Wyjawienie majątku dłużnika alimentacyjnego: krok po kroku

Wyjawienie majątku to istotna instytucja prawa polskiego, która stanowi narzędzie dla wierzycieli w procesie egzekucji świadczeń pieniężnych. Ma ona na celu przymuszenie dłużnika do ujawnienia wszystkich składników jego majątku, co może znacząco ułatwić skuteczne dochodzenie należności. W przypadku dłużników alimentacyjnych, którzy często uchylają się od swoich zobowiązań, wyjawienie majątku staje się kluczowym elementem odzyskania należnych środków.

Instytucje „wyjawienia majątku” i „wykazu majątku” są prawem właściwym dla egzekucji wierzytelności przez wierzyciela. Zostały uregulowane w kodeksie postępowania cywilnego w części dotyczącej egzekucji świadczeń pieniężnych. Są to środki, które w ściśle określonych okolicznościach mają uskutecznić prowadzoną egzekucję poprzez przymuszenie dłużnika do wskazania wszystkich składników swego majątku. W przypadku „wyjawienia majątku” oświadczenie powinno wskazywać również na czynności rozporządzenia majątkiem w pięcioletnim okresie poprzedzających wszczęcie egzekucji. O ile „wykaz majątku” może nastąpić wyłącznie w toku postępowania egzekucyjnego, to „wyjawienie majątku” może nastąpić również przed wszczęciem postępowania, jak i po jego zakończeniu.

Wyjawienie majątku to złożone przed sądem, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie dłużnika o składnikach jego majątku - wykazu rzeczy i miejsca ich położenia, wierzytelności i innych praw, jak również informacji o odpłatnych i nieodpłatnych czynnościach prawnych dotyczących rzeczy lub praw majątkowych.

Przesłanki wyjawienia majątku

Zgodnie z art. 913 k.p.c., wierzyciel może żądać wyjawienia majątku, gdy spełnione są określone warunki. Po pierwsze, gdy zajęty w egzekucji majątek nie rokuje zaspokojeniem egzekwowanej należności. Po drugie, gdy wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swojej wierzytelności. Istnieje również możliwość żądania wyjawienia majątku, gdy wierzyciel uprawdopodobni, że nie uzyska zaspokojenia z majątku lub z bieżących świadczeń periodycznych (za okres 6 miesięcy). Kluczowe jest jednak, aby wierzyciel dysponował tytułem wykonawczym i wcześniej wezwał dłużnika listem poleconym za potwierdzeniem odbioru do zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia. Ostateczną decyzję o wyjawieniu majątku podejmuje sąd.

Wniosek o wyjawienie majątku można złożyć:

jeśli zajęty w postępowaniu egzekucyjnym majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności;
jeśli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swojej należności;
przed wszczęciem egzekucji, jeśli wierzyciel uprawdopodobni, że nie uzyska zaspokojenia w pełni swojej należności ze znanego mu majątku lub przypadających dłużnikowi bieżących świadczeń periodycznych za okres 6 miesięcy;
przed wszczęciem egzekucji, po uzyskaniu tytułu wykonawczego, jeśli wezwał dłużnika do zapłaty stwierdzonej nim należności listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, a dłużnik nie spełnił świadczenia w terminie 14 dni od daty doręczenia tego wezwania.

Z powyższego wynika, że nie można składać wniosku o wyjawienie majątku w stosunku do, na przykład, potencjalnych kontrahentów lub takich, w stosunku do których nie wydano tytułu wykonawczego (wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności).

Wniosek o wyjawienie majątku

Uprawnienie do złożenia wniosku o wyjawienie majątku przysługuje wierzycielowi. W sytuacji egzekucji prowadzonej z urzędu, również uprawnionym organom, a w razie egzekucji alimentów - także komornikowi. Wniosek o wyjawienie majątku należy złożyć do sądu właściwości ogólnej dla dłużnika, czyli do sądu rejonowego właściwego dla jego miejsca zamieszkania. Wniosek musi spełniać wymogi przewidziane dla pisma procesowego. Należy dołączyć dokumenty uzasadniające przesłanki wskazane powyżej, w tym protokoły zajęć lub inne dokumenty, a także tytuł wykonawczy. Wniosek podlega opłacie sądowej w wysokości 200,00 zł.

