Koszty postępowania egzekucyjnego, gdy wierzyciel nie wzywał dłużnika do zapłaty, a sprawa trafiła do komornika

Postępowanie egzekucyjne to proces obciążony wieloma kosztami - od opłat stosunkowych, przez wydatki na doręczenia, po wynagrodzenia biegłych. Kto ostatecznie ponosi te koszty? Czy zawsze jest nim dłużnik, czy może w pewnych sytuacjach wierzyciel musi sięgnąć do własnej kieszeni? Wszczęcie egzekucji komorniczej to ogromny problem dla dłużnika.

Zasadą generalną jest, że koszty postępowania egzekucyjnego obciążają dłużnika. Wynika to wprost z przepisów prawa, które stanowią, że koszty postępowania egzekucyjnego ponosi dłużnik. Taki porządek ma swoje praktyczne uzasadnienie - służy on ochronie interesu publicznego w sprawnym funkcjonowaniu systemu egzekucji. Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym może złożyć do komornika wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przeważnie następuje to w sytuacji zawarcia ugody, spłaty całego zadłużenia lub częściowej spłaty zadłużenia do rąk wierzyciela.

Koszty postępowania egzekucyjnego - kto ponosi odpowiedzialność?

Postępowanie egzekucyjne to formalna droga odzyskiwania należności od niesolidnego dłużnika. Jednak zanim wierzyciel zdecyduje się na złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji, powinien zdawać sobie sprawę z konsekwencji finansowych tego procesu. W teorii koszty komornicze powinien pokrywać dłużnik - w końcu to jego zawinione działanie lub zaniechanie doprowadziło do konieczności prowadzenia postępowania.

W praktyce jednak, gdy okaże się, że dłużnik nie posiada majątku wystarczającego do zaspokojenia wierzyciela, to właśnie wierzyciel może zostać obciążony wydatkami poniesionymi w toku egzekucji. Gdy komornik stwierdzi, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a postępowanie zostaje umorzone z powodu jego bezskuteczności, komornik wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Drugi przypadek, w którym wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego, dotyczy sytuacji, gdy sam składa wniosek o umorzenie postępowania. Może się tak zdarzyć, gdy między wierzycielem a dłużnikiem dojdzie do zawarcia porozumienia w przedmiocie spłaty zadłużenia, lub gdy wierzyciel z innych powodów zdecyduje się wycofać zlecenie dla komornika.

Koszty postępowania egzekucyjnego to złożona materia, która budzi wiele wątpliwości. Zasadą generalną jest, że to dłużnik ponosi ciężar wszystkich kosztów - od opłaty stosunkowej wynoszącej 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, przez wydatki na doręczenia, po wynagrodzenia biegłych. Jednak gdy egzekucja okaże się bezskuteczna z powodu braku majątku dłużnika lub gdy wierzyciel złoży wniosek o umorzenie postępowania w terminie miesiąca od zawiadomienia dłużnika - koszty obciążają wierzyciela.

Opłaty egzekucyjne - kto i kiedy je ponosi?

Podstawą pobrania opłat przez komornika jest przepis art. 49 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Zgodnie z nim w celu pobrania opłat komornik wydaje postanowienie. Wzywa w nim dłużnika do uiszczenia należności z tego tytułu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.

Opłata stosunkowa to podstawowy element wynagrodzenia komornika i jednocześnie najczęściej największy składnik kosztów egzekucji komorniczej. Opłata stosunkowa jest pobierana od wartości wyegzekwowanego świadczenia, a nie od wartości należności objętej tytułem wykonawczym. Istotne jest również to, że opłata stosunkowa dotyczy nie tylko egzekucji świadczeń pieniężnych, ale również egzekucji świadczeń niepieniężnych.

Gdy dłużnik spłaci całkowicie lub częściowo zadłużenie bezpośrednio wierzycielowi, to wierzyciel powinien złożyć wniosek o umorzenie egzekucji komorniczej. Gdy wykaże, że złożył taki wniosek, to koszty komornicze obciążają dłużnika i wynoszą:

10% (kwota nie mniejsza niż 200 zł), gdy dłużnik spłaci zobowiązania wierzycielowi po upływie miesiąca, licząc od dnia otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego,
5% (kwota nie mniejsza niż 200 zł), gdy dłużnik spłaci zobowiązanie wierzycielowi w ciągu miesiąca, licząc od dnia otrzymania przez dłużnika zawiadomienia o wszczęciu egzekucji komorniczej.

Wyżej wymienione opłaty obciążają dłużnika, jeżeli wierzyciel wykaże, że złożył wniosek o umorzeniu egzekucji ze względu na porozumienie z dłużnikiem. Jeżeli wierzyciel tego nie zrobi, to koszty komornicze będzie musiał zapłacić sam.

