Wierzytelności spółki jawnej po jej rozwiązaniu
Rozwiązanie spółki jawnej to proces wymagający nie tylko formalnych decyzji wspólników, ale również prawidłowego przeprowadzenia szeregu czynności wynikających z przepisów kodeksu spółek handlowych. Błędy na tym etapie mogą skutkować przedłużeniem postępowania, problemami z wykreśleniem spółki z KRS albo odpowiedzialnością wspólników za zobowiązania spółki. Likwidacja spółki jawnej to sformalizowany proces prawny, którego celem jest zakończenie działalności spółki poprzez uporządkowanie jej spraw majątkowych i organizacyjnych oraz wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Rozwiązanie spółki jawnej co do zasady prowadzi do jej likwidacji, jeżeli spółka jest wypłacalna i posiada majątek pozwalający na zaspokojenie zobowiązań wobec wierzycieli. W takiej sytuacji należy przeprowadzić likwidację spółki jawnej, której celem jest uporządkowane zakończenie działalności, spieniężenie majątku spółki, rozliczenie zobowiązań oraz wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców.
Kodeks spółek handlowych przewiduje zamknięty katalog przyczyn, których zaistnienie prowadzi do rozwiązania spółki jawnej. Do najczęstszych należą zdarzenia wskazane bezpośrednio w przepisach, jak również przyczyny przewidziane w umowie spółki. Do przyczyn rozwiązania spółki jawnej zalicza się także śmierć wspólnika, ogłoszenie jego upadłości lub wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika, o ile umowa spółki nie stanowi inaczej. Rozwiązanie spółki może nastąpić również na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, wydanego z ważnych powodów na wniosek wspólnika lub osoby posiadającej interes prawny. Najczęściej jest to efekt podjęcia jednomyślnej uchwały wspólników o rozwiązaniu spółki, chyba że umowa spółki przewiduje odmienne zasady podejmowania decyzji w tym zakresie.
W odróżnieniu od ogłoszenia upadłości spółki, likwidacja ma charakter porządkowy i nie jest związana z niewypłacalnością. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku niewypłacalności spółki jawnej. Jeżeli spółka nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań, rozwiązanie spółki prowadzi do konieczności ogłoszenia jej upadłości i przeprowadzenia postępowania upadłościowego. W takim przypadku likwidacja spółki w rozumieniu kodeksu spółek handlowych nie znajduje zastosowania, a zakończenie działalności następuje w trybie przewidzianym przez prawo upadłościowe.
Proces likwidacji spółki jawnej
Z momentem otwarcia likwidacji zmienia się sposób reprezentowania spółki oraz zakres prowadzenia jej spraw. Spółka działa pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia „w likwidacji”, a do Krajowego Rejestru Sądowego należy zgłosić otwarcie likwidacji oraz dane likwidatorów. Co do zasady likwidacja spółki jawnej jest poprzedzona jej rozwiązaniem, które najczęściej następuje w drodze jednomyślnej uchwały wspólników. Wynika to z osobowego charakteru spółki jawnej oraz zasady wspólnego prowadzenia spraw spółki. Istnieją jednak sytuacje, w których likwidacja spółki jawnej może zostać przeprowadzona bez jednomyślnej uchwały wspólników. Dotyczy to w szczególności przypadków rozwiązania spółki na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika lub zaistnienia innych przyczyn przewidzianych w umowie spółki.
Umowa spółki jawnej odgrywa kluczową rolę przy przeprowadzeniu likwidacji, ponieważ może w sposób istotny modyfikować ustawowe zasady wynikające z kodeksu spółek handlowych. Przepisy mają w tym zakresie w dużej mierze charakter dyspozytywny, co oznacza, że wspólnicy mogą w umowie spółki odmiennie uregulować zarówno przyczyny rozwiązania spółki, jak i sposób zakończenia jej działalności. Umowa spółki jawnej może również określać zasady powołania likwidatorów, sposób prowadzenia czynności likwidacyjnych oraz reguły podziału majątku pozostałego po zakończeniu likwidacji. Jeżeli umowa spółki stanowi inaczej niż przepisy kodeksowe, jej postanowienia mają pierwszeństwo zastosowania, o ile nie naruszają bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.
