Wierzyciele publiczni w postępowaniu restrukturyzacyjnym: zasady i ograniczenia
Aktualne przepisy Ustawy Prawo restrukturyzacyjne, w stosunku do wcześniej obowiązujących promują i wprowadzają wiele korzystnych i nowych rozwiązań dla Wierzycieli, przy czym w ramach procedury restrukturyzacji wymaga się ich czynnego udziału, zaś jako niecelowe uznaje się niepodejmowanie żadnych działań, lub też intencjonalna bierność Wierzycieli wobec błędnego ich założenia, że główne działania w ramach restrukturyzacji, winni podejmować nadzorcy sądowi, zarządcy, tudzież sędziowie-komisarze.
Wśród praw Wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym wskazuje się m. in. Prawo do uzyskania informacji o toczącym się postępowaniu (m. in. Wpływ na wybór lub późniejszą zmianę osoby nadzorcy lub zarządcy sądowego. Według obowiązujących przepisów, wybór osób na te pozycje może mieć miejsce po złożeniu wniosku Dłużnika, do którego została dołączona pisemna zgoda Wierzyciela lub Wierzycieli, którzy łącznie posiadają więcej niż 30% wierzytelności (nie dotyczy to wierzytelności współdłużnika, poręczyciela, gwaranta, lub banku otwierającego akredytywy na warunkach określonych w art. 80 u. 3 Ustawy Prawo restrukturyzacyjne (dalej jako u.p.r.), wierzytelności nabytych w drodze przelewu lub indosu po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego - art. 109 u. 1 u.p.r., jak również Wierzycieli będących małżonkami Dłużnika, jego krewnymi lub powinowatymi w linii prostej, krewnymi lub powinowatymi w linii bocznej do drugiego stopnia włącznie, przysposabiającymi dłużnika lub przez niego przysposobionymi, jeżeli Dłużnikiem jest spółka handlowa - osobami uprawnionymi do reprezentowania spółki, a jeżeli dłużnikami są osobowe spółki handlowe - wspólnikami ponoszącymi odpowiedzialność za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem w myśl art. 116 u.
Zmianę osoby nadzorcy lub zarządcy na skutek podjętej uchwały Rady Wierzycieli, przy spełnieniu wymogów składowych, tj. Składanie propozycji układowych przez Radę Wierzycieli lub Wierzyciela lub Wierzycieli mających łącznie więcej niż 30% sumy wierzytelności. Wszystkie wymienione uprawnienia Wierzycieli, jak również inne, szczegółowo opisane i wynikające wprost z Ustawy, a nieuwzględnione powyżej, wpływają na efektywność restrukturyzacji, jednak aby Wierzyciel mógł w pełni zrealizować swoje interesy w ramach postępowania restrukturyzacyjnego, musi wykazać się aktywnością, gdyż niepodejmowanie przez niego żadnych działań, prócz odbioru pisma inicjującego postępowanie, tj. ul.
W tym artykule pokazujemy, że prawo restrukturyzacyjne wzmocniło (w porównaniu z poprzednio obowiązującymi przepisami) pozycję wierzycieli względem dłużnika, wprowadzając wiele nowych rozwiązań, które w większym stopniu służą ochronie i poszanowaniu interesów wierzycieli. Instytucje te zachęcają wierzycieli do czynnego udziału w restrukturyzacji i premiują spośród nich najbardziej aktywnych (w pewnych sytuacjach bierność i zaniechania doprowadzą do szkody wierzyciela!).