Koszty ponoszone przez wierzyciela

Koszty komornicze spadają na wierzyciela, jeśli:

wskaże we wniosku o wszczęcie egzekucji osobę, która nie jest dłużnikiem,
wierzyciel swoją bezczynnością sprawi, że postępowanie zostanie umorzone, np. nie poda brakujących danych dłużnika,
niecelowo doprowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego,
wierzyciel nie wykaże we wniosku o umorzenie egzekucji, że dokument ten ma związek z zawarciem porozumienia z dłużnikiem lub otrzymaniem środków od niego w ramach spłaty długu.

Kierując sprawę do komornika, niestety to wierzyciel musi ponieść koszty z tytułu rozpoczęcia egzekucji. Jednym z kosztów, który powstanie zawsze i to zaraz po złożeniu wniosku o wszczęcie egzekucji jest zaliczka na wydatki Komornika Sądowego. W skład tej zaliczki wchodzą m.in.: należności za korespondencję jaką będzie wysyłał w toku postępowania Komornik Sądowy. W tym są również opłaty urzędowe jakie Komornik Sądowy musi ponieść kierując zapytania do różnych instytucji państwowych.

Dodatkowe koszty, które poniesie wierzyciel rozpoczynając egzekucję komorniczą to m.in.:

jeśli Komornik Sądowy umorzy postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność, a jego koszty były wyższe jak wysokość wpłaconej zaliczki, przeniesie on je na wierzyciela i wezwie do ich pokrycia.
jeśli wierzyciel złoży wniosek o umorzenie egzekucji, Komornik Sądowy nałoży na niego opłatę stosunkową w wysokości 5% całości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

Niezależnie od wartości wyegzekwowanego świadczenia, opłata nie może być niższa od minimum określonego przepisami prawa.

Zasadniczo, opłata egzekucyjna 10% obciąża dłużnika i jest potrącana wraz z potrąceniami należności. Jest ona naliczana od całej kwoty, jakiej dochodzi wierzyciel od dłużnika i jest należna Komornikowi Sądowemu. Opłata egzekucyjna 3% zastępuje opłatę 10% i obciąża dłużnika, przy czym wyłącznie w sytuacji, kiedy dłużnik w ciągu miesiąca od uzyskania informacji o wszczęciu postępowania spłaci część lub całość zadłużenia.

Opłata stosunkowa 5% obciąża wierzyciela przy umorzeniu egzekucji (z wyjątkami wskazanymi w ustawie o kosztach komorniczych). Obciąża ona również dłużnika, jeśli wierzyciel wystąpi o umorzenie egzekucji, po czym wykaże, że dłużnik w ciągu miesiąca od umorzenia spłacił zadłużenie lub zawarł z wierzycielem porozumienie w zakresie jego spłaty.

Opłata stosunkowa 10% płacona jest przez wierzyciela, jeżeli wszczęcie postępowania okaże się bezzasadne.

Opłaty dodatkowe obciążające wierzyciela, które zwraca dłużnik przy skutecznej egzekucji obejmują m.in.: wniosek o wszczęcie egzekucji rzeczy ruchomej (400 zł), opłatę za utrudnianie czynności komorniczych (1000 zł), wniosek o wprowadzenie syndyka lub zarządcy (400 zł), opłatę za sporządzenie protokołu stanu faktycznego (400 zł), doręczenie pisma przez komornika (40 zł), wniosek o zabezpieczenie spadku i sporządzenie spisu inwentarza (400 zł), dodatkowy wniosek o wszczęcie egzekucji wprowadzenia w posiadanie nieruchomości (1500 zł), wniosek o wszczęcie egzekucji wprowadzenia w posiadanie innej nieruchomości lub opróżnienia lokalu (2000 zł).

Nałożone przez Komornika Sądowego opłaty trzeba bezwzględnie uiścić. Bezsprzecznie opłaty te trzeba zapłacić. Jeśli wierzyciel ich nie opłaci, automatycznie stanie się on dłużnikiem Komornika Sądowego. Co więcej, Komornik Sądowy ma znacznie łatwiejszą drogę egzekucji tych należności, gdyż nie musi ich dochodzić na drodze postępowania sądowego.

Ugoda z wierzycielem a koszty postępowania

Ugoda z wierzycielem jest przede wszystkim korzystna dla dłużnika, ponieważ wpłaca on bezpośrednio wierzycielowi środki na poczet spłaty długu. Wierzyciel powinien poinformować o tym fakcie komornika oraz złożyć wniosek o umorzenie egzekucji (w części - gdy wpłata była częściowa, w całości - gdy dłużnik spłacił cały dług). Wszystkie koszty egzekwowania wierzytelności z pominięciem komornika spadają na dłużnika, jeśli wierzyciel spełni wyżej wymienione warunki (przedstawi wniosek o umorzenie).