Likwidatorzy spółki jawnej to osoby odpowiedzialne za przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego i doprowadzenie do zakończenia działalności spółki w sposób zgodny z przepisami prawa. Co do zasady likwidatorami są wspólnicy spółki jawnej, chyba że umowa spółki stanowi inaczej lub wspólnicy podejmą odmienną uchwałę. Powołanie likwidatorów następuje najczęściej w drodze jednomyślnej uchwały wspólników podjętej przy otwarciu likwidacji, o ile umowa spółki nie przewiduje innego trybu. W przypadku braku porozumienia pomiędzy wspólnikami lub istnienia ważnych powodów, likwidatorzy mogą zostać ustanowieni przez sąd rejestrowy na wniosek wspólnika lub osoby posiadającej interes prawny.
Likwidatorzy spółki jawnej są zobowiązani do przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego w sposób zgodny z przepisami kodeksu spółek handlowych oraz postanowieniami umowy spółki. Ich podstawowym zadaniem jest zakończenie bieżących interesów spółki, co oznacza doprowadzenie do finalizacji trwających umów, ściągnięcie należnych wierzytelności oraz uregulowanie zobowiązań spółki wobec wierzycieli. Do obowiązków likwidatorów należy również upłynnienie majątku spółki, sporządzenie sprawozdania finansowego na dzień otwarcia i zakończenia likwidacji oraz prawidłowe rozdysponowanie pozostałego majątku pomiędzy wspólników. Likwidatorzy odpowiadają także za reprezentowanie spółki w likwidacji, zgłaszanie wymaganych zmian do sądu rejestrowego oraz przechowywanie dokumentów rozwiązanej spółki po jej wykreśleniu z rejestru.
Czynności likwidacyjne w spółce jawnej obejmują zespół działań podejmowanych przez likwidatorów w celu uporządkowanego zakończenia działalności spółki. Ich istotą jest doprowadzenie do rozliczenia wszystkich spraw majątkowych i organizacyjnych spółki, bez podejmowania nowych przedsięwzięć gospodarczych. Kolejnym etapem czynności likwidacyjnych jest zaspokojenie lub zabezpieczenie zobowiązań spółki oraz upłynnienie majątku spółki, czyli jego sprzedaż lub inna forma spieniężenia. Po uregulowaniu zobowiązań następuje podział pozostałego majątku pomiędzy wspólników zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie spółek handlowych lub w umowie spółki. Zakończenie bieżących interesów spółki jawnej polega na doprowadzeniu do finalizacji wszystkich spraw związanych z jej dotychczasową działalnością. Likwidatorzy są zobowiązani do wykonania lub rozwiązania trwających umów, zakończenia prowadzonych postępowań oraz uregulowania relacji z kontrahentami. Po zgromadzeniu środków następuje upłynnienie majątku spółki, czyli jego sprzedaż lub inne formy spieniężenia, o ile nie jest on wydawany wspólnikom w naturze zgodnie z umową spółki. Uzyskane środki przeznacza się w pierwszej kolejności na zaspokojenie zobowiązań spółki, w tym wobec wierzycieli zewnętrznych oraz wspólników, którym przysługują roszczenia wobec spółki.
Zakończenie likwidacji spółki jawnej następuje po wykonaniu wszystkich czynności likwidacyjnych, w szczególności po zakończeniu bieżących interesów spółki, zaspokojeniu lub zabezpieczeniu zobowiązań oraz podziale pozostałego majątku pomiędzy wspólników. Na tym etapie likwidatorzy są zobowiązani do sporządzenia sprawozdania finansowego na dzień zakończenia likwidacji, które odzwierciedla ostateczny stan majątku spółki oraz sposób jego rozdysponowania. Po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego likwidatorzy składają wniosek do sądu rejestrowego o wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego. Z chwilą wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców następuje formalne zakończenie jej bytu prawnego. Likwidatorzy mają również obowiązek zapewnić przechowanie dokumentów rozwiązanej spółki przez wskazany okres, zgodnie z przepisami prawa lub postanowieniami umowy spółki.
