Ugoda Sądowa a Tytuł Wykonawczy: Droga do Szybkiej Egzekucji Należności
Ugody sądowe stanowią coraz popularniejszy sposób na zakończenie sporów bez konieczności prowadzenia wielomiesięcznych procesów sądowych. Prawidłowo sporządzona ugoda może stać się równie skutecznym narzędziem egzekwowania roszczeń, jak wyrok sądowy, a w pewnych sytuacjach nawet bardziej efektywnym. Co więcej, uzyskanie tytułu wykonawczego w celu egzekucji zaległych należności nie zawsze wymaga złożenia powództwa w sądzie.
Czym jest ugoda sądowa?
Ugoda sądowa to sposób na uregulowanie wzajemnych roszczeń stron w ramach toczącego się postępowania przed sądem. Strony, zamiast kontynuować spór, dochodzą do kompromisu i wspólnie ustalają, jak zakończyć spór oraz jakie zobowiązania zostaną zrealizowane. Przedmiotem ugody mogą być wszystkie roszczenia wynikające ze stosunku prawnego będącego podstawą sporu. Jej treść zawiera zobowiązanie jednej ze stron do spełnienia określonego świadczenia.
Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie wprowadzają definicji ugody sądowej. Ugoda sądowa zawsze przybiera postać formy pisemnej. W takim wypadku jej treść zostaje wpisana do protokołu rozprawy lub zawiera się ją na odrębnym dokumencie (załączniku), który stanowi integralny element protokołu. Ważne, aby treść ugody w sposób precyzyjny określała zakres świadczeń i roszczeń pomiędzy stronami.
Przewodniczący powinien we właściwej chwili skłaniać strony do pojednania, zwłaszcza na pierwszym posiedzeniu, po wstępnym wyjaśnieniu stanowiska stron. Osnowę ugody zawartej przed sądem wciąga się do protokołu rozprawy albo zamieszcza w odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu i stwierdza podpisami stron. Niemożność podpisania ugody sąd stwierdza w protokole.
Ugoda sądowa, tak jak każda ugoda, wymaga dwustronnych ustępstw, z czego istotne jest to, że wzajemne ustępstwa stron nie muszą być równoważne. Ustępstwa w szczególności dotyczą: zrzeczenia się uprawnień lub zarzutów także procesowych, np. zarzutu przedawnienia, zaciągnięcia zobowiązań, obniżenia świadczenia, zabezpieczenia świadczenia albo rozłożenia świadczenia na raty, odroczenia terminu płatności, a także na samym uznaniu praw drugiej strony. Ponadto ustępstwa mogą odnosić się do: zastrzeżenia kary umownej, udzielenia poręczenia, udzielenia gwarancji, rozwiązania umowy, rozporządzeń mogących obejmować przeniesienie, ograniczenie, obciążenie bądź zniesienie prawa, zobowiązania się wierzyciela do niedochodzenia przysługującej mu od dłużnika wierzytelności na drodze prywatnej i publicznej, odnowienie, obniżenie stopy procentowej, ustalenie dogodnego dla strony przeciwnej czasu, miejsca albo sposobu wykonania zobowiązania oraz rozporządzenie prawem, które do tej pory nie zostało objęte dotychczasowym stosunkiem prawnym.
W przypadku ugody sądowej ustępstwem jest też jej zawarcie, które uwzględnia rezygnację z wydania wyroku sądowego objętego powagą rzeczy osądzonej. Ugoda sądowa może zostać ponadto wzbogacona o dodatkowe elementy, takie jak: ograniczenie skutków ugody terminem lub uzależnienie skutków ugody od warunku.
Przykład: Przedsiębiorca Jan Kwiatkowski prowadził spór sądowy z dostawcą usług IT o zapłatę 25 000 zł za niezrealizowaną umowę. Po kilku rozprawach strony zawarły ugodę przed sądem - Jan zobowiązał się do zapłaty 10 000 zł w ciągu 30 dni, a dostawca zrzekł się pozostałej kwoty.
Przykład: Anna Nowak i firma transportowa z Wrocławia prowadzili spór o niewłaściwe wykonanie umowy przewozu. Przed sądem zawarli ugodę: firma wypłaci Annie 5 000 zł odszkodowania w ciągu 14 dni, a Anna zrzeknie się dalszych roszczeń.
Przykład: Spółka handlowa z Poznania zawarła przed sądem ugodę z byłym wspólnikiem, który miał wydać spółce laptopa i dokumentację firmową w zamian za zwrot 2 000 zł kosztów zakupu sprzętu. W ugodzie wpisano wyraźny termin przekazania rzeczy i płatności.
Kiedy ugoda sądowa staje się tytułem egzekucyjnym?
Ugoda sądowa może stanowić tytuł wykonawczy po nadaniu jej przez sąd klauzuli wykonalności. Klauzula ta może zostać nadana dopiero w momencie uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania. Klauzulę wykonalności może nadać również referendarz sądowy.
