądu, ugoda sądowa, nakaz zapłaty albo ugoda zawarta przed mediatorem).

Jak krok po kroku uzyskać tytuł wykonawczy?

Uzyskanie tytułu wykonawczego to proces, który składa się z kilku etapów. W przypadku wejścia na drogę sądową zaliczamy do nich m.in.:

1. Złożenie pozwu do sądu przeciwko dłużnikowi - w pozwie dokładnie opisz swoje roszczenie oraz przedstaw dowody potwierdzające istnienie długu.
2. Postępowanie sądowe - po wniesieniu pozwu sprawa trafia do sądu, który ją rozpatruje. Może to odbywać się na rozprawie (tradycyjne postępowanie) lub w e-sądzie, w trybie uproszczonym - w elektronicznym postępowaniu upominawczym (EPU). W EPU nie ma rozprawy, sąd wydaje nakaz zapłaty, który staje się prawomocny, jeśli dłużnik nie wniesie sprzeciwu w terminie 14 dni od jego doręczenia. Dłużnik ma prawo przedstawić swoje argumenty i bronić się przed wniesionymi przeciwko niemu zarzutami.
3. Wyrok sądu - sąd wydaje wyrok lub nakaz zapłaty, w którym stwierdza istnienie lub brak roszczenia. Jeśli wyrok jest korzystny dla wierzyciela (potwierdzający Twoje roszczenie), staje się podstawą do dalszych działań.
4. Nadanie klauzuli wykonalności - po uprawomocnieniu się wyroku czy nakazu zapłaty (tj. gdy minie czas na apelację czy złożenie sprzeciwu) złóż wniosek o nadanie klauzuli wykonalności do sądu, który wydał wyrok.
5. Otrzymanie tytułu wykonawczego - po nadaniu klauzuli wykonalności przez sąd otrzymujesz tytuł wykonawczy, który uprawnia Cię do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Możesz tym samym skontaktować się z komornikiem i rozpocząć egzekucję długu.

Cały proces może wymagać czasu i cierpliwości. Niestety nie ma jednoznacznej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Zazwyczaj jest to od 2 do 6 tygodni, jednak wiele zależy od konkretnego przypadku, rodzaju sprawy, obciążenia sądu czy kompletności dokumentów. Trzeba być również przygotowanym na to, że z różnych przyczyn administracyjnych mogą wystąpić pewne opóźnienia. Najważniejszym etapem jest nadanie klauzuli wykonalności, które zgodnie z przepisami (art. 781 KPC) powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni od złożenia wniosku przez wierzyciela, po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Co dalej po uzyskaniu tytułu wykonawczego?

Egzekucja komornicza

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może złożyć wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji długu. Komornik w ramach swoich działań może zająć wynagrodzenie dłużnika, jego konto bankowe lub przeprowadzić licytację mienia. Wierzyciel powinien być na bieżąco informowany o postępach egzekucji.

Czy po uzyskaniu tytułu wykonawczego warto od razu przechodzić do egzekucji długu?

Oczywiście jest to kwestia indywidualna, jednak czasami warto rozważyć możliwość negocjacji z dłużnikiem. Dobrze poprowadzone rozmowy potrafią doprowadzić do ugody i szybszego uregulowania długu bez potrzeby dalszych działań egzekucyjnych, które często rozciągają się w czasie. Rozsądnym pomysłem będzie również skonsultowanie swoich wątpliwości i planowanych kroków z profesjonalistami.

Co zrobić, gdy dłużnik rozpoczął restrukturyzację?

Co do zasady rozpoczęcie postępowania restrukturyzacyjnego oznacza zakaz kontynuowania dotychczasowych oraz wszczynania nowych egzekucji komorniczych. Wierzyciel - także ten, który posiada już tytuł egzekucyjny bądź wykonawczy - powinien wziąć udział w procedurze restrukturyzacyjnej.

Wątek tytuł egzekucyjny, a tytuł wykonawczy zagadnienia te bez wątpienia są bardzo ważne. Jednak odnoszą się do polskiego prawa, które z kolei przeważnie nie znajdują zastosowania do dłużników z zagranicy. W takich przypadkach przydaje się europejski tytuł egzekucyjny.

Europejski tytuł wykonawczy to dokument używany w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdy już został wystawiony podstawowy tytuł wykonawczy, ale istnieje potrzeba przeprowadzenia dodatkowych działań egzekucyjnych. Zgodnie z artykułem 26c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalszy tytuł wykonawczy jest wydawany przez organ egzekucyjny w sytuacji, gdy konieczne jest przeprowadzenie egzekucji z innego rodzaju majątku dłużnika lub w sposób inny, niż przewidziano to w pierwotnym tytule wykonawczym. Taki dokument jest również wymagany, gdy egzekucja ma być realizowana na podstawie tytułu wykonawczego wydanego za granicą, który trzeba dostosować do polskich przepisów.

Europejski tytuł egzekucyjny pozwala na przeprowadzenie egzekucji wobec dłużnika mieszkającego na terytorium jakiegokolwiek państwa Unii Europejskiej (z wyjątkiem Danii). Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego tytuł ten może zostać wystawiony, gdy wierzyciel uzyska orzeczenie sądu lub zawrze z dłużnikiem ugodę. Europejski tytuł egzekucyjny wydaje się jedynie na wniosek. Wierzyciel zainteresowany otrzymaniem europejskiego tytułu wykonawczego powinien złożyć wniosek do tego sądu, który wydał wyrok lub przed którym zawarto (zatwierdzono) ugodę z dłużnikiem.

Jeszcze czymś innym jest elektroniczny tytuł wykonawczy. Jest to tytuł uzyskiwany w elektronicznym postępowaniu upominawczym, które pozwala na dochodzenie określonych - przeważnie stosunkowo drobnych, opiewających na sumy rzędu kilku, maksymalnie kilkunastu tysięcy złotych - roszczeń za pośrednictwem Internetu.

Tytuł wykonawczy jest niezbędny do tego, żeby wszcząć postępowanie egzekucyjne. Z jakich elementów składa się tytuł wykonawczy i w jaki sposób się go uzyskuje? Dowiedz się, jakie kroki należy podjąć po uzyskaniu tytułu wykonawczego, by odzyskać dług.

Posiadanie tytułu wykonawczego jest niezbędne, jeśli wierzyciel chce za pośrednictwem komornika odzyskać swój dług. Na tytuł wykonawczy składa się jednak tytuł egzekucyjny oraz klauzula wykonalności. W zależności rodzaju egzekucyjnego termin może być wprost określony lub nie.

tags: #tytul #wykonawczy #w #procesie #egzekucyjnym

Popularne posty:

• Oferta Kapral-Car Komorniki
• Jak odwołać się od błędnej kwoty komornika?
• Obowiązki pracodawcy przy zajęciu wynagrodzenia
• Understanding Mortgage Creditors and Enforcement Titles in Poland
• Szczegółowy przewodnik po odzyskiwaniu tytułu wykonawczego