Wierzyciel w polskim prawie egzekucyjnym

W polskim systemie prawnym egzekucja administracyjna odgrywa istotną rolę w dochodzeniu należności publicznoprawnych, umożliwiając organom administracji skuteczne ściąganie zaległości od zobowiązanych. Zasady postępowania egzekucyjnego są regulowane przede wszystkim przez ustawę z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505; ost.zm. Dz.U. z 2024 r. poz. 859; dalej: u.p.e.a.). W ramach tego procesu pojawia się często pytanie o dostępność informacji na temat przebiegu postępowania egzekucyjnego, szczególnie w kontekście pytań kierowanych do organu egzekucyjnego przez wierzycieli lub inne podmioty zainteresowane.

Wierzycielem w egzekucyjnym postępowaniu administracyjnym, na mocy definicji legalnej tego pojęcia zawartej w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - zwanej dalej u.p.e.a. jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 338/07: „[w] art. 1a pkt 13 u.p.e.a. ustawodawca zawarł ogólną definicję wierzyciela, pozwalającą tylko w części na ustalenie, kto może występować w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze wierzyciela. Definicja wierzyciela została doprecyzowana w art. 5 u.p.e.a.

Wierzycielem jest organ administracji publicznej lub instytucja - państwowa lub samorządowa jednostka organizacyjna, również wówczas, gdy przedmiotem egzekucji jest obowiązek wynikający z wyroku sądu powszechnego, wydanego na rzecz osoby fizycznej. Wierzyciel, w rozumieniu u.p.e.a., pełni jedynie procesową funkcję wierzyciela i nie rozporządza przedmiotem postępowania, co nie zwalnia go od obowiązków podejmowania działań w celu zaspokojenia należności. Funkcja wierzyciela przysługuje w pierwszej kolejności organowi lub instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku. Instytucja wierzyciela w ustawie egzekucyjnej nie jest tożsama z instytucją wierzyciela w rozumieniu przepisów postępowania cywilnego. Działania wierzyciela w rozumieniu przepisów u.p.e.a. mają na celu realizację interesu ogólnego, a nie jednostkowego interesu wierzyciela".

Jednocześnie, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 27 września 2011 r. w sprawie o sygn. „[n]a gruncie przepisów u.p.e.a. nie ma zastosowania do organu administracji publicznej, działającego jako wierzyciel, a niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, zasada braku posiadania "własnego interesu prawnego" przez organy administracji publicznej. W oparciu bowiem o definicję zawartą w art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w myśl której wierzyciel jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzić należy, że takiemu organowi administracji publicznej będzie przysługiwał status strony w rozumieniu art.

Przez organ egzekucyjny należy rozumieć organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.).

W sytuacji gdy wierzyciel występuje jako podmiot inny niż organ egzekucyjny, w postępowaniu będzie posiadał takie uprawnienia jakie przysługują stronie. W konsekwencji, będzie na przykład wysyłał zobowiązanemu upomnienia (art. 15 u.p.e.a.), wystawiał tytuły egzekucyjne (art. 26 u.p.e.a). Ponadto, będzie korzystał z takich uprawnień jak składanie zażaleń na niektóre postanowienia (art. 34, art. 45 § 3 u.p.e.a.), czy np.: żądanie zawieszenia postępowania (art. 56 u.p.e.a.).

W sytuacji gdy wierzyciel pełni jednocześnie funkcję organu egzekucyjnego, zakres jego praw i obowiązków zostaje rozszerzony o te, które są domeną organu egzekucyjnego, jak na przykład wszczęcie postępowania egzekucyjnego (art. 26 u.p.e.a.). Konstrukcja ta oznacza jednak, iż jest on podmiotem prowadzącym postępowanie egzekucyjne. Przez to uprawnienia, które przysługiwałyby mu jako stronie ulegają uszczupleniu (np.: nie będzie mu przysługiwało zażalenie na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów - por. art. 34 ust. 5 u.p.e.a.). Potwierdził to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie o sygn. „[w] sytuacji gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, nie sposób mówić o związaniu organu stanowiskiem wierzyciela, gdyż oznaczałoby ono skierowanie wniosku do samego siebie. Powierzenie przez ustawodawcę wierzycielowi kompetencji organu egzekucyjnego odbywa się niewątpliwie kosztem uprawnień procesowych tego podmiotu jako wierzyciela (jednej ze stron postępowania egzekucyjnego) oraz kosztem jego kompetencji jako organu współuczestniczącego w postępowaniu egzekucyjny. Skoro brak jest podstaw do złożenia skierowanego do samego siebie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, tym bardziej nie ma ich w odniesieniu do związania takim wnioskiem".