Zgodnie z art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c. ugoda zawarta przed sądem została uznana za tytuł egzekucyjny umożliwiający prowadzenie na jej podstawie egzekucji. Ugoda zawierana przed sądem powszechnym jest tytułem egzekucyjnym po spełnieniu dwóch warunków: gdy stanowi element protokołu rozprawy oraz zawiera obowiązek świadczenia.
Uwaga! ⚠️Ugoda nie stanie się tytułem egzekucyjnym, jeśli jej treść dotyczy wyłącznie zwolnienia z długu w zamian za przeniesienie własności rzeczy.
Jeżeli wykonanie świadczenia przez zobowiązanego jest uzależnione od wcześniejszego spełnienia świadczenia przez wierzyciela, w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności wierzyciel może wykazać, że swoje świadczenie już spełnił.
Za tytuł egzekucyjny można uznać dopiero taką ugodę sądową, wobec której uprawomocniło się postanowienie o umorzeniu postępowania.
Funkcje i kontrola ugody sądowej
Można wyróżnić dwa typy funkcji ugody sądowej: funkcje stałe oraz inne funkcje uwarunkowane poczynionymi przez strony ustępstwami. Stałymi funkcjami ugody są: funkcja koncyliacyjna, zwana też pojednawczą, która ma na celu rozwiązanie sporu lub zapobiegnięcie mu; funkcja stabilizacyjna, która charakteryzuje się tym, że zawarcie ugody prowadzi do pewności prawnej. Jako przykłady innych funkcji ugody wskazać należy: funkcję kompensacyjną, która zachodzi w przypadku występowania odpowiedzialności odszkodowawczej; funkcję kredytową, która ma miejsce, kiedy w ugodzie dochodzi do odroczenia terminu płatności; funkcję gwarancyjną, która ma miejsce w sytuacji zawarcia w treści ugody postanowień dotyczących odsetek za opóźnienie; funkcję wychowawczą, która występuje zwłaszcza w sprawach z zakresu prawa pracy, gdzie polubowne załatwienie sporu pracowniczego ma bardziej doniosłe znaczenie niż rozstrzygnięcie go poprzez wydanie orzeczenia sądowego.
Jeśli strony w toku postępowania przed sądem zdecydują się na zawarcie ugody, muszą pamiętać, że podlega ona kontroli dokonywanej przez sąd z uwzględnieniem następujących kryteriów: zgodności z prawem, zgodności z zasadami współżycia społecznego, jak też kryterium dotyczącym tego, czy zawarta ugoda w swej treści nie zmierza do obejścia prawa. W sprawach z zakresu prawa pracy sąd kontroluje ugodę także pod kątem tego, czy nie narusza ona słusznego interesu pracownika.
Przykład: Ugoda, w której spłatę należności z tytułu zagarniętej dużej kwoty pieniężnej rozłożono na raty płatne w ciągu ponad 50 lat, została uznana za niedopuszczalną z uwagi na zasady współżycia społecznego.
Przykład: Ugoda sądowa, w której pracownica znajdująca się pod ochroną ze względu na ciążę zamiast przywrócenia do pracy miała otrzymać odszkodowanie w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, została uznana za niedopuszczalną ze względu na naruszenie słusznego interesu pracownika.
Forma i skutki ugody sądowej
Ugoda sądowa zastępuje formę przewidzianą dla danej czynności prawnej, w tym formę aktu notarialnego, zatem możliwe jest przeniesienie na jej podstawie własności nieruchomości. Należy pamiętać, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego ugoda sądowa zastępuje formę przewidzianą dla danej czynności prawnej, w tym formę aktu notarialnego, zatem możliwe jest przeniesienie na jej podstawie własności nieruchomości.
Każda ugoda musi zostać podpisana przez strony lub ich pełnomocników. Niemożność złożenia podpisu pod treścią ugody sąd musi odnotować z podaniem przyczyny braku podpisu.
Ugoda sądowa w przeciwieństwie do wyroku sądowego nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Nie oznacza to jednak, że sprawa załatwiona w drodze ugody ponownie będzie przedmiotem postępowania sądowego - ugoda sądowa korzysta z merytorycznego zarzutu powagi rzeczy ugodzonej. Zarzut ten stanowi podstawę do oddalenia powództwa w sytuacji ponownego wystąpienia z roszczeniem objętym ugodą. Jego skuteczność uzależniona jest od dwóch przesłanek występujących łącznie, tj. tożsamości stron i tożsamości przedmiotu ugody.
Rezultatem, jaki niesie za sobą zawarcie ugody, jest umorzenie postępowania. Po skutecznym zawarciu ugody sąd, przed którym rozpoznawana była sprawa, wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie.
Co do zasady w efekcie zawarcia ugody sądowej strony wzajemnie znoszą koszty postępowania, jakie poniosły w sprawie. Mogą je jednak zmodyfikować, np. poprzez wskazanie, że jedna strona obowiązana jest do zwrotu całości, części lub ustalonej kwoty tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Dodatkową korzyścią wynikającą z faktu zawarcia ugody sądowej jest zwrot połowy opłaty od pisma wszczynającego postępowanie przed sądem I instancji. Jeśli natomiast zawarcie ugody sądowej nastąpiło przed sądem II instancji - wówczas zwraca się połowę opłaty od pisma wszczynającego postępowanie odwoławcze.
