Kim jest wierzyciel i jakie są jego prawa?
Słowo „wierzyciel” brzmi poważnie, a przy tym nieco enigmatycznie. Z tym terminem spotykamy się zwłaszcza wtedy, gdy mamy jakieś zobowiązanie finansowe związane np. z kredytem. Sprawdźmy więc, kim tak naprawdę jest wierzyciel. Poznajmy też jego prawa i obowiązki.
Kto to jest wierzyciel?
Wierzyciel to osoba, która jest uprawniona do żądania spełnienia świadczenia od dłużnika. Art. 353 kodeksu cywilnego rozstrzyga, że może ono polegać na działaniu albo zaniechaniu. Z ogólnoprzyjętej definicji wierzyciel to osoba, która na mocy prawa może żądać spełniania na jej rzecz określonych świadczeń od innej osoby, tj. od dłużnika. Zazwyczaj te żądania dotyczą środków pieniężnych. Przykładem jest tu spłata rat za kredyt gotówkowy. Takie raty z perspektywy wierzyciela są należnościami lub wierzytelnościami. Kwestie wierzytelności są określone głównie w kodeksie cywilnym. Niemal każdy podmiot może zostać wierzycielem. Dotyczy to między innymi banków, towarzystw ubezpieczeniowych, instytucji pożyczkowych czy osób prywatnych. Pojęcie wierzyciela pojawia się w postępowaniach egzekucyjnych i administracyjnych. Niemal każdy z nas choć raz w życiu był dłużnikiem i miał kontakt z wierzycielem. Wystarczy zaciągnąć jakikolwiek kredyt bądź pożyczkę, by miało to miejsce. Wtedy to powstają tzw. wierzytelności niewymagalne. Przykładem będzie tu kredyt konsumpcyjny z pierwszą ratą do zapłacenia za kilka tygodni. Wystarczy tylko spłacać kolejne raty w umówionych terminach, aby nie pojawił się żaden problem.
Wierzyciel to osoba, która ma podstawę prawną do dochodzenia od dłużnika świadczenia pieniężnego albo niepieniężnego. Najlepiej pokazać to na przykładzie. Jeśli pan Jarek zaciągnie w banku kredyt w wysokości 2000 złotych, stanie się dłużnikiem instytucji finansowej. Ta z kolei zyska status wierzyciela i będzie mogła dochodzić swoich praw na podstawie umowy zawartej między stronami.
Wierzyciel musi mieć podstawę swojej wierzytelności (np. umowa) i być w stanie ją wykazać.
Rodzaje wierzycieli
Polskie prawo przewiduje występowanie kilku rodzajów wierzycieli. W sprawach finansowych największe znaczenie ma wierzyciel osobisty i rzeczowy. Wierzyciel osobisty to osoba fizyczna albo prawna, która ma prawo dochodzić swoich praw z całego majątku osobistego dłużnika (np. wynagrodzenia czy emerytury). Zakres uprawnienia jest więc szeroki. Wierzyciel rzeczowy ma bardziej ograniczone prawa niż wierzyciel osobisty. Może dochodzić zaspokojenia swoich wierzytelności jedynie z przedmiotu zabezpieczenia - np. samochodu czy biżuterii.
Wierzyciel hipoteczny to podmiot uprawniony do egzekwowania świadczenia na jego rzecz od dłużnika z tytułu zabezpieczenia ustanowionego na jego nieruchomości. Zgodnie z kodeksem cywilnym w pewnych przypadkach wierzyciel hipoteczny jest uprawniony do egzekwowania swojego świadczenia przed wierzycielami osobistymi danego dłużnika. Z pojawieniem się wierzytelności hipotecznej zwykle można się spotkać podczas podpisywania umowy kredytu hipotecznego.
Wierzyciel rzeczowy ma dość podobną specyfikę do dłużnika hipotecznego. Różnica polega na tym, że wierzyciel rzeczowy może egzekwować swoje prawa z konkretnie wskazanej ruchomości dłużnika, która stanowi zabezpieczenie wierzytelności. W tym przypadku zabezpieczeniem może być np. samochód lub maszyny.
Wierzycielem alimentacyjnym jest osoba, na rzecz której zasądzone zostały alimenty. Ma ona szczególne prawa, ponieważ zgodnie z prawem wierzyciel alimentacyjny ma pierwszeństwo w kolejności zaspokajania wierzycieli. Innymi słowy, alimentacyjne świadczenie spełnić powinno się przed rzeczowym, osobistym i każdym innym. Co równie ważne, wierzytelność alimentacyjna jest niezbywalna.
