Wierzytelność jako świadczenie zastępcze: definicja i praktyczne aspekty

W czasach kryzysu gospodarczego wywołanego m.in. przez pandemię koronawirusa i trwającą wojną na Ukrainie podstawowe pojęcia prawa zobowiązań - a więc chociażby „wierzytelność” - zyskują na znaczeniu. Coraz więcej podmiotów - konsumentów i firm - staje przed koniecznością odzyskiwania swoich wierzytelności.

Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, co to jest wierzytelność, należy rozpocząć od analizy przepisów prawa. Jednak w przypadku pojęcia „wierzytelności” pojawia się podstawowa trudność: ustawodawca używa tego terminu, ale go nie definiuje. Ani w Kodeksie cywilnym - podstawowym akcie z naszego punktu widzenia - ani w jakiejkolwiek innej ustawie prawodawca nie zamieścił definicji legalnej tego, czym jest wierzytelność. Nie oznacza to, że takiej definicji w ogóle nie można skonstruować. Wręcz przeciwnie - a jest to zadanie doktryny i orzecznictwa.

Wierzytelność - definicja tego pojęcia nie może zostać zbudowana tylko wówczas, gdy się o tym pamięta - jest jedyną z podstawowych konstrukcji prawa zobowiązań. Stosownie do art. 353 Kodeksu cywilnego zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Świadczenie zaś może polegać na działaniu albo na zaniechaniu.

Są to najbardziej określone cechy wierzytelności, które zawsze wynikają z podstaw danego stosunku prawnego, przykładowo z umowy między dłużnikiem a wierzycielem. Przy czym należy pamiętać, że nie zawsze chodzi tu o prawa majątkowe. Wierzytelności - jak wskażę poniżej - to również prawa majątkowe. W związku z tym w strukturze każdego zobowiązania występują dwa podmioty: wierzyciel i dłużnik. Pierwszy z nich ma prawo żądać określonego świadczenia, drugi zaś ma obowiązek je spełnić. Skoro więc wierzyciel jest aktywną - tj. mającą prawo żądać świadczenia - stroną zobowiązania, to wierzytelność oznacza prawa, które mu przysługują względem dłużnika, w tym zwłaszcza prawo do otrzymania świadczenia. Oczywiście może zdarzyć się sytuacja - która w praktyce występuje bardzo często - że wierzycielowi będzie przysługiwać prawo do żądania wielu świadczeń od dłużnika. Wtedy wierzytelność obejmuje je wszystkie.

Odpowiedź na pytanie, kiedy powstaje wierzytelność, jest ściśle związana z pytaniem o źródła zobowiązania. W każdym z tych przypadków dopiero określenie treści zobowiązania pozwala na ustalenie, co to jest wierzytelność w realiach konkretnego przypadku - a mówiąc bardziej specjalistycznym językiem, jakie są uprawnienia wierzyciela względem dłużnika. W praktyce najczęściej wierzytelność powstaje na podstawie umowy bądź jednostronnej czynności prawnej. Przy czym w pierwszym z tych przypadków nierzadko zdarza się, że wierzyciel jest jednocześnie dłużnikiem, a dłużnik wierzycielem. Jest to najbardziej charakterystyczna cecha zobowiązań wzajemnych, w których strony mają względem siebie określone obowiązki i uprawnienia.

Ciekawym przykładem ilustrującym ten problem może być wierzytelność ubezpieczeniowa. Wynika ona z umowy ubezpieczenia, którą zawiera się z zakładem ubezpieczeń. Po stronie pokrzywdzonego powstaje wierzytelność w momencie zdarzenia się tzw. wypadku ubezpieczeniowego, czyli zdarzenia objętego polisą ubezpieczeniową (np. wypadku komunikacyjnego).

W dobie kryzysu gospodarczego, przekładającego się na trudności ze spłatą kredytów, coraz większego znaczenia nabiera wierzytelność bankowa. Chodzi tu o zobowiązania, w których wierzycielem jest bank, a ich podstawą jest czynność bankowa.

