Ugoda zawarta przed sądem polubownym jako tytuł egzekucyjny
Czasem korzystne dla wierzyciela rozstrzygnięcie sądu polubownego może okazać się dla niego zupełnie nieprzydatne. Niezłożenie wniosku o sprostowanie wyroku sądu w zawitym terminie (określonym w regulaminach sądów polubownych lub w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących postępowania przed sądami polubownymi) i niesprostowanie wadliwego wyroku przez sąd polubowny może w konsekwencji stanowić przeszkodę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i przeprowadzenia skutecznej egzekucji.
Co do zasady podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Tytułem egzekucyjnym jest w szczególności wyrok sądu polubownego lub ugoda zawarta przed takim sądem (wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mają moc prawną na równi z wyrokiem sądu powszechnego lub ugodą zawartą przed sądem powszechnym po ich uznaniu albo stwierdzeniu przez sąd powszechny ich wykonalności).
Prawidłowo wydany tytuł wykonawczy powinien określać treść i zakres świadczenia, które będzie podlegać egzekucji, oraz wskazywać dane wierzyciela, jak również dane charakteryzujące dłużnika. Wymienienie stron w tytule egzekucyjnym i wykonawczym jest ich istotną częścią, wskazuje bowiem osoby, w stosunku do których wyrok ma wywołać skutki prawne.
Błąd we wskazaniu powyższych danych (np. niezgodność między danymi dłużnika zawartymi we wniosku o wszczęcie egzekucji a tymi w treści tytułu wykonawczego, z uwagi na błędne oznaczenie strony pozwanej w wyroku sądowym) spowoduje, że komornik sądowy odmówi wszczęcia egzekucji. Wynika to z tego, że wniosek o wszczęcie egzekucji winien odpowiadać wszelkim rygorom przewidzianym przez prawo procesowe, w szczególności zaś wymogom formalnym pisma procesowego uregulowanym w art. 126 § 1 k.p.c. oraz wymogom określonym w art. 797 k.p.c. Komornik natomiast nie podejmie jakichkolwiek czynności egzekucyjnych, jeżeli nie będzie mógł skierować ich do właściwego podmiotu.
Sąd Najwyższy wskazał, że przy wykonywaniu wyroku zachowana być musi jego ścisła wykładnia; organ egzekucyjny nie może dokonywać interpretacji wychodzącej poza brzmienie wyroku, a tym bardziej sprzecznej z tym brzmieniem.
Postępowanie przed sądami polubownymi
Postępowanie polubowne rządzi się jednak swoimi zasadami. Dotyczy to również zasad określających sposób i zasady sprostowania błędnych wyroków sądu polubownego. Regulacje te wymagają szczególnej uwagi, bo choć na pierwszy rzut oka są podobne do tych w postępowaniu przed sądami powszechnymi, to z uwagi na pewne odmienności doprowadzić mogą do nieodwracalnych i niekorzystnych skutków procesowych.
Zarówno przepisy o sądach polubownych zawarte w k.p.c. (art. 1199-1201, 1203), jak i przepisy regulaminów poszczególnych sądów arbitrażowych (np. regulaminy arbitrażowe ICC, UNCITRAL, Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie oraz Sądu Arbitrażowego przy Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan) przewidują odmienną, bardziej sformalizowaną procedurę sprostowania błędów i omyłek w wyrokach wydanych przez te sądy. Zakres sprostowania wyroku sądu polubownego zgodnie z ww. regulaminami i przepisami jest tożsamy z zakresem przewidzianym w przepisach o postępowaniu przed sądami powszechnymi, tj. dotyczy możliwości sprostowania niedokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych oczywistych omyłek.
Sprostowanie wyroku sądu polubownego może nastąpić zarówno na wniosek, jak i z urzędu. Przepisy dotyczące postępowania polubownego określają jednak terminy, w których wniosek o sprostowanie powinien być złożony lub w których sąd polubowny może podjąć decyzję o sprostowaniu wyroku z urzędu. W zależności od zasad regulujących postępowanie przed poszczególnymi sądami polubownymi jest to zazwyczaj dla stron: 14 dni (Lewiatan), 30 dni (ICC, UNCITRAL) lub dwa tygodnie (k.p.c., KIG) od dnia otrzymania wyroku, a dla sądu polubownego: miesiąc od daty wyroku (ICC, k.p.c) bądź 30 dni od daty doręczenia wyroku stronom (UNCITRAL).