Prawa wierzyciela
Główny przywilej wierzyciela to prawo do zaspokojenia roszczenia zgodnie z umową. Dotyczy to zarówno samego przedmiotu zobowiązania, jak i postanowień takich jak np. termin płatności czy wysokość odsetek. Jeśli świadczenie jest wymagalne, a dłużnik mimo to go nie spełnił, wierzyciel zyskuje prawo do wystawienia wezwania do zapłaty. Pamiętaj, aby wezwanie zawsze wysyłać pocztą za poświadczeniem odbioru i umieszczać w nim kompletne dane stron zobowiązania oraz szczegóły dotyczące wierzytelności.
Wierzyciel może oczywiście prowadzić negocjacje z dłużnikiem, a gdy to nie przyniesie skutków - pozwać go albo np. Jeśli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, masz prawo dochodzić odsetek za czas opóźnienia. Takie prawo jest gwarantowane przez kodeks cywilny niezależnie od powstania szkody.
Czasami zdarza się, że zamierzonych skutków nie przynoszą ani polubowne, ani procesowe działania wierzyciela zmierzające do zaspokojenia jego wierzytelności. W takiej sytuacji po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia w sprawie trzeba wybrać drogę postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel, który chce wszcząć postępowanie egzekucyjne, musi mieć ważny tytuł egzekucyjny, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności i złożyć wniosek do komornika sądowego. Egzekucja komornicza może być prowadzona m.in. z ruchomości, wynagrodzenia za pracę czy środków zgromadzonych na rachunku bankowym.
Wierzyciel ma szerokie uprawnienia w celu dochodzenia swoich roszczeń, które oczywiście doznają pewnych ograniczeń. Wszystkie czynności muszą być zgodne z prawem. W szczególności wierzyciel nie może wchodzić do domu dłużnika bez jego zgody, zmuszać do rozmowy, stosować przemocy, grozić czy przeprowadzać zajęcia ruchomości lub nieruchomości dłużnika. Środki przymusu - w granicach przepisów - może stosować tylko komornik w toku postępowania egzekucyjnego.
Pilnowanie przez wierzyciela terminów spłat to naturalne postępowanie. Skoro przysługują mu określone uprawnienia, może je egzekwować.
Podstawowym prawem wierzyciela jest zaspokojenie jego roszczenia. Jeśli borykasz się z problemem niesolidnego dłużnika, podejmij zdecydowane działania, które pomogą odzyskać twoją należność.
Obowiązki wierzyciela
Wierzyciel ma wobec dłużnika określone obowiązki. Przede wszystkim nie może żądać świadczenia w zakresie wyższym, niż mu się to należy. Kiedy wierzyciel decyduje się skierować sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego, to musi wskazać odpowiednią podstawę tego żądania.
Poufności - wierzyciel nie może wymuszać udzielania informacji np. od członków rodziny dłużnika. Wierzyciel nie może też zniesławiać dłużnika, np. Pełnej informacji - dłużnik cały czas powinien mieć dostęp dotyczących aktualnego stanu zadłużenia. Prawidłowego określenia kwoty zobowiązania - wierzytelność nie może być powiększona o dowolną kwotę. Wszelkie naliczone odsetki karne i kary umowne muszą mieć uzasadnienie wynikające np.
Zmiana wierzyciela i cesja wierzytelności
Istotne jest to, że w przypadku wielu wierzytelności wierzyciel może się zmienić. Dotyczy to zwłaszcza zadłużeń z umów pożyczkowych lub kredytowych. Wiele instytucji finansowych decyduje się na sprzedaż praw z tytułu danej wierzytelności poprzez cesję. Cesja wierzytelności jest umową cywilnoprawną przekazującą uprawnienia do danej wierzytelności (długu) innemu podmiotowi. Zgodnie bowiem z art. 509 § 1 KC wierzyciel (w tym przypadku pożyczkodawca) może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, o ile nie sprzeciwia się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.
Dopóki zbywca nie zawiadomi o przelewie wierzytelności, dłużnik jest odpowiedzialny wobec wierzyciela poprzedniego. Zgodnie bowiem z art. 512 KC.
Do cesji wierzytelności dochodzi wówczas, gdy dotychczasowy wierzyciel w tym przypadku pożyczkodawca, nie chce już dochodzić swoich roszczeń od pożyczkobiorcy, nie chce angażować się w żadne postępowania dotyczące tej sprawy, a więc mówiąc krótko „ma już dość” niewypłacalnego dłużnika. W praktyce zdarza się również, że w stosunku do jednej wierzytelności zawieranych jest kilka umów cesji co oznacza, że dług przechodzi „z rąk do rąk”.