Rodzaje wierzytelności

Osobnym problemem pozostaje wyszczególnienie, jakie są rodzaje wierzytelności. Niekiedy klasyfikuje się wierzytelności w odniesieniu do tego, jaki podmiot jest ich posiadaczem. W tym kontekście mówi się m.in. o wierzytelnościach bankowych, ubezpieczeniowych, kredytowych, konsumenckich. Tego rodzaju podziały są przydatne zwłaszcza wówczas, gdy dany rodzaj zobowiązania - z którego wynika wierzytelność - jest regulowany przez specjalne przepisy prawa.

Rodzaj wierzytelności najczęściej określa także na jej termin spłaty.

Warto w tym kontekście przypomnieć, że podstawą stosunków zobowiązaniowych jest zasada swobody umów. Zgodne z nią strony - a więc dłużnik i wierzyciel - mają prawo ułożyć swoje relacje prawne według własnego uznania. Byleby cel lub treść zobowiązania nie sprzeciwiała się właściwości stosunku prawnego, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W kwestii wierzytelności w grę wchodzą więc nie tylko przepisy Kodeksu cywilnego, ale właściwie wszystkie regulacje prawne, dotyczące, chociażby prawa bankowego czy konsumenckiego.

Dochodzenie wierzytelności i wykonanie zastępcze

Niestety w praktyce obrotu nierzadko zdarza się, że dłużnicy po prostu nie wywiązują się ze swoich obowiązków względem wierzycieli. To z kolei otwiera problem dochodzenia wierzytelności. Należy pamiętać, że dochodzenie to w drodze przymusu państwowego - a więc przykładowo poprzez przeprowadzenie egzekucji komorniczej - może rozpocząć się tylko wówczas, gdy wierzytelność stanie się wymagalna. A więc np. gdy upłynie umówiony termin płatności. Jej warunkiem zaś jest posiadanie przez wierzyciela przeciwko dłużnikowi tytułu wykonawczego.

Jednocześnie nie jest wykluczone dochodzenie wierzytelności w inny sposób: poprzez zawarcie ugody; w ramach postępowania restrukturyzacyjnego lub upadłościowego bądź w wyniku windykacji pozasądowej. Niekiedy dobrym rozwiązaniem staje się cesja wierzytelności. Co to jest? Zastanawiając się, co to jest cesja wierzytelności, nie ma potrzeby przeprowadzania rozbudowanych analiz, gdyż bardzo dobrze istotą tej instytucji prawnej wyjaśnia jej potoczne rozumienie. Otóż cesja wierzytelności to po prostu jej sprzedaż.

Rodzaje wierzytelności przekładają się także na termin ich spłaty, a więc dzień, w którym powstaje tzw. wierzytelność wymagalna. Określone cechy charakterystyczne wierzytelności przeważnie zawierają odpowiedź na pytanie, kiedy i w jaki sposób zobowiązanie powinno zostać spełnione. Niekoniecznie termin ten wynika z przepisów prawa. W zdecydowanej większości przypadków nic nie stoi na przeszkodzie, aby dłużnik i wierzyciel sami określili ten termin.

Z dochodzeniem wierzytelności nigdy nie należy zwlekać, gdyż roszczenia wierzyciela podlegają przedawnieniu. Termin przedawnienia liczy się od dnia wymagalności i co do zasady wynosi sześć lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Obliczając termin przedawnienia, nie należy zapominać, że jego upływa on na koniec roku kalendarzowego. W związku z tym nie ma konieczności obliczania upływu tego terminu dokładnie co do jednego dnia.

W ostatnich miesiącach - w związku zwłaszcza z trwającym kryzysem gospodarczym - coraz większą popularność zyskują postępowania restrukturyzacyjne. Rzeczywiście jest to jeden z najlepszych sposobów na oddłużenie przedsiębiorcy, który wiąże się dla wierzycieli ze specyficznym dochodzeniem swoich praw. Przewaga restrukturyzacji nad innymi sposobami dochodzenia wierzytelności polega przede wszystkim na jej efektywności.

Bez względu na to, o jakie rodzaje wierzytelności chodzi, jeżeli dłużnik nie chce spełnić ich dobrowolnie, to pojawia się pytanie o to, jak wyegzekwować od niego tę należność. Najczęściej dłużnicy najpierw inicjują sprawę sądową, a następnie postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika. Wynik postępowania egzekucyjnego jest jeszcze bardziej niepewny, gdy zadłużony znajduje się na skraju upadłości - a właśnie w takich sytuacjach wszczyna się restrukturyzację.