Wprawdzie Regulamin Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie oraz Regulamin Sądu Arbitrażowego przy Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan nie wprowadzają wprost ograniczeń czasowych dla sądów polubownych do sprostowania swoich wyroków z urzędu, jednakże takie ograniczenia wynikają wprost z art. 1201 k.p.c., przewidującego miesięczny termin od daty wydania wyroku na jego sprostowanie z urzędu przez sąd polubowny. Powyższe terminy na sprostowanie czy też na wystąpienie z wnioskiem o takie sprostowanie wyroku sądu polubownego mają charakter zawity, tzn. rozpoznanie wniosku złożonego po terminie jest niedopuszczalne, a sprostowanie wyroku z urzędu przez sąd polubowny po upływie przewidzianego terminu nie wywołuje skutków prawnych.
Wprawdzie przepisy k.p.c. (art. 1203) przewidują możliwość przedłużenia przez sąd polubowny terminu do złożenia wniosku o sprostowanie wyroku, jeżeli sąd taki uzna to za niezbędne, jednakże wniosek o przedłużenie terminu powinien wpłynąć do sądu przed upływem terminu na złożenie wniosku o sprostowanie wyroku. Co ciekawe w przypadku skutecznego złożenia wniosku o przedłużenie terminu sąd polubowny nie jest ograniczony jakimkolwiek terminem, który może wyznaczyć stronie na złożenie wniosku o sprostowanie wyroku. Sąd polubowny może więc wyznaczyć dowolnie długi termin na wystąpienie z takim żądaniem, nawet termin nieoznaczony, jeżeli uzna to za niezbędne. Autorzy sugerują zatem, aby strony postępowań arbitrażowych z ostrożności procesowej rozważyły złożenie wniosków o przedłużenie terminu na wystąpienie z żądaniem sprostowania wyroku sądu polubownego w celu ominięcia wyżej opisanego rygoryzmu.
Dodatkowym wymogiem skuteczności wniosku o sprostowanie wyroku sądu polubownego jest jednoczesne zawiadomienie pozostałych stron o jego treści. Brak poinformowania o wniosku stanowi przeszkodę do jego rozpoznania przez sąd polubowny.
Wyrok, który nie został sprostowany przez sąd polubowny czy to z urzędu, czy na wniosek stron, nie może zostać sprostowany przez sąd powszechny. Wynika to z brzmienia art. 1159 § 1 k.p.c., który wskazuje na zakres ingerencji sądu powszechnego w postępowanie polubowne. Sąd powszechny może podejmować czynności jedynie wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Żaden przepis nie uprawnia sądu powszechnego do sprostowywania wyroków sądów polubownych, w tym w szczególności w postępowaniu ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego.
Konsekwencje niesprostowanych błędów, omyłek pisarskich i niedokładności w wyrokach sądów polubownych mogą być bardzo niekorzystne dla wierzyciela, który wygrał postępowanie sądowe. Niewielka na pierwszy rzut oka omyłka pisarska, np. w oznaczeniu strony pozwanej, doprowadzić może nawet do niewyegzekwowania zasądzonego roszczenia. W związku z powyższym należy uważać, aby satysfakcja z wygrania sprawy przed sądem polubownym nie przesłoniła konieczności nadzwyczaj skrupulatnego zweryfikowania treści wyroku takiego sądu.
Postępowanie przed sądami powszechnymi
W sytuacji błędnego oznaczenia dłużnika w wyroku sądowym wierzyciel zazwyczaj może jednak doprowadzić do skutecznego wszczęcia egzekucji, dostarczając komornikowi sprostowany wyrok. Sąd powszechny może bowiem sprostować w swoim wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki (art. 350 § 1 k.p.c.). Pamiętać jednak należy, że niedopuszczalne jest sprostowanie w wyroku omyłki popełnionej przez samą stronę. Taka omyłka może być sprostowana tylko w toku sprawy na żądanie strony lub z inicjatywy sądu, a nie postanowieniem po wydaniu wyroku. Sprostowanie (uściślenie) oznaczenia strony nie może również prowadzić do wskazania nowego podmiotu prawa cywilnego.
