Umowa o pracę na czas określony a zajęcie komornicze – zasady i praktyczne wyjaśnienia

Pracownik może posiadać zobowiązania finansowe wobec innych podmiotów, które stanowią przedmiot postępowania skutkującego potrąceniami z pensji. Warto podkreślić, że potrącenia z wynagrodzenia za pracę dotyczą każdej osoby pozostającej w zatrudnieniu, w tym także pracowników niepełnoetatowych. Jak zatem uregulowane są prawa i obowiązki, gdy wystąpi zajęcie komornicze pracownika zatrudnego w niepełnym wymiarze czasu pracy?

Ogólne zasady potrąceń z wynagrodzenia pracownika

Zgodnie z treścią art. 833 § 1 kpc wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego odsyłają więc - w odniesieniu do egzekucji komorniczej z wynagrodzenia za pracę - do odpowiednich regulacji Kodeksu pracy, w tym zwłaszcza art. 87 oraz art. 87(1).

W myśl ogólnej zasady prawa pracy - potrącenia z wynagrodzenia za pracę mogą być dokonywane wyłącznie w zakresie i w kolejności określonej w przepisach Kodeksu pracy. Komornik dokonujący zajęcia należności z wynagrodzenia pracowniczego musi bezwzględnie przestrzegać tej reguły.

Jak wynika z art. 87 § 1 kp, z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego (PPK), jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich opłacania - podlegają potrąceniu tylko następujące należności:

sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych;
sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi;
kary pieniężne przewidziane w art. 108 kp.

Są to tzw. potrącenia obligatoryjne, czyli podlegające wykonaniu z mocy prawa. Jak już wspomnieliśmy, potrąceń dokonuje się w kolejności podanej w art. 87 § 1 kp. Potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:

w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości 3/5 wynagrodzenia;
w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości połowy wynagrodzenia.

Potrącenia z tytułu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne oraz zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych - 3/5 wynagrodzenia. Niezależnie od tych potrąceń kary pieniężne potrąca się w granicach określonych w art. 108 kp.

Kwoty wolne od potrąceń

Ustalenie kwot wolnych od potrąceń stanowi kolejne zabezpieczenie dla pracownika będącego dłużnikiem oraz jest jednocześnie ograniczeniem dla komornika. Wysokość kwot wolnych od potrąceń zmienia się w każdym roku kalendarzowym wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zgodnie z art. 87(1) § 1 kp - wolna od potrąceń będzie kwota:

minimalnego wynagrodzenia za pracę po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i podatek dochodowy oraz wpłat na PPK (jeśli pracownik nie zrezygnował z oszczędzania w tej formie) - przy potrącaniu na rzecz pracodawcy oraz sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
90% minimalnego wynagrodzenia określonego na zasadach wskazanych w pkt 1 - przy egzekucji kar pieniężnych na podstawie art. 108 kp;
80% minimalnego wynagrodzenia ustalonego według zasad określonych w pkt 1 - przy egzekwowaniu należności innych niż na rzecz pracodawcy;
75% minimalnego wynagrodzenia ustalonego według zasad określonych w pkt 1 - przy egzekucji zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi.

Konstrukcja przepisów wskazuje, że nie ma zastosowania art. 87(1) § 1 kp w odniesieniu do należności egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych (ponieważ alimenty podlegają potrąceniu do wysokości 3/5 pensji, bez względu na kwotę wolną).

Ważna uwaga z praktyki PIP: podczas dokonywania potrąceń z wynagrodzenia pracodawca powinien stosować kwotę wolną od potrąceń w wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dacie dokonywania potrącenia.

Zajęcie komornicze pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy

Przedstawione zasady potrąceń mają zastosowanie do pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze, przy czym konieczna jest korekta etatu w celu proporcjonalnego zmniejszenia kwoty wolnej od potrąceń. Jeżeli pracownik jest zatrudniony na pół etatu, kwoty określone w art. 87(1) § 1 kp, czyli kwoty wolne od potrąceń w odniesieniu do osób zatrudnionych na pełny etat, ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy (art. 87(1) § 2 kp).

Dla przykładu - kwotą wolną od potrąceń niealimentacyjnych dla pracownika zatrudnionego na pół etatu, przy podstawowych KUP i kwocie zmniejszającej podatek - będzie 1 354,74 zł. Przykład 1 opisuje sytuację Pana Mariusza pracującego na pół etatu w pralni, którego wynagrodzenie brutto wynosiło 3 490 zł, co po przeliczeniu dawało 1 354,74 zł dochodu. W tym przypadku, jeżeli zadłużenie wynika z kredytu bankowego, komornik nie będzie mógł dokonać potrącenia, bo przychód nie przekracza kwoty wolnej; jednak jeśli mamy alimenty, potrącenia mogą sięgnąć do 60% pensji.

Przykład 2 opisuje sytuację Pana Zbigniewa, który zarabia na pół etatu i ma zaległe alimenty; w tej sytuacji komornik może zająć 60% pensji, gdyż alimenty mają priorytet. W przypadku dochodów przekraczających minimalną stawkę, zasady ulegają modyfikacji i zastosowanie mają limity 50-60% zależnie od rodzaju należności.

Przykład 3 dotyczy Pana Ryszarda, który zarabia więcej niż minimalne wynagrodzenie, a zaległości dotyczą kredytu konsumpcyjnego; kwota wolna od potrąceń wynosi 1 207,74 zł (wzrosła w wyniku podwyższonych KUP i braku kwoty zmniejszającej). W przypadku niealimentacyjnych dłużników, komornik może zająć do 50% wynagrodzenia; jednak po wliczeniu kwot wolnych i limitów, realne możliwości zajęcia zależą od całej struktury wynagrodzenia.