Najogólniej rzecz ujmując wierzytelność to ogół uprawnień, jakie przysługują wierzycielowi względem dłużnika na mocy łączącego ich stosunku zobowiązaniowego. W związku z tym wierzytelności mogą być klasyfikowane na podstawie wielu różnych kryteriów, a z punktu widzenia ich - zwłaszcza przymusowego - dochodzenia kluczowe znaczenie ma to, czy mają one charakter wymagalny. W praktyce najczęściej wierzyciele, względem których dłużnicy nie wywiązali się bądź nieprawidłowo wywiązali się z ich obowiązków, korzystają z procesu sądowego, a następnie z egzekucji komorniczej.

Gdy wierzycielom zależy na zgodnym z umową spełnieniu świadczeń niepieniężnych wówczas nieterminowe wykonywanie ich jest sytuacją szczególnie niekorzystną.

Wykonawstwo Zastępcze zmora niemal wszystkich budów w Polsce

Korzyści z wykonania zastępczego

Zgodnie z art. 479 Kodeksu cywilnego, jeżeli przedmiotem świadczenia jest określona ilość rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, wierzyciel może w razie zwłoki dłużnika nabyć na jego koszt taką samą ilość rzeczy tego samego gatunku albo żądać od dłużnika zapłaty ich wartości, zachowując w obu wypadkach roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki. Przepis dotyczy zatem sytuacji, gdzie dostawa rzeczy jest określona co do gatunku, ale nie odnosi się już do rzeczy oznaczonych co do tożsamości.

Z kolei art. 480 Kodeksu cywilnego stanowi, że w razie zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania czynienia, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika. Zatem, gdy świadczenie polega na zaniechaniu, wierzyciel może żądać usunięcia wszystkiego na koszt dłużnika, co ów dłużnik uczynił wbrew zobowiązaniu. Natomiast w wypadkach nagłych wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, wykonać bez upoważnienia sądu czynność na koszt dłużnika lub usunąć na jego koszt to, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił.

Choć często mamy jasne przesłanki, przemawiające za skorzystaniem z wykonania zastępczego, sens ma to tylko wtedy, gdy wierzyciel ma w tym uzasadniony interes ekonomiczny, ponieważ w pozostałych przypadkach jego zastosowania może nieść za sobą duże uciążliwości.

Kodeks cywilny w art. 476 stanowi o domniemaniu zwłoki dłużnika: dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Nie dotyczy to wypadku, gdy opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Droga do skutecznego zaspokojenia roszczenia bywa kręta. Wyegzekwowanie od dłużnika określonego zachowania jest często znacznie utrudnione, a nawet wygrany proces nie jest w stanie tego zagwarantować. Warto zatem skorzystać z instytucji tzw. zastępczego wykonania czynności, której zastosowanie jest szerokie. Zgodnie z art. 480 § 1 KC w razie zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania czynienia, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika. Z kolei § 2 tego artykułu głosi, że jeżeli świadczenie polega na zaniechaniu, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do usunięcia na koszt dłużnika wszystkiego, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił.

Owe regulacje dotyczą czynności faktycznych - a nie prawnych. Nie można z użyciem tego przepisu np. zawrzeć umowy wbrew woli drugiej strony. Do tego służą innego rodzaju unormowania - np. zastępczego oświadczenia woli z art. 64 KC.

Przepis ten tyczy się szeroko rozumianych stosunków zobowiązaniowych - w tym kontraktowych i prawnorzeczowych, ale również wynikających z ochrony dóbr osobistych. Co jednak ważne, jeżeli przyjmujący zamówienie nie usunął skutecznie wad dzieła w wyznaczonym terminie (art. 637 § 1 KC), zamawiający nie może żądać upoważnienia przez sąd do usunięcia wad na koszt przyjmującego zamówienie z mocy art. 480 § 1 KC.