Wynika to z racjonalnego założenia, że to wierzyciele jako uczestnicy obrotu gospodarczego sami najlepiej wiedzą, co jest dla nich korzystne, a co nie. To wierzyciele (a nie nadzorca sądowy, zarządca czy sędzia-komisarz) są ściśle powiązani z dłużnikiem, który podlega procedurze restrukturyzacyjnej, a zatem mają niezbędne doświadczenie i wiedzę na temat prowadzonego biznesu. Dlatego też to oni powinni zadecydować, czy rzeczywiście celowe jest utrzymanie działalności dłużnika. Na drugim końcu tych założeń jest bardzo surowy wniosek dla dłużnika, który chciałby podążać w kierunku restrukturyzacji: jeżeli nie przedstawisz oferty, która zyska aprobatę wierzycieli i szybko nie odbudujesz ich zaufania, nie utrzymasz swojego interesu. Jeżeli Twoja wierzytelność jest bezsporna, czyli została umieszczona przez dłużnika w spisie wierzytelności załączonym do wniosku restrukturyzacyjnego lub wynika z tytułu egzekucyjnego (np. wyrok sądu, nakaz zapłaty), jesteś uczestnikiem postępowania restrukturyzacyjnego.
Uczestnictwo wierzyciela w postępowaniu restrukturyzacyjnym
Oznacza to, że możesz przeglądać akta sądowe, od samego początku możesz składać różnego rodzaju pisma i wnioski w postępowaniu restrukturyzacyjnym, możesz kontaktować się z nadzorcą sądowym/zarządcą w celu uzyskania informacji, które Cię interesują. Na początkowym etapie będziesz przede wszystkim potrzebował wiedzieć, czy i w jakiej kwocie Twoja wierzytelność została umieszczona w spisie wierzytelności. Dzięki informacjom z akt postępowania będziesz miał możliwość kontroli dłużnika, nadzorcy sądowego/zarządcy, a nawet sędziego-komisarza. Każdy wierzyciel powinien zachować minimum dbałości o własne interesy i zapoznać się z właściwą kartą ze spisu wierzytelności, która dotyczy jego wierzytelności.
Dlaczego jest to takie ważne? Jeżeli restrukturyzacja dłużnika zakończy się fiaskiem i nie dojdzie do zatwierdzenia układu, wówczas wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności stanowić będzie tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi. A zatem jeżeli dopilnujesz, żeby Twoja wierzytelność została prawidłowo umieszczona w spisie wierzytelności, nie będziesz musiał w przyszłości występować na drogę sądową, dzięki czemu zaoszczędzisz sporo czasu i pieniędzy.
Uwaga! Postępowanie restrukturyzacyjne opiera się na założeniu, że zasadniczy wpływ na przebieg postępowania, w tym również na wybór osoby nadzorcy, powinni mieć wierzyciele i dłużnik. W wielu przypadkach sprawne i skuteczne przeprowadzenie postępowania wymaga, aby funkcję nadzorcy pełniła osoba posiadająca szczególne kompetencje i doświadczenie, np. w zakresie branży działalności gospodarczej, w której działa dłużnik. Prawo restrukturyzacyjne wprowadza rozwiązanie, które umożliwia wybór osoby pełniącej funkcję nadzorcy sądowego lub zarządcy w danym postępowaniu restrukturyzacyjnym. Jest to możliwe na wniosek dłużnika, do którego dołączono pisemną zgodę wierzyciela lub wierzycieli mających łącznie więcej niż 30% sumy wierzytelności (z wyłączeniem niektórych wierzycieli - patrz art. 28 ust. 1 pkt 4 Prawa restrukturyzacyjnego).
Rada wierzycieli i jej rola
Radę wierzycieli ustanawia sędzia-komisarz z urzędu, o ile uzna to za potrzebne, albo na wniosek. Z wnioskiem o ustanowienie rady wierzycieli mogą wystąpić: (i) dłużnik; (ii) co najmniej trzech wierzycieli; (iii) wierzyciel lub wierzyciele mający łącznie co najmniej piątą część sumy wierzytelności. Rada wierzycieli udziela pomocy nadzorcy sądowemu/zarządcy, reprezentuje interesy wierzycieli, bada stan funduszów masy układowej lub sanacyjnej, udziela zezwolenia na czynności wymagające zgody, oraz wyraża opinię w innych sprawach, jeżeli zażąda tego sędzia-komisarz, nadzorca lub dłużnik.