W pierwszej kolejności należy wskazać datę sporządzenia pozwu oraz określić sąd, do którego kierowany jest pozew - według miejsca zamieszkania lub siedziby dłużnika. Następnie wskazuje się strony - wierzyciela oraz dłużnika, podając imię, nazwisko, adres, a także numer NIP lub PESEL, aby w sposób jednoznaczny określić, zwłaszcza dłużnika. W dalszej części trzeba opisać żądanie, zgodnie z wzorem: „Wnoszę, na podstawie art. 913 kpc, o zobowiązanie dłużnika, XYZ, do wyjawienia majątku i złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, obejmującego w szczególności określenie należących do dłużnika rzeczy - ruchomości i nieruchomości oraz miejsc, w których się znajdują, przypadających mu wierzytelności i innych praw majątkowych, oraz do złożenia przyrzeczenia zgodnie z treścią art. 913 § 1 kpc”. Jeśli wierzyciel jest reprezentowany przez pełnomocnika, powinien również wnieść o zasądzenie od dłużnika na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Następnie sporządza się uzasadnienie wniosku, w którym należy wskazać tytuł wykonawczy wydany przeciwko dłużnikowi, informację o wierzytelności przysługującej wierzycielowi, o tym, czy dłużnik w jakiejkolwiek części rozliczył się z zaległości, czy była prowadzona egzekucja komornicza, jeżeli nie - należy wskazać przyczyny i uprawdopodobnić niemożność uzyskania zasądzonych kwot od dłużnika. Jeśli była prowadzona egzekucja - trzeba podać, jaki komornik to robił, jaki był jej przebieg, co zostało zajęte, czy w jej wyniku uzyskano zaspokojenie roszczenia w całości lub w części, a także informacje dotyczące tego, czy prowadzona egzekucja rokuje w zakresie zaspokojenia roszczenia, czy też nie ma na to widoków. Trzeba pamiętać, aby pod treścią wniosku złożyć własnoręczny podpis, a także wypisać załączniki do wniosku - wszystkie dokumenty, które stanowią dowód i potwierdzenie tez wskazanych w piśmie. Do sądu pismo należy przesłać w dwóch egzemplarzach - drugi egzemplarz wniosku wraz z załącznikami sąd przesyła do dłużnika.

Rozpoznanie wniosku przez sąd

Sąd wyda postanowienie nakazujące dłużnikowi złożenie oświadczenia, gdy uwzględni złożony wniosek. Wykaz i oświadczenie (wyjawienie) sąd odbiera niezwłocznie, może jednak wyznaczyć stosowny termin nie dłuższy niż tydzień. Na postanowienie służy zażalenie, które jednak domyślnie nie wstrzymuje wykonania tego postanowienia. Sąd może jednak postanowić odmiennie. Dłużnik składa oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, za który to czyn grozi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Sąd musi pouczyć dłużnika o tej odpowiedzialności. Jeśli dłużnik będzie uchylał się od wyjawienia majątku, odmówi wyjawienia bądź odpowiedzi na pytania, to sąd może nałożyć na dłużnika grzywnę, zarządzić jego przymusowe doprowadzenie, jak również zastosować areszt nieprzekraczający jednego miesiąca.

Wykaz majątku przed komornikiem

Od instytucji wyjawienia majątku przed sądem należy odróżnić wykaz majątku przed komornikiem, uregulowany w art. 801¹ k.p.c. Jeśli wierzyciel nie wskaże majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia, komornik z urzędu ustala majątek dłużnika oraz wzywa dłużnika do złożenia wykazu. Dłużnik składa komornikowi wykaz majątku wraz z oświadczeniem o jego prawdziwości i zupełności pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń, do której to odpowiedzialności stosuje się odpowiednio przepisy o odpowiedzialności za złożenie fałszywych zeznań. Komornik uprzedza dłużnika o odpowiedzialności oraz poucza, że w razie niezłożenia wykazu majątku wierzyciel może zlecić komornikowi poszukiwanie majątku dłużnika. Podobnie, w przypadku uchylania się od złożenia wykazu, odmowy złożenia lub odpowiedzi na pytania, na dłużnika może zostać nałożona grzywna (przez komornika), bądź też może nastąpić przymusowe doprowadzenie dłużnika (na wniosek komornika i za zgodą sądu). Komornik nie może wnioskować o zastosowanie aresztu.