Postępowanie sądowe i wykonanie zastępcze

Upoważnienia wierzycielowi, zgodnie z powyższymi regulacjami, ma udzielić sąd w konstytutywnym wyroku. Konieczne jest zatem wszczęcie postępowania w trybie procesowym. Sąd w wyroku powinien wskazać, że wykonanie zastępcze następuje na koszt dłużnika. Zgodnie zaś z art. 480 § 3 KC, w wypadkach nagłych wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, wykonać bez upoważnienia sądu czynność na koszt dłużnika lub usunąć na jego koszt to, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił. Ta samopomoc wierzyciela musi być jednak wyważona. Jeśli nie dowiedzie, że zaistniał wypadek nagły, wówczas straci możliwość dochodzenia zwrotu kosztów swojego działania od dłużnika i naraża się przy tym na ewentualną odpowiedzialność odszkodowawczą. Nie wyklucza to jednak po jego stronie dochodzenia odszkodowania tytułem zwłoki dłużnika.

Refundacja kosztów wykonania zastępczego - gdy dłużnik nie uczyni tego dobrowolnie - może zasadniczo nastąpić dopiero w odrębnym postępowaniu w sprawie o zapłatę. Wierzyciel, ponad owe koszty, ma prawo dochodzić od dłużnika również zapłaty odszkodowania. Problematyczność takiego rozwiązania została dostrzeżona w orzecznictwie. Zgodnie z art. 1049 § 1 KPC, jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w razie niewykonania przez dłużnika w wyznaczonym terminie czynności, którą może wykonać także inna osoba, wierzyciel będzie umocowany do wykonania tej czynności na koszt dłużnika - sąd, w którego okręgu czynność ma być wykonana, na wniosek wierzyciela w ezwie dłużnika do jej wykonania w wyznaczonym terminie, a po bezskutecznym upływie terminu udzieli wierzycielowi umocowania do wykonania czynności na koszt dłużnika. Na żądanie wierzyciela sąd przyzna mu sumę potrzebną do wykonania czynności. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

Owego przepisu nie stosuje się jednak do czynności polegających na świadczeniu rzeczy oznaczonych co do tożsamości (art. 1049 § 2 KPC). Jest to instytucja inna, niż zastępcze wykonanie czynności z art. 480 § 1 KC, ponieważ jej zastosowanie aktualizuje się w razie wystąpienia z pozwem o zobowiązanie dłużnika do dokonania określonej czynności - np. przeproszenia za naruszenie dóbr osobistych.

Dosłowne brzmienie obydwu przepisów (art. 480 § 1 KC i art. 1049 § 1 KPC) wyklucza żądanie w jednym pozwie jednoczesnego upoważnienia do zastępczego wykonania czynności oraz udzielenia wierzycielowi umocowania do wykonania czynności na koszt dłużnika. W dawniejszym piśmiennictwie wskazywano przy tym, że skorzystanie z trybu z art. 480 § 1 KC w ogóle wyłącza możliwość posłużenia się art. 1049 § 1 KPC.

Aktualnie jednak linia orzecznicza się zmieniła. Jak podkreślił SN w uchwale z dnia 17.02.2016 r. (III CZP 106/15, LEX), „niewątpliwie wierzyciel nie może żądać zarówno wykonania przez dłużnika zobowiązania czynienia jak i upoważnienia do wykonania zastępczego w podstawie art. 480 § 1 KC, jednak nie narusza tej zasady żądanie w jednym pozwie zobowiązania dłużnika do określonego działania i alternatywne żądanie upoważnienia wierzyciela do wykonania zastępczego w razie niewykonania przez dłużnika jego zobowiązania w terminie. Tak sformułowane roszczenie pozwala sądowi w jednym procesie ustalić istnienie zobowiązania dłużnika do określonego działania i nakazać mu jego wykonanie w sposób wskazany w wyroku i w wyznaczonym terminie po jego uprawomocnieniu się oraz jednocześnie upoważnić wierzyciela do wykonania zastępczego w razie zaistniałej zwłoki dłużnika w wykonaniu obowiązku nałożonego nań tym wyrokiem. Jeżeli dłużnik wykona nakazane świadczenie zgodnie z wyrokiem w zakreślonym terminie, nie powstanie w ogóle uprawnienie wierzyciela do zastępczego wykonania przyznane w tym samym wyroku. Natomiast niewykonanie przez dłużnika zobowiązania w terminie spowoduje jego zwłokę i dopiero od tej chwili wierzyciel będzie mógł realizować przyznane mu przez sąd uprawnienie do zastępczego wykonania zobowiązania dłużnika”.