Cesja wierzytelności – co to jest i czy dzięki niej dostaniesz swoje pieniądze szybciej?
Postępowanie egzekucyjne i rola komornika
Kiedy wierzyciel decyduje się skierować sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego, musi wskazać odpowiednią podstawę tego żądania. Wierzyciel, który chce wszcząć postępowanie egzekucyjne, musi mieć ważny tytuł egzekucyjny, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności i złożyć wniosek do komornika sądowego. Egzekucja komornicza może być prowadzona m.in. z ruchomości, wynagrodzenia za pracę czy środków zgromadzonych na rachunku bankowym.
Komornik ma określone obowiązki wobec wierzyciela. Wierzyciel jest uprawniony do tego, aby brać udział w czynnościach realizowanych przez komornika. Komornik ma zaś obowiązek udzielania informacji wierzycielowi, np. Ponadto komornik ma obowiązek przekazywania odzyskanych środków do wierzyciela w ciągu 4 dni. W razie pojawienia się jakichkolwiek wątpliwości wobec działań komornika możliwe jest zgłoszenie skargi. Skarga może zostać zgłoszona zarówno przez wierzyciela, jak i dłużnika świadczenia.
Przykładowa sprawa sądowa dotycząca wierzytelności hipotecznej
W dniu 2 marca 2016 r. spółka (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...) spółka komandytowo - akcyjna we W. wniosła do Sądu Okręgowego w Słupsku pozew o zapłatę kwoty 100 000 złotych wraz z odsetkami solidarnie od A. B. oraz J. B.. W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, iż zawarła z synem pozwanych D. B. przy udziale (...) Spółki z o.o. umowę pożyczki w dniu 11 lipca 2011 roku w kwocie 70 000 złotych oprocentowanej 12% w skali roku. Warunkiem wydania D. B. przedmiotu pożyczki było ustanowienie przez pozwanych hipoteki do kwoty 100 000 złotych na należącej do nich nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Lęborku V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...). W dniu 13 lipca 2011 roku została przed notariuszem B. W. w formie aktu notarialnego ustanowiona hipoteka do kwoty 100 000 złotych na zabezpieczenie spłaty pożyczki. W dniu 2 września 2011 roku Sąd Rejonowy w Lęborku V Wydział Ksiąg Wieczystych wpisał hipotekę w dziale IV księgi wieczystej (...). D. B. nie zwrócił przedmiotu pożyczki. W związku z powyższym strona powodowa wezwała pozwanych jako dłużników rzeczowych do zapłaty 100 000 złotych z tytułu zadłużenia. Pozwani nie uregulowali zadłużenia.
Bezspornym między stronami była fakt zawarcia umowy w dniu 11 lipca 2011 roku pożyczki powoda z synem pozwanych - D. B. na piśmie, zgodnie z którą powódka miała przekazać pierwotnie kwotę 70 000,00 zł, a ostatecznie na podstawie aneksu nr (...) kwotę 74.666,68 zł, D. B.. Kwota pożyczki została wypłacona pożyczkobiorcy. W dniu 13 lipca 2011 roku została przed notariuszem B. W. w formie aktu notarialnego ustanowiona hipoteka do kwoty 100.000,00 zł na zabezpieczenie spłaty pożyczki. Pożyczkobiorca D. B. miał dokonać zwrotu pożyczki do dnia 30 czerwca 2012 roku, co strony ostatecznie ustaliły również w aneksie nr (...) do umowy pożyczki. Pozwani przyznali fakt, iż pożyczka ta nie została spłacona ani przez dłużnika osobistego ani przez nich. Nie można przyjąć za uzasadnione stanowisko pozwanych, zgodnie z którym roszczenie powódki jest jeszcze niewymagalne, jak również to, że było rzekomo uzależnione jest od wykonania umowy o świadczenie usług z dnia 3 października 2014 roku. Termin spłaty pożyczki został bowiem wprost określony w umowie pożyczki, zgodnie z aneksem nr (...), był to ostatecznie termin 30 czerwca 2012 roku. W takiej sytuacji roszczenie staje się wymagalne po bezskutecznym upływie tego terminu.