Dłużnik alimentacyjny - jak zmobilizować go do systematycznego płacenia alinentów

Często zadawane pytania (FAQ)

Co to jest wyjawienie majątku?

Czy komornik może żądać wyjawienia majątku?

Tak, choć może to uczynić jedynie w razie prowadzonej z urzędu egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Również w takiej sytuacji musi jednak wystąpić z wnioskiem do sądu. Komornik może jednak żądać od dłużnika wykazu majątku w trybie art. 801¹ k.p.c., jeśli wierzyciel nie wskazał składników majątku pozwalającego na spłatę.

Jak uniknąć wyjawienia majątku?

Oświadczenie musi być zgodne z prawdą. Wyjawiając majątek, dłużnik składa przyrzeczenie o treści: "świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożony przeze mnie wykaz majątku jest prawdziwy i zupełny". Oświadczenie składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, za który to czyn na podstawie art. 233 k.k. grozi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Gdzie złożyć wniosek o wyjawienie majątku?

Wniosek o wyjawienie majątku należy złożyć do sądu właściwości ogólnej dla dłużnika, tj. sądu rejonowego właściwego dla jego miejsca zamieszkania. Wniosek musi spełniać wymogi, jakie przepisy prawa przewidują dla pisma procesowego. Należy załączyć protokoły zajęć lub inne dokumenty uzasadniające obowiązek wyjawienia majątku, a jeżeli wniosek złożono przed wszczęciem egzekucji, także tytuł wykonawczy.

Pomimo wyroku sądu, nie dostajesz należnych Ci alimentów? Zaleganie z płatnościami z tytułu alimentów to w Polsce prawdziwa plaga. Według danych podanych przez Krajową Radę Komorniczą oraz Centrum Praw Kobiet, to problem, który dotyczy w Polsce aż około miliona dzieci. Poza tym, zwiększa się liczba dotkniętych tym problemem kobiet, którym sąd przyznał alimenty od byłego małżonka na nie same, a nie tylko na dzieci. Wiele kobiet, nie mając odpowiednich dochodów, korzysta z chwilówek i innych kredytów, jednak ile można korzystać z tymczasowych rozwiązań? Jeśli Ty też znalazłaś się w takiej sytuacji, wszelkimi prawnymi środkami walcz o odzyskanie alimentów.