W konsekwencji wierzyciel, który w postępowaniu sądowym otrzymał upoważnienie do wykonania czynności na koszt dłużnika (art. 480 § 1 KC), może - na podstawie art. 1049 § 1 zd. drugie KPC - żądać przyznania mu przez sąd sumy potrzebnej do wykonania tej czynności. Postanowienie, mocą którego sąd przyznał wierzycielowi od dłużnika sumę potrzebną do wykonania czynności, stanowi po uprawomocnieniu się tytuł egzekucyjny, który po opatrzeniu klauzulą wykonalności jest podstawą egzekucji mającej na celu uzyskanie od dłużnika tej sumy, co może znacznie ułatwić i przyspieszyć skuteczną ochronę interesów wierzycielskich.

Okazuje się zatem, że już na etapie formułowania żądań pozwu można znacznie ułatwić sobie późniejszą egzekucję orzeczenia sądowego, o ile zna się meandry postępowania cywilnego.

Zastępcze wykonanie świadczenia zostało uregulowane w art. 479 kodeksu cywilnego. Istota jego wykonania daje wierzycielowi przywilej związany z odzyskaniem jego roszczenia. Jeżeli dłużnik zalega z wydaniem rzeczy co do której wydania był zobowiązany, wierzyciel ma prawo zakupu rzeczy na koszt dłużnika lub żądania od niego zapłaty równowartości danej rzeczy. Należy podkreślić, iż przedmiotem świadczenia mogą być tylko rzeczy oznaczone co do gatunku. W każdym przypadku wierzycielowi przysługuje roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki dłużnika. Wspomniany wyżej art. 479 kodeksu cywilnego ma zastosowanie jedynie w przypadku rzeczy oznaczonych co do gatunku, nigdy natomiast jeżeli mamy do czynienia z rzeczami oznaczonymi co do tożsamości.

Co ważne, prawo, przysługujące wierzycielowi w formie wykonania zobowiązania na koszt dłużnika, wymaga upoważnienia przez sąd. Także w przypadku gdy zobowiązanie dłużnika polega na zaniechaniu, wierzyciel ma prawo żądać upoważnienia przez sąd do wykonania czynności (w tym przypadku będzie to usunięcie czynności dokonanych przez dłużnika, których dokonał wbrew zobowiązaniu) na koszt dłużnika.

Ustawodawca przewidział możliwość wykonania przez wierzyciela czynności na koszt dłużnika, bez upoważnienia sądowego, jeżeli wystąpią jakieś nagłe przypadki. Przy czym również wierzyciela zachowuje w takiej sytuacji roszczenie o naprawienie szkody.

Warto wyjaśnić, co należy rozumieć przez pojęcie zwłoki dłużnika. Mianowicie kodeks cywilny formułuje tzw. domniemanie zwłoki dłużnika, polegające na nie spełnieniu w terminie zobowiązania, a jeżeli nie oznaczono terminu - gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu ze strony wierzyciela. O zwłoce nie możemy mówić, jeżeli dłużnik nie wywiązuje się ze zobowiązania w czasie, jeżeli jego opóźnienie jest następstwem zbiegu okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Najczęściej wierzyciel korzysta z instytucji wykonania zastępczego, gdy ma w tym swój ekonomiczny interes, ponieważ w innym przypadku jego zastosowanie może być bardzo uciążliwe. Istotą instytucji zastępczego wykonania, określonej w kodeksie cywilnym, jest podjęcie przez wierzyciela czynności zmierzających do wykonania zobowiązania zgodnie z jego treścią, tj. zaspokojenie interesu wierzyciela w wypadku, gdy dłużnik jest w zwłoce ze spełnieniem świadczenia umownego.