Pozycję wierzycieli wzmacnia obowiązek zmiany nadzorcy albo zarządcy na skutek uchwały rady wierzycieli podjętej w pełnym składzie, za którą głosowało co najmniej czterech członków, albo na skutek uchwały rady wierzycieli podjętej zgodnie z wnioskiem dłużnika i powołania do pełnienia tych funkcji osoby wskazanej przez radę. Rada wierzycieli jest pozasądowym organem posiadającym szereg uprawnień, za pomocą których może bezpośrednio wpływać na przebieg postępowania restrukturyzacyjnego. Rada reprezentuje jednak interesy ogółu wierzycieli, dlatego sprawowanie funkcji członka rady powinno być uznawane z jednej strony za wyróżnienie, a z drugiej obowiązek, który niesie za sobą dużą odpowiedzialność (również odszkodowawczą).
Najważniejsze etapy i praktyczne konsekwencje dla wierzycieli
Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego prowadzącego do ustanowienia układu to moment kluczowy. Najważniejszy etap każdego postępowania restrukturyzacyjnego - moment, w którym ważą się dalsze losy przedsiębiorstwa dłużnika. Na tym etapie widoczne są różnice między wierzycicielem aktywnym a pasywnym. Wierzyciel aktywny, posiadający informację i narzędzia, może między innymi monitorować sytuację i wpływać na wybór nadzorcy/zarządcy oraz na kształt układu. Wierzyciel pasywny otrzymuje zazwyczaj tylko pisma dotyczące restrukturyzacji i ma ograniczone możliwości wpływu na przebieg postępowania.
Wierzyciel aktywny ma szereg możliwości związanych z restrukturyzacją dłużnika i zadbania o własne interesy w ramach tego postępowania. Dzięki zgromadzonym informacjom, kontroli, aktywnemu uczestnictwu w postępowaniu restrukturyzacyjnym, wsparciu rady wierzycieli oraz nadzorcy sądowego/zarządcy - mogą uzyskać satysfakcjonujące warunki układu i zaspokojenia przysługujących im wierzytelności. Mądry wierzyciel skorzysta ze swoich kompetencji, zabezpieczy swoje interesy, wykorzysta szanse na wzmocnienie swojej pozycji i zagłosuje nad układem ze świadomością, że wybrał najlepszą decyzję, która odpowiada jego interesom.
Restrukturyzacja oznacza wdrożenie przez dłużnika środków mających na celu poprawę kondycji finansowej przedsiębiorstwa i spłatę zadłużenia. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego przez dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą stanowi sygnał, że jego przedsiębiorstwo boryka się z problemami finansowymi. Restrukturyzacja nie oznacza jednak automatycznie, że należność wierzyciela nie zostanie spłacona. To właśnie w ramach postępowania restrukturyzacyjnego zostaną ustalone nowe warunki spłaty należności. W konsekwencji istotne jest, aby wierzyciel brał czynny udział w tym postępowaniu po pierwsze po to, aby zaznajomić się ze zmianami zachodzącymi w przedsiębiorstwie, a po drugie po to, aby mieć wpływ na ukształtowanie nowych warunków spłaty swojej należności.
Prawa i obowiązki wierzyciela w procesie restrukturyzacji
- Wierzyciele mają prawo aktywnie uczestniczyć w postępowaniu restrukturyzacyjnym, obejmujące zgłaszanie swoich wierzytelności, udział w zgromadzeniach, głosowanie nad propozycjami układowymi oraz monitorowanie realizacji planu restrukturyzacyjnego i wykonywania układu.
- Wierzyciel ma obowiązek zaakceptowania warunków spłaty ustalonych w postępowaniu restrukturyzacyjnym niezależnie od tego, czy zagłosował za układem, czy przeciwko niemu.
- Istotne jest monitorowanie sytuacji finansowej dłużnika i zabezpieczenie wierzytelności (hipoteka, zastaw, cesja, gwarancje).
- Rada wierzycieli oraz możliwość wyboru nadzorcy/zarządcy stanowią kluczowe mechanizmy wpływu na przebieg restrukturyzacji.
