Tytuł wykonawczy przeciwko małżonkom – kiedy wspólna nieruchomość jest zagrożona?

Firma małżonka popadła w długi, a Ty boisz się o wasze wspólne mieszkanie? Przepisy w Polsce umożliwiają wszczęcie egzekucji takiej nieruchomości, jednak tylko na wybranych warunkach. Przeczytaj, w jakich sytuacjach zagrożona jest wspólna nieruchomość małżonków - egzekucja nieruchomości stanowiącej wspólność małżeńską.

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Jest to podstawowy ustrój małżeński.

Wspólna nieruchomość małżonków - egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego

Jeśli wierzyciel ma tytuł wykonawczy, to może skierować egzekucję do nieruchomości, która jest własnością dłużnika. Gdy jednak ta nieruchomość stanowi majątek wspólny małżonków, to komornik, który prowadzi egzekucję długów jednego z małżonków, może wszcząć egzekucję tej nieruchomości, czyli dokonać wpis ostrzegawczy w dziale III księgi wieczystej o wszczętej egzekucji z nieruchomości.

Jednak nic więcej nie może zrobić, poza wszczęciem postępowania do czasu uzyskania przez wierzyciela tytułu wykonawczego, wystawionego przeciwko obojgu małżonkom. Oznacza to, że bez tego dokumentu jest bezpieczna wspólna nieruchomość małżonków - egzekucja nie zostanie wykonana.

Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim stanowi podstawę do zajęcia nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Dalsze czynności egzekucyjne, podobnie jak w przypadku egzekucji z ruchomości, dopuszczalne są jedynie na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.

Na zajęcie nieruchomości składa się wezwanie dłużnika do zapłaty długu przy jednoczesnym złożeniu przez Komornika wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji w księdze wieczystej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub złożenia wniosku do zbioru dokumentów wraz z odpisem wezwania do zapłaty. Oznacza to, że Sąd Wieczystoksięgowy dokona wpisu zajęcia nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków, na wniosek złożony przez organ egzekucyjny, również w sytuacji, gdy w tytuł wykonawczy wystawiony został tylko przeciwko jednemu z małżonków - jest to tzw. zajęcie warunkowe. Dopiero dokonanie opisu i oszacowania wymaga przedłożenia przez wierzyciela klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika.

Małżonek dłużnika, zgodnie z przepisem art. 9231 § 2 KPC, może sprzeciwić się zajęciu. Gdy małżonek dłużnika sprzeciwi się zajęciu, Komornik o zaistniałej sytuacji zawiadamia wierzyciela, który w ciągu tygodnia powinien wystąpić o nadanie przeciwko małżonkowi dłużnika klauzuli wykonalności pod rygorem umorzenia egzekucji z zajętej nieruchomości.

Wierzyciel jednego z małżonków ma prawo żądania spłacenia długu z udziału w majątku, który przypadłby dłużnikowi, gdyby ustała wspólność majątkowa. Wierzyciel może złożyć wniosek o ustanowienie przymusowej rozdzielności majątkowej na podstawie art. 52 § 1a kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. By żądać takiej rozdzielności, wierzyciel musi mieć konkretne powody: posiadanie tytułu wykonawczego, istnienie wierzytelności, egzekucja majątku osobistego jest bezskuteczna.

W trakcie postępowania o ustanowienie sądowej, przymusowej rozdzielności majątkowej, wierzyciel musi udowodnić, że aby spłacić wierzytelność stwierdzoną tytułem wykonawczym, trzeba dokonać podziału wspólnego majątku małżonków. Jest możliwość, że sąd zgodzi się na taki podział, pod warunkiem, że postępowanie egzekucyjne, skierowane do majątku osobistego osoby zadłużonej, nie przyniesie oczekiwanego rezultatu, czyli nie pokryje powstałego długu. Ustanowienie rozdzielności majątkowej oznacza, że to, co było wcześniej wspólne małżonków, zostanie podzielone i stanie się majątkiem osobistym dłużnika.

Tytuł wykonawczy przeciwko małżonkowi - kiedy jest możliwy?

Tytuł wykonawczy przeciwko małżonkowi może zostać wystawiony w sytuacji, gdy małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania, a wierzyciel ma dowód potwierdzający wyrażenie tej zgody, który przedstawi w sądzie np. akt notarialny (dokument urzędowy) albo dokument prywatny - poręczenie za dług, zgoda na zawarcie umowy.

Aby uzyskać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi niezbędne jest wykazanie, przez ubiegającego się o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika. Jeśli takiego dowodu brak sąd nie nada klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika.

Sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika także, gdy zobowiązanie powstało w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, wchodzącego w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, co wynika z przepisu art. 7871 KPC. Podkreślenia wymaga, że w obu wspomnianych przypadkach odpowiedzialność małżonka będzie ograniczona - w pierwszym do majątku objętego wspólnością majątkową, w drugim - do prowadzonego przedsiębiorstwa.