Sąd powszechny dokonuje sprostowania z urzędu, nie wyklucza to jednak możliwości zwrócenia się do sądu przez strony z wnioskiem o sprostowanie. Co istotne sąd powszechny nie jest ograniczony jakimkolwiek terminem w zakresie sprostowania wyroku, a zatem może dokonać takiego sprostowania w każdym czasie. Instytucja sprostowania wyroku stanowi zatem zdaniem autorów realną szansę wierzyciela na wprawdzie późniejszą, ale jednak skuteczną egzekucję.
Ugoda sądowa jako tytuł egzekucyjny
Przepisy prawa dają możliwość zawarcia ugody przed sądem, który rozpoznawać ma toczący się pomiędzy stronami postępowania spór. Co istotne, w ostatnich latach preferowanym sposobem zakończenia sporów sądowych jest zawarcie ugody. W tym celu do przepisów postępowania cywilnego zostały wprowadzone obowiązki dla sędziego przewodniczącego rozprawie, który ma skłaniać strony postępowania sądowego do pojednania.
Zgodnie z art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego „przewodniczący powinien we właściwej chwili skłaniać strony do pojednania, zwłaszcza na pierwszym posiedzeniu, po wstępnym wyjaśnieniu stanowiska stron. Osnowę ugody zawartej przed sądem wciąga się do protokołu rozprawy albo zamieszcza w odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu i stwierdza podpisami stron. Niemożność podpisania ugody sąd stwierdza w protokole”.
Ugoda sądowa, tak jak każda ugoda, wymaga dwustronnych ustępstw, z czego istotne jest to, że wzajemne ustępstwa stron nie muszą być równoważne. Ustępstwa w szczególności dotyczą: zrzeczenia się uprawnień lub zarzutów także procesowych, np. zarzutu przedawnienia, zaciągnięcia zobowiązań, obniżenia świadczenia, zabezpieczenia świadczenia albo rozłożenia świadczenia na raty, odroczenia terminu płatności, a także na samym uznaniu praw drugiej strony. Ponadto ustępstwa mogą odnosić się do: zastrzeżenia kary umownej, udzielenia poręczenia, udzielenia gwarancji, rozwiązania umowy, rozporządzeń mogących obejmować przeniesienie, ograniczenie, obciążenie bądź zniesienie prawa, zobowiązania się wierzyciela do niedochodzenia przysługującej mu od dłużnika wierzytelności na drodze prywatnej i publicznej, odnowienie, obniżenie stopy procentowej, ustalenie dogodnego dla strony przeciwnej czasu, miejsca albo sposobu wykonania zobowiązania oraz rozporządzenie prawem, które do tej pory nie zostało objęte dotychczasowym stosunkiem prawnym.
W przypadku ugody sądowej ustępstwem jest też jej zawarcie, które uwzględnia rezygnację z wydania wyroku sądowego objętego powagą rzeczy osądzonej. Ugoda sądowa może zostać ponadto wzbogacona o dodatkowe elementy, takie jak: ograniczenie skutków ugody terminem lub uzależnienie skutków ugody od warunku.
Ugoda sądowa znajdzie zastosowanie w następujących rodzajach stosunków prawnych: rzeczowym, rodzinnym, zobowiązaniowym, spadkowym, o ile stronom przysługuje możliwość decydowania o ukształtowaniu danego stosunku prawnego. Względnie szeroki zakres zastosowania ugody sądowej nie oznacza jednak, że może być ona wykorzystana w każdym wypadku, gdy strony widzą możliwość porozumienia się.
Niedopuszczalność ugody
Przykładami spraw, w których możliwość zawarcia ugody została wyłączona, są: sprawy o rozwód; sprawy o separację; sprawy dotyczące ustalenia pochodzenia dziecka; sprawy dotyczące unieważnienia małżeństwa; sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych; sprawy rozpoznawane w postępowaniu upominawczym przed wydaniem nakazu zapłaty; sprawy rozpoznawane w postępowaniu nakazowym przed wydaniem nakazu zapłaty.