Ugoda sądowa jako narzędzie do uzyskania tytułu wykonawczego
Sam proces zawierania ugody przed mediatorem niesie ze sobą pewien wysiłek stron. Podejmują go, by ustalić między sobą treść wzajemnie satysfakcjonujących postanowień. Ugoda zawarta przed mediatorem po zatwierdzeniu jej przez Sąd przez nadanie klauzuli wykonalności stanowi tytuł wykonawczy. W ten sposób bez prowadzenia procesu oraz ponoszenia kosztów postępowania, wierzyciel uzyskuje w ciągu paru tygodni podstawę dochodzenia roszczeń pieniężnych wobec dłużnika.
Praktyka pokazuje, że prowadzenie egzekucji na podstawie ugody jest statystycznie bardziej skuteczne, ponieważ dłużnik jest bardziej świadomy okoliczności, które spowodowały konieczność dochodzenia należności na etapie egzekucji komorniczej. Poza tym dłużnicy podczas posiedzeń mediacyjnych mogą osobiście przedstawić wierzycielowi tzw. background. Chodzi o okoliczności które zmieniły się lub stanowiły tło ciągu zdarzeń. Rolą mediatora w trakcie posiedzenia mediacyjnego jest upewnienie się czy strony rozumieją treść dokumentu, który sporządzają. Rolą mediatora w tego typu sprawach jest zapewnienie obu stronom poczucia bezpieczeństwa i równej wymiany zdań.
Jeśli ugoda była dobrze skonstruowana, przewiduje ryzyko dalszego sporu i nierespektowania zawartych w niej postanowień. Dobrze jest, gdy warunki zabezpieczające realizację postanowień są określone w taki sposób, aby ją zabezpieczyć na przyszłość. Także, by drugiej stronie nie opłacało się jej nie realizować. Dlatego też, często umieszcza się w treści ugody zapis określający rygor niezwłocznego wszczęcia egzekucji przez wierzyciela.
Na co zwrócić uwagę, zawierając ugodę?
W praktyce istotnym jest to, aby decydując się na zawarcie ugody przed sądem, w sposób jasny, precyzyjny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości stron sformułować jej treść. Ma to doniosłe znaczenie z tego powodu, że nie jest możliwe późniejsze rozstrzyganie przez sąd tego, co strony miały na myśli, ani też dokonywanie wykładni ugody. Ponadto ważne jest, aby ugoda była ukształtowana w sposób pełny, bowiem nie ma możliwości późniejszego uzupełniania zawartej przez strony ugody.
Istnieje możliwość uchylenia się od skutków zawartej ugody do momentu uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie, w której ugoda została zawarta. Najczęściej podstawą uchylenia się od zawartej ugody sądowej są wady oświadczenia woli.
Zastosowanie ugody sądowej
Ugoda sądowa znajdzie zastosowanie w następujących rodzajach stosunków prawnych: rzeczowym, rodzinnym, zobowiązaniowym, spadkowym, o ile stronom przysługuje możliwość decydowania o ukształtowaniu danego stosunku prawnego. Względnie szeroki zakres zastosowania ugody sądowej nie oznacza jednak, że może być ona wykorzystana w każdym wypadku, gdy strony widzą możliwość porozumienia się.
Możliwość zawarcia ugody została wyłączona w sprawach o rozwód, sprawy o separację, sprawy dotyczące ustalenia pochodzenia dziecka, sprawy dotyczące unieważnienia małżeństwa, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, sprawy rozpoznawane w postępowaniu upominawczym przed wydaniem nakazu zapłaty, sprawy rozpoznawane w postępowaniu nakazowym przed wydaniem nakazu zapłaty. Możliwość zawarcia ugody sądowej jest wyłączona w sprawach, w których co najmniej jedna ze stron nieznana z miejsca pobytu jest reprezentowana przez kuratora procesowego.
Ugoda sądowa najczęściej bywa zawierana w następujących sprawach: o alimenty; o kontakty; o odszkodowanie lub zadośćuczynienie; o zapłatę; o podział spadku; o podział majątku.
Mediacja: jeden ze sposobów na rozstrzygnięcie sprawy sądowej
Choć nierzadko w odczuciu stron ugoda sądowa nie jest najatrakcyjniejszym sposobem zakończenia sporu, to w praktyce bardzo często stanowi rozwiązanie najrozsądniejsze, które pozwala zaoszczędzić stronom czas, koszty i stres związany z postępowaniem sądowym. Najgorsza ugoda zawsze będzie lepsza niż wyrok, a to chociażby z tego powodu, że to strony same kształtują jej treść, co dodatkowo ma wpływ na późniejsze wywiązywanie się przez nich z zawartych w ugodzie ustaleń. Wyrok sądu zawsze będzie prowadzić do niezadowolenia którejś ze stron, czego ugoda pozwala uniknąć.
tags: #warunkowa #ugoda #sadowa #tytul #egzekucyjny