Przedmiotem niniejszej analizy jest odpowiedź na pytanie czy można w drodze umowy zwolnić wierzyciela z konieczności uzyskania upoważnienia sądu na zlecenie wykonania zastępczego. Zgodnie bowiem z art. W tym miejscu podkreślić należy, iż przepis art. 480 § 1 KC usytuowany jest wśród przepisów ogólnych dotyczących skutków niewykonania zobowiązań. Jednocześnie żaden z przepisów prawa nie zabrania stronom umowy, w ramach zasady swobody kontraktowania proklamowanej w art. 3531 KC, zastrzeżenia w umowie uprawnienia do wykonania przez jedną z nich na koszt drugiej, czynności z których wykonaniem druga strona się opóźnia. Regulacje przepisów art. 480 § 1 KC oraz art. 480 § 3 KC dotyczą sytuacji, w których brak jest postanowień umownych w tym zakresie i nie wyłączają możliwości uregulowania tzw. Zatem uznać należy, iż art. 480 KC ma charakter względnie obowiązujący, w związku z czym można w umowie uregulować kwestię wykonania zastępczego odmiennie niż wskazuje to przepis art. Powyższe stanowisko potwierdzone zostało w orzecznictwie. W szczególności podkreślono, że przepisy ustawy znajdują zastosowanie dopiero wówczas, gdy brak jest postanowień umownych w tym zakresie.

Jednocześnie zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 12 października 2016 r., sygn. akt XXV C 429/15: „Niezasadny był zarzut nieważności postanowienia Umowy podnoszony przez powodów na podstawie art. 58 § 1 i 2 K.c.

Podsumowując, umowne upoważnienie do skorzystania z wykonania zastępczego jest najbardziej efektywnym rozwiązaniem, musi jednak zostać precyzyjnie określone w umowie. W szczególności do jego skuteczności niezbędne jest klarowne opisanie przesłanek oraz zakresu uprawnienia wierzyciela tak, by w razie sporu sądowego nie było wątpliwości co do tego, czy mógł on skorzystać ze swojego uprawnienia oraz jakich roszczeń może dochodzić od dłużnika.

Przechodząc do samej realizacji przez wierzyciela umownego uprawnienia do wykonania zastępczego podkreślić należy, iż wierzyciel, upoważniony do wykonania zastępczego, nie musi dokonywać czynności osobiście, lecz może zlecić jej wykonanie osobie trzeciej albo też korzystać z pomocy osoby trzeciej, na koszt dłużnika. Jednocześnie powierzenie osobie trzeciej poprawienia lub wykonania robót na koszt i niebezpieczeństwo dłużnika oznacza, że ponosi on odpowiedzialność za działania osoby trzeciej tak jak za własne. Wykonawca nie powinien być jednak obciążany kosztami wykonania zastępczego, które nie były uzasadnione zakresem robót naprawczych. W przedmiotowych sprawach trzeba również pamiętać, że w razie sporu pomiędzy stronami co do umownego upoważnienia wierzyciela w zakresie będącym przedmiotem niniejszej analizy ryzyko wykonania zastępczego ponosi wierzyciel. Jego obciąża ciężar dowodu, że zapisy umowne uprawniały go do wykonania zastępczego, w szczególności spełnione zostały przesłanki będące podstawą realizacji prawa do wykonania zastępczego. Nieudowodnienie skutkuje uznaniem, że wykonanie zastępcze dokonane zostało bez upoważnienia.

Zgodnie z art. 480 Kodeksu cywilnego (dalej jako „k.c.”), w razie zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania czynienia, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika. Jeżeli świadczenie polega na zaniechaniu, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do usunięcia na koszt dłużnika wszystkiego, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił. Istotnym jest, że dokonanie czynności na koszt dłużnika może nastąpić tylko za uprzednią zgodą sądu. Ustawodawca kierował się tu przede wszystkim ochroną pozycji dłużnika w stosunku prawnym z którego wynika czynność, do której ma upoważnić wierzyciela sąd. W związku z powyższym, konieczne jest wniesienie do właściwego sądu powództwa o ukształtowanie prawa. Pomocnym dla wierzyciela jest również art. 479 k.c., który stanowi, że jeżeli przedmiotem świadczenia jest określona ilość rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, wierzyciel może w razie zwłoki dłużnika nabyć na jego koszt taką samą ilość rzeczy tego samego gatunku albo żądać od dłużnika zapłaty ich wartości, zachowując w obu wypadkach roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki. Powołany przepis dotyczy sytuacji dostawy rzeczy określonych co do gatunku.