W przypadku uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika wierzyciel będzie mógł prowadzić egzekucję nie tylko z majątku osobistego dłużnika oraz z jego wynagrodzenia za pracę, ale będzie mógł ją również rozszerzyć o majątek objęty wspólnością majątkową.

W sytuacji, gdy dłużnik wraz z małżonkiem sporządzą umowę rozszerzającą wspólność, wierzyciel ma możliwość uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, a co za tym idzie uzyskania zaspokojenia z tych składników majątku, które wchodziłyby do majątku wspólnego, gdyby umowy nie zawarto.

Małżonek ma wówczas możliwość obrony przed egzekucją w drodze powództwa egzekucyjnego, jeżeli zawarcie oraz rodzaj umowy majątkowej małżeńskiej były wiadome wierzycielowi. Może także domagać się wstrzymania dokonania zajęcia ruchomości przed jej rozpoczęciem, okazując Komornikowi umowę małżeńską oraz niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, z którego wynika, że jej zawarcie było skuteczne względem wierzyciela zgodnie z przepisem art. 822 KPC.

Egzekucja z innych składników majątku wspólnego

Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim jest podstawą do zajęcia ruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Dalsze czynności egzekucyjne dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.

Na podstawie art. 845 § 1 KPC Komornik do egzekucji z ruchomości przystępuje przez ich zajęcie, które polega sporządzeniu protokołu z dokonanej czynności. Odpis protokołu doręczany jest dłużnikowi, współwłaścicielom ruchomości, wierzycielowi, który nie był obecny przy czynności oraz osobom trzecim, którym przysługuje prawo domagania się zwolnienia od egzekucji zajętych ruchomości.

Zgodnie z art. 845 § 24 KPC tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim jest podstawą do zajęcia ruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Dalsze czynności egzekucyjne dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.

Zgodnie z treścią art. 7761 § 1 KPC, na podstawie tytułu wykonawczego wydanego przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim, można egzekucji również z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę oraz korzyści uzyskanych z prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej, które to należności, co do zasady, wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków.

Podobnie jak przepis art. art. 8912 KPC, który pozwala na skierowanie egzekucji do rachunku wspólnego dłużnika i jego małżonka bez konieczności uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi.

W wyżej wskazanym procesie małżonek dłużnika bez wątpienia będzie miał w zakresie przedstawienia dowodów utrudnione zadanie. Przepis art. 8912 KPC znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy między dłużnikiem, a jego małżonkiem istnieje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Jednakże w przypadku rozdzielności majątkowej, do egzekucji z rachunku bankowego dłużnika i jego małżonka ma zastosowanie regulacja artykułu 8911 KPC, dopuszczająca możliwość prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego, którego współwłaścicielem jest dłużnik wraz z osobą trzecią. W wyżej wskazanym ustroju, powstają dwa odrębne, osobiste majątki każdego z małżonków i nie ma majątku wspólnego.

Sposoby ustania wspólności majątkowej małżeńskiej

Obrona przed egzekucją

W toku egzekucji małżonkowi dłużnika służą różne środki, które mogą skutkować wstrzymaniem egzekucji, jej ograniczeniem lub nawet zakończeniem.

Wpis w księgach wieczystych o wszczętej egzekucji może być wykreślony, gdy małżonek dłużnika zgodnie z art. 9231 par. 2 kodeksu postępowania cywilnego, sprzeciwi się zajęciu nieruchomości stanowiącej wspólny majątek. Warto zadbać o wykreślenie tego wpisu, ponieważ może on utrudnić właścicielom dysponowanie i zarządzanie nieruchomością.

Małżonek dłużnika może bronić się przed kierowaniem wobec niego egzekucji poprzez wytoczenie powództwa przeciwezekucyjnego (o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności), jednakże tylko wtedy, jeśli fakt zawarcia intercyzy był wierzycielowi wiadomy.

Małżonek dłużnika z chwilą nadania przeciwko niemu klauzuli wykonalności staje się dłużnikiem egzekwowanym. Przysługuje mu więc obrona przy pomocy środków przewidzianych dla takiego dłużnika w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym. Ma on w szczególności możliwość wniesienia powództwa opozycyjnego (art. 840 k.p.c.) oraz o umorzenie egzekucji (art. 825 pkt 3 k.p.c. i art. 53 ust. 3 Prawa bankowego).

Co w przypadku rozwodu? Jeśli orzeczono rozwód z małżonkiem-dłużnikiem to nie jest możliwe uzyskanie przez wierzyciela klauzuli przeciwko byłemu małżonkowi dłużnika. Dla nadania przez sąd klauzuli wykonalności na małżonka dłużnika niezbędne jest by małżeństwo trwało tak w chwili zaciągania zobowiązania jak i w chwili nadania klauzuli.