Zasada ta wynika z art. 455 k.c. Dlatego też nie było konieczne, aby powódka dokonała wypowiedzenia, zgodnie z art. 68 u.k.w.i h., gdyż wymagalność wierzytelności hipotecznej nie zależała od dokonania wypowiedzenia przez wierzyciela. Powódka wezwała pozwanych do zapłaty przed wszczęciem niniejszego postępowania. Ponadto, gdyby wymagalność roszczenia z umowy pożyczki miałaby być powiązana z umową o świadczenie usług, zostałoby to wskazane wprost w umowie pożyczki. Strony umowy pożyczki tak jednak nie ustaliły. Zgodnie z postanowieniami aneksu nr (...) do umowy pożyczki z dnia 31 stycznia 2012 roku, D. B. był zobowiązany do zwrotu pożyczki w terminie przez siebie określonym, lecz nie później niż do 30 czerwca 2012 roku. W tym wypadku, roszczenie z umowy pożyczki stało się wymagalne po upływie 30 czerwca 2012 roku.
Pozwani jako dłużnicy rzeczowi odpowiadają w miejsce dłużnika osobistego, który uchyla się od spełnienia swojego zobowiązania. Bezspornym jest między stronami, że wierzytelność istnieje i dłużnik osobisty nie zwrócił przedmiotu pożyczki. Zasada odpowiedzialności dłużnika rzeczowego w miejsce uchylającego się dłużnika osobistego została ustalona w treści art. 65 i nast. ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotekach (Dz. U. z 2016 r., poz. 790 ze zm.). Zatem powód jako pożyczkodawca i wierzyciel hipoteczny ma prawo żądania zaspokojenia swojej należności solidarnie od dłużników rzeczowych tj. J. B. i A. W tym miejscu należy także wskazać, iż zgodnie z art. 192 k.p.c. z chwilą doręczenia pozwu zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy, nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej.
Przewłaszczenie na zabezpieczenie nieruchomości z jednej strony jest wygodne dla dłużnika, z drugiej należycie zabezpiecza interesy wierzyciela udzielającego pożyczki. Jednakże przewłaszczenie na zabezpieczenie to ryzyko, szczególnie w sytuacji, gdy wierzyciel wykorzystuje przymusowe położenie i nieświadomość dłużnika. Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest jednym ze sposobów zabezpieczenia spłaty umowy pożyczki. Dłużnik będący właścicielem nieruchomości zawiera umowę pożyczki, w ramach której przenosi na własność wierzyciela nieruchomość. Przenosząc własność nieruchomości dłużnik nie działa z zamiarem trwałego wyzbycia się prawa własności. Czyni to wyłącznie na czas spłaty pożyczki i tylko w celu zabezpieczenia umowy pożyczki. Bowiem w przypadku terminowej spłaty pożyczki wierzyciel zobowiązany jest do zwrotnego przeniesienia prawa własności nieruchomości na dłużnika. Mechanizm zabezpieczenia jest korzystny dla dłużnika, gdyż nieruchomość najczęściej pozostaje we władaniu dłużnika z prawem do korzystania z nieruchomości. Niestety w praktyce dochodzi do sytuacji, gdy wierzyciel udzielający pożyczki działa w celu przejęcia prawa własności nieruchomości. Z góry wie, że udziela pożyczki osobie o niskiej zdolności kredytowej, której możliwości terminowej spłaty pożyczki są wątpliwe. Jednocześnie wierzyciel doskonale zdaje sobie sprawę z dysproporcji pomiędzy kwotą udzielonej pożyczki, a rynkową wartością nieruchomości. Wierzyciel działa w celu uzyskania nadmiernej i nieuzasadnionej korzyści przez wierzyciela. Głównym celem ustanowienia zabezpieczenia w formie umowy przewłaszczenia winno być uzyskanie ekwiwalentnego świadczenia. Wysokość zabezpieczonej wierzytelności (pożyczki) powinna mniej więcej korespondować z uzyskanym przez wierzyciela poziomem jej zabezpieczenia prawnego, tj. wartością nieruchomości. W przypadku braku terminowej spłaty pożyczki wierzyciel powinien rozliczyć się z dłużnikiem z sumy uzyskanej z tytułu sprzedaży nieruchomości. Ewentualnie z nadwyżki wartości nieruchomości w przypadku zatrzymania prawa własności (ponad wartość nieruchomości). Obowiązek rozliczenia się stron staje się szczególnie istotny, gdy wartość przedmiotu przewłaszczenia przewyższa wysokość długu. Wierzycielowi powinna przypaść jedynie wartość zaspokajająca jego interes. Taka umowa pożyczki z przewłaszczeniem na zabezpieczenia może zostać uznana za nieważną. Warto również wskazać na przepisy kodeksu cywilnego, które przewidują m.in. nieważność umowy pożyczki.
tags: #wierzyciel #sa #umowa #pozyczki