Wykreślenie spółki jawnej z Krajowego Rejestru Sądowego następuje po zakończeniu postępowania likwidacyjnego i wykonaniu wszystkich czynności przewidzianych przepisami kodeksu spółek handlowych. Warunkiem wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców jest w szczególności zakończenie bieżących interesów spółki, rozliczenie jej zobowiązań, podział pozostałego majątku oraz zatwierdzenie sprawozdania finansowego sporządzonego na dzień zakończenia likwidacji. Z chwilą wpisu wykreślenia w rejestrze przedsiębiorców następuje formalne zakończenie bytu prawnego spółki jawnej. Od tego momentu spółka przestaje istnieć jako podmiot prawa, jednak nie oznacza to automatycznego wygaśnięcia odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki powstałe przed jej wykreśleniem.
Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki jawnej
Likwidacja spółki jawnej nie powoduje automatycznego wygaśnięcia odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki. Zgodnie z kodeksem spółek handlowych wspólnicy spółki jawnej ponoszą odpowiedzialność za jej zobowiązania całym swoim majątkiem, solidarnie ze spółką oraz pozostałymi wspólnikami. Odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny, co oznacza, że wierzyciel może sięgnąć do majątku wspólnika w sytuacji, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.
„W praktyce bardzo często spotykamy się z przekonaniem, że wykreślenie spółki jawnej z KRS zamyka wszystkie sprawy wspólników. To błędne i potencjalnie niebezpieczne założenie. Likwidacja przeprowadzona bez realnego rozliczenia zobowiązań może prowadzić do sytuacji, w której odpowiedzialność wspólników ujawnia się dopiero po latach. Wykreślenie spółki jawnej z KRS nie eliminuje tej odpowiedzialności w odniesieniu do zobowiązań powstałych przed zakończeniem likwidacji. W praktyce oznacza to, że wierzyciele mogą dochodzić swoich roszczeń od wspólników także po formalnym zakończeniu bytu prawnego spółki.
Spółka jawna, pomimo że posiada zdolność prawną (art. 8 § 1 k.s.h.), nie jest osobą prawną i jej konstrukcja wskazuje na brak pełnego wyodrębnienia prawnego tej spółki od jej wspólników. Jednym z podstawowych przejawów osłabienia tej odrębności, a jednocześnie więzi spółki ze wspólnikami jest odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki (art. 22 § 2 k.s.h.). Odpowiedzialność ta istnieje także pomimo wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2009 r., sygn. akt III CZP 52/09, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2005 r., sygn. akt I ACa 439/04). Skoro nawet przeprowadzenie likwidacji i wykreślenie spółki jawnej z rejestru nie powoduje niemożności dochodzenia roszczeń od wspólników takiego podmiotu, to nie wchodzi w tym wypadku w grę podstawowy problem ochrony wierzycieli, który jest jednym z celów postępowania likwidacyjnego. Tym samym nie stanowi to przeszkody do przyjęcia wstąpienia wspólników w prawa spółki, które nie zostały objęte likwidacją, w szczególności nie zachodzi obawa nadużyć przez zatajanie majątku. W konsekwencji czyni to zbędnym przeprowadzanie uzupełniającego postępowania likwidacyjnego.
Losy wierzytelności spółki jawnej po zakończeniu jej bytu prawnego
W prawie nie została uregulowana sytuacja, gdy po postępowaniu likwidacyjnym i wykreśleniu spółki jawnej z rejestru okazuje się, że istnieje jeszcze jakiś majątek, który przysługiwał spółce. Oznacza to lukę w prawie i wymaga poszukiwania jej rozwiązania w drodze analogii. W doktrynie i orzecznictwie można znaleźć trzy grupy wypowiedzi odnoszących się do możliwości rozwiązania tej sytuacji (częściowo na tle spółki z ograniczoną odpowiedzialnością).