Dysponujesz wyrokiem albo ugodą, na mocy których sąd przyznał Ci alimenty? Takie orzeczenie posiada klauzulę wykonalności. Egzekucję alimentów może przeprowadzić dowolnie wybrany przez Ciebie komornik. Nie masz obowiązku informować go, w jaki sposób ma on odzyskać pieniądze ani wskazywać, jakim majątkiem dysponuje były mąż (lub ojciec dziecka). Jednak im więcej informacji mu przekażesz (np. o miejscu pracy, adresie, numerze konta), tym szybciej możesz odzyskać alimenty. Ponadto, jeśli to zrobisz, możesz udaremnić próbę wyzbycia się przez dłużnika swojego majątku na rzecz innych osób.
Do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego są uprawnione tylko dzieci, które nie ukończyły jeszcze 18 roku życia albo które nie ukończyły 25 lat, ale wciąż uczą się w szkole. Osobom niepełnosprawnym posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności alimenty przysługują bezterminowo. Zasadniczo wysokość wypłat z Funduszu Alimentacyjnego jest równa wysokości alimentów ustalonych przez sąd, nie może jednak przekroczyć kwoty 1000 zł.
Jeśli Twój były partner wyzbył się swoich składników majątku, nie przekreśla to jeszcze Twoich szans na odzyskanie pieniędzy. Możesz wystąpić do sądu z tzw. skargą pauliańską. Jest to metoda na odzyskanie należności od dłużnika, który aby uniknąć płacenia, sprzedał lub oddał w formie darowizny swój majątek osobom trzecim, np. rodzicom, konkubinie, rodzeństwu. Uwaga! Jeśli osoba trzecia jest w bliskim stosunku z dłużnikiem (np. rodzina) lub jest przedsiębiorcą będącym z nim w stosunkach gospodarczych, sąd domniemywa, że taka osoba posiadała wiedzę o celowym zbyciu majątku. Jeśli skarga pauliańska zostanie przez sąd uznana, to jej skutkiem będzie uznanie czynności prawnej (darowizny lub umowy sprzedaży) za bezskuteczną.
Wyjawienie majątku to postępowanie „pomocnicze” na wypadek nieskutecznego postępowania egzekucyjnego. Dzięki zmianie ustawy Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 22 lipca 2015 r., która weszła w życie 8 września 2016 r., czynności związane z wyjawieniem majątku dłużnika może przeprowadzać również komornik. Wcześniej mógł to zrobić jedynie sąd. Wszystko dzięki przepisom: art. 801 (nowe brzmienie) i 801 ze zn. 1. Komornik ma teraz obowiązek wezwać dłużnika do złożenia wykazu majątku (art. zgodnie z nowym art. 801 ze zn. 1 kpc - złożenie takiego wykazu przez dłużnika będzie następowało pod rygorem: a) odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, dłużnikowi będzie też groziła b) grzywna do 5.000 zł lub c) areszt do jednego miesiąca. Dodatkowo, dłużnik może zostać przymusowo doprowadzony, na wypadek gdyby uchylał się od złożenia takiego wykazu.
Możesz również żądać wyjawienia majątku dłużnika przed wszczęciem egzekucji. Takiego wyjawienia dokonuje się przez sąd na wniosek płatny 40 zł. Na posiedzeniu sądowym dłużnik w pierwszej kolejności składa wykaz majątku oraz odpowiada na zadawane przez sąd i Ciebie pytania odnośnie posiadanego majątku. Co istotne, stawiennictwo dłużnika w sądzie jest obowiązkowe.
Możesz złożyć do urzędu gminy lub ośrodka pomocy społecznej wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do działań tych należy złożenie wniosku o ściganie za przestępstwo alimentacyjne określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, skierowanie wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Jeżeli dłużnik nie płaci zobowiązań z powodu braku pracy, może zostać skierowany np. na szkolenia lub do pracy.
Jeszcze do niedawna wystarczyło raz na jakiś czas wpłacić niewielką sumę na dziecko. Według obecnych przepisów, osoba, której dług alimentacyjny stanowi równowartość co najmniej trzech należnych świadczeń okresowych (najczęściej miesięcznych), podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Karane nie są jedynie osoby, które nie płacą alimentów z powodu od siebie niezależnych przyczyn, np. choroby. Warto wiedzieć, że omówiony w tym punkcie sposób stał się po ostatniej zmianie przepisów wyjątkowo skuteczną metodą odzyskania zaległych alimentów.
Jeżeli więc nie masz już innego wyjścia i nie jesteś w stanie odzyskać zaległych pieniędzy od ojca dziecka, złóż do sądu wniosek o tzw. alimenty uzupełniające od dziadków dziecka, jeśli uzyskanie alimentów od ojca dziecka jest niemożliwe (np. z powodu jego śmierci, choroby uniemożliwiającej pracę).
Informację o osobie, która zalega z alimentami, może umieścić w rejestrze Biura Informacji Gospodarczej (dalej: BIG) każda osoba prywatna posiadająca wyrok sądu. Aby to zrobić, wystarczy, że wyślesz dłużnikowi listem poleconym (lub dostarczysz osobiście) wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania jego danych do BIG. Obecność w bazie BIG skutkuje tym, że o niesolidności wpisanej osoby dowiedzą się m.in. banki, firmy pożyczkowe i telekomunikacyjne.

Infografika: Konsekwencje dla dłużnika alimentacyjnego

tags: #dluznik #alimentacyjny #a #wyjawienie #majatku