Głosowanie nad układem jest najważniejszym momentem - decyduje o losie restrukturyzacji. Aby układ został przyjęty, potrzebna jest zwykła większość wierzycieli głosujących posiadających co najmniej 2/3 sumy wierzytelności. Wierzyciele z zabezpieczeniami mają specjalny status, a projekt układu nie może pogorszyć ich sytuacji bez ich zgody, chyba że układ przewiduje inne rozwiązania zgodne z prawem.
Środki ochrony i konsekwencje dla wierzyciela
W razie naruszeń praw wierzyciela, istnieją środki ochrony: sprzeciw wobec listy wierzytelności, zażalenie na postanowienia sądu, skarga na czynności nadzorcy. Skuteczność tych środków zależy od szybkiej reakcji i współpracy z profesjonalnym doradcą prawnym. Uprawnienia wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym obejmują zgłaszanie wierzytelności, prawo do informacji, udział w głosowaniu, kontrolę nad przebiegiem postępowania oraz korzystanie ze środków ochrony prawnej.
W praktyce skuteczne wykorzystanie praw zależy od aktywności wierzyciela i wsparcia doradców restrukturyzacyjnych. Wierzyciel aktywny ma możliwość wpływania na wybór nadzorcy/zarządcy, monitorowanie spisu wierzytelności i proponowanie układu, a także udział w decyzjach podejmowanych przez radę wierzycieli.
Test zaspokojenia i realność układu są krytyczne - układ musi być wykonalny i dopasowany do możliwości dłużnika. W razie niepowodzenia restrukturyzacji, wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności staje się tytułem egzekucyjnym, co znacząco upraszcza dochodzenie roszczeń.
Praktyczne wskazówki dla wierzyciela
- Nie zwlekaj z zgłoszeniem wierzytelności - to pierwszy krok do uzyskania praw i wpływu na postęp postępowania.
- Dokładnie weryfikuj spis wierzytelności i zgłaszaj zastrzeżenia, jeśli planowanie wniosków było nieprawidłowe.
- Śledź informacje z KRZ i zapoznawaj się z planem restrukturyzacyjnym oraz propozycjami układowymi.
- Udział w zgromadzeniach wierzycieli i głosowanie nad układem to realny sposób na kształtowanie warunków spłaty.
- W razie konieczności skorzystaj z pomocy prawnej doradcy restrukturyzacyjnego i, jeśli trzeba, z mediatora w negocjacjach z dłużnikiem.
Rada wierzycieli stanowi ważne narzędzie kontroli i wpływu, która może żądać wyjaśnień i opiniować decyzje nadzorcy/zarządcy, a także wyrażać zgodę na istotne czynności dłużnika (np. zaciągnięcie kredytu, obciążenie majątku). Dla większych wierzycieli obecność w Radzie to możliwość realnego kształtowania kierunku restrukturyzacji, wyboru sposobu zaspokojenia i formy sprzedaży aktywów.
Ogólna zasada mówi, że skuteczność wierzyciela w restrukturyzacji zależy od jego aktywności, planowania, monitorowania i dobrej współpracy z innymi wierzycielami oraz z dłużnikiem. Zasady te mają na celu ochronę interesów wierzycieli i zwiększenie szans na zaspokojenie roszczeń w porównaniu z upadłością.
Podsumowując, prawo restrukturyzacyjne wyposaża wierzyciela w liczne uprawnienia pozwalające na skuteczną ochronę jego interesów w ramach prowadzonej restrukturyzacji. Restrukturyzacja to próba ratowania działalności dłużnika i poprawy warunków spłaty zadłużenia, a aktywność wierzycieli jest kluczowa dla skuteczności całego procesu. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego jest sygnałem dla wierzycieli, że ich udział i zaangażowanie mogą przynieść korzyści - w przeciwnym razie, w razie fiaska układu, mają możliwość ochrony swoich interesów poprzez tytuł egzekucyjny z zatwierdzonego spisu wierzytelności.
tags: #wierzyciele #publiczni #a #restrukturyzacja