Jeśli proces egzekucji już został rozpoczęty, a komornik podjął już pierwsze działania, by odzyskać zadłużenie, to dalej możliwe jest zawarcie ugody między dłużnikiem a wierzycielem. W porozumieniu muszą zostać zawarte informacje o sposobie i terminie spłaty zadłużenia. W odpowiedzi na zawarte porozumienie wierzyciel składa wniosek o umorzenie prowadzonej egzekucji.

Choć komornik nie zdążył jeszcze w prowadzonym postępowaniu wyegzekwować żadnych pieniędzy, i tak należy mu się opłata w wysokości:

5% z pozostałych do wyegzekwowania kwot, jeżeli zawarcie porozumienia dłużnik-wierzyciel nastąpiło do miesiąca od daty otrzymania przez dłużnika zawiadomienia o rozpoczęciu egzekucji,
10% z pozostałych do wyegzekwowania kwot w przypadku, gdy porozumienie dłużnik-wierzyciel zostało podpisane po miesiącu od daty doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o rozpoczęciu postępowania egzekucyjnego.

W uchwale z dnia 23 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy orzekł, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa na podstawie art. 823 k.p.c., jeżeli postępowanie egzekucyjne zostało uprzednio zawieszone na wniosek wierzyciela w związku z zawarciem porozumienia między nim a dłużnikiem co do sposobu lub terminu spełnienia świadczenia, opłata egzekucyjna ustalona na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, wynosi 5%. Sąd Najwyższy przyjął, że w sytuacji, gdy wierzyciel i dłużnik zawarli porozumienie co do spłaty, na co powoła się wierzyciel, i co w razie wątpliwości wykaże przedstawiając, np. ugodę, działa w zaufaniu do dłużnika, który dał podstawy do wszczęcia egzekucji, umorzenie zawieszonego postępowania egzekucyjnego na skutek bierności wierzyciela, który pozostaje w zaufaniu do zawartego porozumienia z dłużnikiem, daje podstawy do obciążenia kosztami dłużnika. Wierzyciel musi wykazać, a nie tylko powołać się na fakt zawarcia porozumienia.

W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela lub na podstawie art. 823 K.p.c., koszty postępowania ponosi dłużnik. Art. 823 K.p.c. dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy samego prawa z uwagi na bezczynność wierzyciela.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na dwa wyjątki od tej zasady, związane z przyczynami umorzenia postępowania, których wystąpienie prowadzi do przerzucenia obowiązku poniesienia opłat egzekucyjnych na dłużnika, który dał powody do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Pierwsza przyczyna wiąże się ze spełnieniem świadczenia przez dłużnika w terminie miesiąca od dnia doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Druga - z zawarciem w tym terminie porozumienia między wierzycielem a dłużnikiem dotyczącego sposobu lub terminu spełnienia świadczenia.

Sąd Najwyższy stwierdził, że w świetle wykładni językowej i celowościowej nie można uznać, że oba wyjątki dotyczą wyłącznie sytuacji, w której wierzyciel wnosi o umorzenie postępowania, natomiast ich zastosowanie wyłączone jest, gdy dochodzi do umorzenia postępowania z powodu bezczynności wierzyciela na skutek zawarcia porozumienia z dłużnikiem.

Koszty egzekucji wierzytelności z pominięciem komornika

NIE PŁAĆ AGENCJOM WINDYKACYJNYM | UJAWNIENI Windykatorzy

Wierzyciel ma prawo złożyć do komornika wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W sytuacji, w której wierzyciel zawarł z dłużnikiem ugodę dotyczącą spłaty zadłużenia i chce umorzyć postępowanie egzekucyjne, należy złożyć u komornika sądowego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Komornik w związku ze wskazanym wnioskiem umarza postępowanie egzekucyjne, orzekając o kosztach postępowania.

Podobna sytuacja występuje w momencie, w którym dłużnik zaspokoił w całości należność wierzyciela do jego rąk, w tej sytuacji również wydane zostanie wskazanie wyżej postanowienie. W postanowieniu komornik wzywa jedną ze stron do uiszczenia należnej opłaty egzekucyjnej.

W myśl art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych opłatą od umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela obciążany jest wierzyciel, chyba że wykaże, że złożenie wniosku związane jest z zawarciem ugody lub spełnieniem świadczenia przez dłużnika. W pierwszym przypadku opłata pobierana od wierzyciela wynosi 5% świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

Podsumowując, złożenie przez wierzyciela wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje zakończenie jego prowadzenia przez komornika i uchylenia zajęć dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego.

Przed wszczęciem postępowania warto więc przeprowadzić analizę stanu majątkowego dłużnika, zlecając przygotowanie raportu majątkowego. Przede wszystkim to dzięki raportowi o stanie majątku dłużnika pozyskamy wiedzę, czy inwestując w kolejne opłaty z tytułu egzekucji komorniczej, uzyskamy ich zwrot wraz z należnością główną oraz wszystkimi dotąd zainwestowanymi środkami w postępowanie sądowe.