Podsumowując, w przypadku niepełnego etatu obowiązują te same zasady ogólne dotyczące kolejności i wysokości potrąceń, z tym że kwota wolna od potrąceń ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu do wymiaru etatu. Zajęcie alimentacyjne ma zawsze pierwszeństwo i może prowadzić do zajęcia do 60% wynagrodzenia, podczas gdy inne należności - do 50% w maksymalnym zasięgu, z uwzględnieniem kwot wolnych.

Umowy cywilnoprawne a zajęcie wynagrodzenia

W zakresie umów cywilnoprawnych (zlecenie, o dzieło) zasady zajęcia wynagrodzenia są bardziej rygorystyczne. Ogólna reguła przewiduje zajęcie 100% wynagrodzenia pochodzącego z takich umów. Wyjątki:

jeżeli wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia lub umowy o dzieło ma na celu zapewnienie utrzymania dłużnika lub jest jego jedynym źródłem dochodu, zarobki mające charakter stały i powtarzalny oraz dłużnik jest związany z pracodawcą od dłuższego czasu - komornik może zastosować ochronę podobną do wynagrodzenia za pracę (na podstawie art. 833 § 2 Kpc).
jeżeli zlecenie jest jedynym źródłem dochodu, skala zajęcia może wynosić maksymalnie 60% (w przypadku alimentów - 60%), a w innych sytuacjach - nawet 100% bez ochrony, jeśli nie spełnione są warunki ochrony.

W praktyce oznacza to, że pracodawca, który otrzyma od komornika zajęcie z tytułu wynagrodzenia zlecenia lub o dzieło, powinien przekazywać środki zgodnie z przepisami i nie wypłacać zajętej części, chyba że zastosowanie mają przepisy ochronne wynikające z art. 833 § 2 Kpc lub innych okoliczności potwierdzających utrzymaniowy charakter źródła dochodu.

W razie braku pisemnej umowy, niepowiązanie z jednym pracodawcą ani brak formalności nie automatycznie wyłącza ochrony. Jeżeli wynagrodzenie zlecenia jest regularne i utrzymaniowe, można powołać się na ochronę z art. 833 § 2 Kpc, jednak trzeba to dobrze udokumentować.

Praktyczne kroki dla pracodawców i dłużników

Pracodawca po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia nie zwalnia wypłat z obowiązkiem potrąceń wyłącznie w granicach kwot wolnych i limitów określonych w przepisach. Musi przekazywać zajętą część na konto wierzyciela lub komornika.
W razie zmiany pracodawcy dłużnika komornik wysyła zawiadomienie nowemu pracodawcy o zajęciu wierzytelności. Nowy pracodawca ma obowiązek uwzględnić zajęcie od momentu doręczenia zawiadomienia.
Jeżeli pracodawca nie wywiąże się z obowiązków (np. nie potrąci zajętej kwoty, nie powiadomi o zajęciu), grozi mu kara grzywny do 5000 zł - i to może być nałożone na osoby reprezentujące pracodawcę.
Pracownik ma prawo złożyć skargę na czynności komornika. Skargę składa się do sądu rejonowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii komornika. Komornik ma obowiązek sporządzić uzasadnienie zaskarżonej czynności w ciągu 3 dni od otrzymania skargi.
W razie zajęcia wynagrodzenia pracodawca ma obowiązek wskazać w świadectwie pracy wzmiankę o zajęciu należności oraz przekazać dokumenty nowemu pracodawcy w przypadku zmiany miejsca pracy.
Dłużnik ma prawo do ograniczenia egzekucji i do informacji o stanie zadłużenia oraz o tytule wykonawczym. Ma także prawo do zgłoszenia zmian w danych personalnych i zmian w sytuacji zatrudnienia.

Najważniejsze praktyczne wnioski

W przypadku umowy o pracę na czas określony ochrona wynagrodzenia opiera się na kwotach wolnych i limitach z Kodeksu pracy, które zależą od tego, czy egzekwowane są alimenty, czy inne należności.
W przypadku pracy na niepełny etat kwoty wolne od potrąceń ulegają proporcjonalnemu zmniejszeniu do wymiaru etatu, a maksymalne limity zajęcia mogą być modyfikowane zgodnie z proporcjami etatu.
Umowy cywilnoprawne (zlecenie, o dzieło) stwarzają większe ryzyko zajęcia 100% wynagrodzenia, chyba że dłużnik wykaże, iż źródło to jest jedynym i utrzymaniowym dochodem oraz że występują inne warunki ochronne (stałe, powtarzalne wynagrodzenie).
W każdym przypadku pracodawca i dłużnik powinni współpracować z komornikiem, a wszelkie nieprawidłowości należy korygować na bieżąco, aby uniknąć kar finansowych i dodatkowych konsekwencji prawnych.

Infografika: Zasady potrąceń z wynagrodzenia w zależności od rodzajów umowy i źródeł dochodu

Podsumowanie praktyczne: komornik nie może zająć wszystkich dochodów, bo musi pozostawić kwotę wolną od potrąceń, a priorytetem są świadczenia alimentacyjne. W przypadku umów cywilnoprawnych obowiązują szczególne zasady ochrony, które wymagają dokumentacji i odpowiedniego przedstawienia sytuacji w trakcie egzekucji.

Warunki i źródła prawne

1) Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 932.

2) Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 2963.

3) Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 136.

Mapa: gdzie składać skargi na czynności komornika

tags: #umowa #tymczasowa #a #komornik