Prawa i obowiązki wierzyciela

Prawa i obowiązki wierzyciela mogą ulegać konkretyzacji nie tylko na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, lecz także przepisów szczególnych, jak na przykład rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. Wierzyciel, który zgłasza należność do egzekucji, ma prawo do uzyskania informacji o stanie prowadzonego postępowania. Jest to nie tylko kwestia praktycznej potrzeby monitorowania działań podejmowanych przez organ egzekucyjny, lecz także kwestia prawna wynikająca z obowiązujących przepisów. W przypadku gdy organ egzekucyjny wymaga wskazania podstawy prawnej dla udzielenia takich informacji, istotne jest odwołanie się do konkretnych regulacji, które nakładają obowiązek współpracy pomiędzy organami oraz uprawnienie wierzyciela do uzyskiwania danych dotyczących postępowania. Podstawą prawną, na którą można się powołać, są przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które wskazują, że wierzyciel ma prawo do informacji o stanie postępowania egzekucyjnego. Jest to uprawnienie, które ma na celu zapewnienie transparentności działań podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz umożliwienie wierzycielowi odpowiedniego reagowania na przebieg egzekucji.

Kluczowe uprawnienia wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym:

• Wyrażanie przez wierzyciela stanowiska w przedmiocie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego (art. 2).
• Wydawanie postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu (art. 3).
• Wnoszenie zażalenia na postanowienia dotyczące rozstrzygnięcia lub zajęcia przez organ egzekucyjny stanowiska w sprawach dotyczących danego postępowa egzekucyjnego (art. 17 u.p.e.a.), m.in.:
  • postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie o wyłączeniu spod egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym rzeczy lub prawa majątkowego, co do których żądano wyłączenia, a zostały objęte środkiem egzekucyjnym wskazanym przez wierzyciela (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie o oddaleniu skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego albo na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego lub odmowy uchylenia tych czynności (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie w sprawie rozliczenia kosztów egzekucyjnych (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych (art. 34 ust. 5).
  • wszystkie postanowienia w sprawie rozłożenia na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie w sprawie wysokości ceny nabycia nieruchomości przy wykonywaniu prawa pierwokupu (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie o wygaśnięciu skutków przybicia (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie o przyznaniu własności (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie o obowiązku uzupełnienia przez nabywcę ceny w sytuacji, w której przy sporządzaniu planu podziału okaże się, że nabywca, uiszczając cenę, potrącił wierzytelność, która się w niej nie mieści (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie organu egzekucyjnego odmawiającego dokonania zabezpieczenia (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie organu egzekucyjnego o uchyleniu, zmianie sposobu lub zakresu zabezpieczenia (art. 34 ust. 5).
  • postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie przedłużenia terminu złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub odmowy przedłużenia tego terminu (art. 34 ust. 5).
• Wnoszenie skargi na przewlekłość postępowania (art. 5).
• Żądanie zawieszenia postępowania egzekucyjnego lub o odmowie zawieszenia tego postępowania (art. 6).
• Prawo wskazywania osoby, którą uważa za spadkobiercę zmarłego zobowiązanego, lub osobę, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, odpowiedzialną za egzekwowany obowiązek - w celu podjęcia zawieszonego postępowania (art. 7).
• Żądanie umorzenia postępowania (art. 59 § 1 pkt 9 i art. 8).
• Żądanie ponownego wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (art. 9).
• Składanie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej nieruchomości (art. 10).
• Wyrażanie albo odmowa zgody na dokonanie rozliczenia przez potrącenie wzajemnych należności (art. 12).
• Zwracanie się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku (art. 13).
• Wnoszenie skargi na naruszenie przepisów o licytacji (art. 14).
• Wpłata zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków związanych z przeprowadzeniem egzekucji z nieruchomości (art. 15).
• Składanie wniosku o przejęcie nieruchomości (art. 16).
• Złożenie wniosku o dokonanie zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 17).
• Obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową lub statku morskiego (statku morskiego w budowie) hipoteką morską przymusową (art. 18).
• Dochodzenie odszkodowania od dłużnika, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowe, na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - dalej k.c. (art. 405 i nast. k.c.).

Przed zastosowaniem środków egzekucyjnych we własnym zakresie bądź wysłaniem tytułu wykonawczego do naczelnika urzędu skarbowego lub organu egzekucyjnego, o którym mowa w ust. 1b, wierzyciel sprawdza, czy należność nie wpłynęła na jego rachunek bankowy lub za pośrednictwem Poczty Polskiej albo nie została wpłacona bezpośrednio gotówką do kasy.

Wierzyciel jest obowiązany przesyłać tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego systematycznie i bez zwłoki.

Jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego zostanie wydane orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym, wierzyciel niezwłocznie aktualizuje tytuł wykonawczy w ten sposób, że wypełnia pierwszą stronę druku tytułu wykonawczego, a drugą stronę opatruje pieczęcią urzędową oraz podpisem i pieczątką upoważnionej osoby.

W toku postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, w zakresie nieuregulowanym rozporządzeniem lub ustawą, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

tags: #wierzyciel #jest #jednoczesnie #organem #egzekucyjnym

Popularne posty:

• Art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c.
• Minimalna kwota egzekucji komorniczej
• Poznaj swoje prawa w kontekście działań komornika!
• Czy syn odpowiada za długi ojca?
• Różnice między komornikami