Nadmienić należy, że możliwość zawarcia ugody sądowej jest wyłączona w sprawach, w których co najmniej jedna ze stron nieznana z miejsca pobytu jest reprezentowana przez kuratora procesowego. W wyroku Sądu Najwyższego z 17 października 2007 roku, II CSK 261/07, wskazano, że obowiązki kuratora sprowadzają się do podejmowania czynności procesowych mających na celu zapewnienie ochrony prawnej osoby nieznanej z miejsca pobytu. Kurator może zatem w toku postępowania składać oświadczenia o charakterze procesowym, zaś zawarcie ugody jest czynnością sprowadzającą się do wzajemnych ustępstw w sferze prawa materialnego - stąd zawarcie ugody przez kuratora byłoby sprzeczne z przyznanymi mu w ustawie uprawnieniami.
Funkcje ugody sądowej
Charakteryzując ugodę sądową, należy zwrócić uwagę na jej funkcję. Można wyróżnić dwa jej typy: funkcje stałe oraz inne funkcje uwarunkowane poczynionymi przez strony ustępstwami. Stałymi funkcjami ugody są: funkcja koncyliacyjna, zwana też pojednawczą, która ma na celu rozwiązanie sporu lub zapobiegnięcie mu; funkcja stabilizacyjna, która charakteryzuje się tym, że zawarcie ugody prowadzi do pewności prawnej.
Jako przykłady innych funkcji ugody wskazać należy: funkcję kompensacyjną, która zachodzi w przypadku występowania odpowiedzialności odszkodowawczej; funkcję kredytową, która ma miejsce, kiedy w ugodzie dochodzi do odroczenia terminu płatności; funkcję gwarancyjną, która ma miejsce w sytuacji zawarcia w treści ugody postanowień dotyczących odsetek za opóźnienie; funkcję wychowawczą, która występuje zwłaszcza w sprawach z zakresu prawa pracy, gdzie polubowne załatwienie sporu pracowniczego ma bardziej doniosłe znaczenie niż rozstrzygnięcie go poprzez wydanie orzeczenia sądowego.
Kontrola ugody przez sąd
Jeśli strony w toku postępowania przed sądem zdecydują się na zawarcie ugody, muszą pamiętać, że podlega ona kontroli dokonywanej przez sąd z uwzględnieniem następujących kryteriów: zgodności z prawem, zgodności z zasadami współżycia społecznego, jak też kryterium dotyczącym tego, czy zawarta ugoda w swej treści nie zmierza do obejścia prawa.
Przykładem ugody, która została uznana za niedopuszczalną z uwagi na zasady współżycia społecznego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 22 kwietnia 1999 roku, III APz 1/99, była ta, w której spłatę należności z tytułu zagarniętej dużej kwoty pieniężnej rozłożono na raty płatne w ciągu ponad 50 lat.
W sprawach z zakresu prawa pracy sąd kontroluje ugodę także pod kątem tego, czy nie narusza ona słusznego interesu pracownika. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 5 lipca 2002 roku, I PKN 172/01, za niedopuszczalną ze względu na naruszenie słusznego interesu pracownika uznano ugodę sądową, w której pracownica znajdująca się pod ochroną ze względu na ciążę zamiast przywrócenia do pracy miała otrzymać odszkodowanie w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Forma ugody
Ugoda sądowa zawsze przybiera postać formy pisemnej. W takim wypadku jej treść zostaje wpisana do protokołu rozprawy lub zawiera się ją na odrębnym dokumencie (załączniku), który stanowi integralny element protokołu. Ważne, aby treść ugody w sposób precyzyjny określała zakres świadczeń i roszczeń pomiędzy stronami.
Należy pamiętać, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego ugoda sądowa zastępuje formę przewidzianą dla danej czynności prawnej, w tym formę aktu notarialnego, zatem możliwe jest przeniesienie na jej podstawie własności nieruchomości.
Każda ugoda musi zostać podpisana przez strony lub ich pełnomocników. Niemożność złożenia podpisu pod treścią ugody sąd musi odnotować z podaniem przyczyny braku podpisu.
Skutki zawarcia ugody
Ugoda sądowa w przeciwieństwie do wyroku sądowego nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Nie oznacza to jednak, że sprawa załatwiona w drodze ugody ponownie będzie przedmiotem postępowania sądowego - ugoda sądowa korzysta z merytorycznego zarzutu powagi rzeczy ugodzonej. Zarzut ten stanowi podstawę do oddalenia powództwa w sytuacji ponownego wystąpienia z roszczeniem objętym ugodą. Jego skuteczność uzależniona jest od dwóch przesłanek występujących łącznie, tj. tożsamości stron i tożsamości przedmiotu ugody.