Schemat podziału kosztów postępowania egzekucyjnego

Z punktu widzenia komornika, który samodzielnie nie wyegzekwował świadczenia, pozostaje ono nadal „do wyegzekwowania" w całości. Powstaje pytanie, czy komornik winien pobrać wówczas inną opłatę od kwoty 80 tys. zł, a inną od kwoty 20 tys. zł. W doktrynie pojawiają się interpretacje przepisu art. 49 ust. 2 ustawy zmierzające do uznania za zasadną koncepcji, że kwota uiszczona przez dłużnika bezpośrednio do rąk wierzyciela jest świadczeniem wyegzekwowanym w toku egzekucji. W takim przypadku zatem, od uiszczonej przez dłużnika na rzecz wierzyciela sumy należy pobrać opłatę w wysokości określonej w art. 49 ust. 1 ustawy, tj. w wysokości 15% uiszczonej sumy.

Jeżeli natomiast dłużnik wpłacił na rzecz wierzyciela kwotę 80 tys. zł, a wierzyciel złożył wniosek o umorzenie egzekucji w zakresie sumy 100 tys. zł, to komornik pobierze od dłużnika opłatę w wysokości 15% od kwoty 80 tys. zł oraz w wysokości 5% od kwoty 20 tys. zł. Argumentacja, uprawniająca komornika do pobrania opłaty egzekucyjnej w wysokości 15%, opiera się na założeniu, że zapłata ta nie była dobrowolna, lecz nastąpiła pod presją postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze wszystkie te uwarunkowania, nie powinno budzić wątpliwości, że użyty w przepisie art. 49 ust. 2 ustawy termin „wartość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania", uprawniający organ egzekucyjny do pobrania od dłużnika opłaty w wysokości 5%, odnosi się do kwoty wskazanej we wniosku egzekucyjnym, która winna być egzekwowana przez komornika.

Jedynym warunkiem pobrania przez komornika opłaty w wysokości 5% świadczenia od dłużnika jest umorzenie egzekucji na wniosek wierzyciela. Jednakże, jeśli dłużnik przed wszczęciem egzekucji zaspokoił roszczenie wierzyciela, to egzekucja była niecelowa, co oznacza, że opłaty za jej prowadzenie uiścić powinien wierzyciel (art. 49 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych).

Porównanie wysokości opłat egzekucyjnych

Należy zauważyć, że niedopuszczalne jest domaganie się przez komornika informacji od wierzyciela, z jakiego powodu wnosi on o umorzenie egzekucji i uzależnienie od uzyskanej odpowiedzi wysokości pobieranej opłaty. Artykuł 825 pkt 1 k.p.c., będący podstawą wniosku wierzyciela o umorzenie postępowania, nie obliguje go w żaden sposób do składania jakichkolwiek wyjaśnień w tym zakresie.

Przychylić należy się do poglądu, że skoro opłatę egzekucyjną w wysokości 15%, o której mowa w art. 49 ust. 1 ustawy, komornik pobiera od „wyegzekwowanego świadczenia", to musi ono być faktycznie wyegzekwowane przez komornika. Świadczenie tymczasem spełnione do rąk wierzyciela nie zostało wyegzekwowane przez komornika.

Ratio legis obecnie obowiązujących przepisów dotyczących zasad pobierania opłat egzekucyjnych jest takie, aby ich wysokość uzależniona była, co do zasady, od realnego nakładu pracy i czasu komornika, jego zaangażowania i wysiłku oraz faktycznej skuteczności jego własnych czynności. Przy przyjęciu takiego kryterium, nie sposób zgodzić się z zapatrywaniem, aby wpłata dokonana bezpośrednio przez dłużnika na rzecz wierzyciela mogłaby uprawniać komornika do pobrania opłaty w najwyższej dopuszczalnej wysokości, tj. 15%.

W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, jeżeli postępowanie egzekucyjne zostało uprzednio zawieszone na wniosek wierzyciela w związku z zawarciem porozumienia między nim a dłużnikiem co do sposobu lub terminu spełnienia świadczenia, opłata egzekucyjna wynosi 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

Wierzyciel musi wykazać, a nie tylko powołać się na fakt zawarcia porozumienia. W postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji. Innymi słowy przyjmuje się, że do egzekucji komorniczej dochodzi niejako „z winy” dłużnika.

W związku z tym, ustalenie kto będzie ponosić poszczególne koszty postępowania egzekucyjnego następuje dopiero w ostatnim etapie postępowania egzekucyjnego (już po wyegzekwowaniu należności lub umorzeniu postępowania) w ramach postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego.

tags: #wierzyciel #nie #wzywal #dluznika #do #zaplaty