Rezultatem, jaki niesie za sobą zawarcie ugody, jest umorzenie postępowania. Po skutecznym zawarciu ugody sąd, przed którym rozpoznawana była sprawa, wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie.
Należy również pamiętać, że co do zasady w efekcie zawarcia ugody sądowej strony wzajemnie znoszą koszty postępowania, jakie poniosły w sprawie. Mogą je jednak zmodyfikować, np. poprzez wskazanie, że jedna strona obowiązana jest do zwrotu całości, części lub ustalonej kwoty tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Dodatkową korzyścią wynikającą z faktu zawarcia ugody sądowej jest zwrot połowy opłaty od pisma wszczynającego postępowanie przed sądem I instancji. Jeśli natomiast zawarcie ugody sądowej nastąpiło przed sądem II instancji - wówczas zwraca się połowę opłaty od pisma wszczynającego postępowanie odwoławcze.
Ugoda sądowa jako tytuł egzekucyjny
Zgodnie z art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c. ugoda zawarta przed sądem została uznana za tytuł egzekucyjny umożliwiający prowadzenie na jej podstawie egzekucji. Ugoda zawierana przed sądem powszechnym jest tytułem egzekucyjnym po spełnieniu dwóch warunków: gdy stanowi element protokołu rozprawy oraz zawiera obowiązek świadczenia.
Ugoda sądowa stanowić będzie tytuł wykonawczy po nadaniu jej przez sąd klauzuli wykonalności, co może nastąpić dopiero w momencie uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania. Klauzulę wykonalności może nadać również referendarz sądowy.
Prawo o poranku #17 - Ugoda sądowa #shorts
Przedawnienie roszczeń z ugody
Roszczenie stwierdzone ugodą przedawnia się na zasadach określonych w przepisach prawa cywilnego. I tak roszczenie poświadczone ugodą sądową zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem sześciu lat, a w sytuacji gdy roszczenie dotyczy świadczeń okresowych należnych w przyszłości - z upływem trzech lat.
Na co zwrócić uwagę, zawierając ugodę?
W praktyce istotnym jest to, aby decydując się na zawarcie ugody przed sądem, w sposób jasny, precyzyjny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości stron sformułować jej treść. Ma to doniosłe znaczenie z tego powodu, że nie jest możliwe późniejsze rozstrzyganie przez sąd tego, co strony miały na myśli, ani też dokonywanie wykładni ugody.
Ponadto ważne jest, aby ugoda była ukształtowana w sposób pełny, bowiem nie ma możliwości późniejszego uzupełniania zawartej przez strony ugody, co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 21 lutego 1973 roku, III CRN 415/72.
Istnieje możliwość uchylenia się od skutków zawartej ugody do momentu uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie, w której ugoda została zawarta. Najczęściej podstawą uchylenia się od zawartej ugody sądowej są wady oświadczenia woli.
Zastosowanie ugody
Wskazać należy, że ugoda sądowa najczęściej bywa zawierana w następujących sprawach: o alimenty; o kontakty; o odszkodowanie lub zadośćuczynienie; o zapłatę; o podział spadku; o podział majątku.
Podsumowując, stwierdzić trzeba, że choć nierzadko w odczuciu stron ugoda sądowa nie jest najatrakcyjniejszym sposobem zakończenia sporu, to w praktyce bardzo często stanowi rozwiązanie najrozsądniejsze, które pozwala zaoszczędzić stronom czas, koszty i stres związany z postępowaniem sądowym. Niejednokrotnie można spotkać się z poglądem, że najgorsza ugoda zawsze będzie lepsza niż wyrok, a to chociażby z tego powodu, że to strony same kształtują jej treść, co dodatkowo ma wpływ na późniejsze wywiązywanie się przez nich z zawartych w ugodzie ustaleń. Wyrok sądu zawsze będzie prowadzić do niezadowolenia którejś ze stron, czego ugoda pozwala uniknąć.
tags: #ugoda #zawarta #przed #sadem #polubownym #to