Koncepcje dotyczące losu mienia po zlikwidowanej spółce jawnej
Pierwsza koncepcja odwołuje się wprost do następstwa prawnego i zakłada, że majątek pozostały po likwidacji i wykreśleniu spółki należy do wspólników (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 1936 r., sygn. akt II C 331/36), czy też wskazuje na takie następstwo w przypadku, jeśli nie przeprowadzono likwidacji spółki jawnej (uzasadnienia orzeczeń Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2005 r., sygn. akt II CK 275/05, z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II CK 4/07, z dnia 24 lipca 2009 r., sygn. akt II CSK 134/09). Drugie stanowisko zakłada konieczność przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego - uzupełniającego powołania likwidatora lub kontynuowania poprzedniego postępowania po wykreśleniu wpisu o wykreśleniu spółki z rejestru lub wznowieniu postępowania - por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt III CZP 143/06. W doktrynie zaproponowano jeszcze trzecie rozwiązanie, które odwołuje się do analogicznego zastosowania przepisów o kuratorze spadku - obecnie art. 666 k.p.c.
Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r. (sygn. akt I ACa 331/15) opowiedział się za pierwszą koncepcją, w szczególności uwzględniając to, że chodzi o spółkę jawną oraz przysługujące jej ewentualnie wierzytelności (o charakterze pieniężnym). Jeżeli po przeprowadzonym postępowaniu likwidacyjnym oraz wykreśleniu spółki jawnej z rejestru pozostało tego rodzaju mienie, to przypada ono wspólnikom. Co do zasady punktem wyjścia uzasadniającym przyjęcie sukcesji wspólników jest to, że po wykreśleniu spółki jawnej z rejestru (co ma charakter konstytutywny) traci ona byt prawny i nie może być podmiotem praw ani obowiązków. Nie ma podstaw do przyjęcia jakoby ewentualnie przysługujące jej wówczas prawa (np. prawo własności czy wierzytelności) wygasały i przestawały istnieć, a jednocześnie z założenia nie może być tak, żeby dany majątek był bezpodmiotowy i nie należał do nikogo. Dlatego majątek nieistniejącej spółki jawnej nie staje się mieniem niczyim, a przysługuje wspólnikom.
Należy zaznaczyć, że nawet przy koncepcjach wskazujących, że w wypadku ujawnienia się majątku nieistniejącej spółki należy powołać likwidatora lub kuratora, ich podstawą jest założenie (choć nie zawsze wyartykułowane), że pozostałe mienie, które ma być przedmiotem czynności likwidatora lub kuratora, komuś przysługuje. Natomiast, skoro nie może należeć do nieistniejącej spółki, to w grę mogą wchodzić tylko wspólnicy.
Następstwo po stronie wspólników co do majątku zlikwidowanej spółki po wykreśleniu jej z rejestru jest wskazywane nawet w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (np. wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt II C 331/36), w której nie występuje na tyle silna więź pomiędzy spółką a wspólnikami, jak w spółce jawnej. Natomiast w przypadku spółki jawnej za przyjęciem, że wspólników należy uznać za sukcesorów praw spółki dodatkowo przemawia charakter tego podmiotu, jak też unormowania samego kodeksu spółek handlowych.
Ponadto zgodnie art. 82 § 2 k.s.h. pozostały majątek spółki po spłacie zobowiązań przypada wspólnikom: dzieli się go między wspólników stosownie do postanowień umowy spółki. W przypadku braku stosownych postanowień umowy spłaca się wspólnikom udziały, a nadwyżkę dzieli się między wspólników w takim stosunku, w jakim uczestniczą oni w zysku. Sąd Apelacyjny w Lublinie przytoczył dodatkowo art. 36 § 1 k.s.h., który przewiduje, że w czasie trwania spółki wspólnik nie może żądać od dłużnika zapłaty przypadającego na niego udziału w wierzytelności spółki ani przedstawić do potrącenia wierzytelności spółki swojemu wierzycielowi. Wierzytelności mogą wchodzić w skład majątku spółki niebędącej osobą prawną. Dotyczy to wierzytelności wniesionych do spółki jako wkład, a także powstałych w toku prowadzonej działalności, m.in. W przypadku likwidacji spółki jej wierzytelności mogą przypaść w udziale wspólnikom.
Zgodnie z przepisem art. 63 KSH każdy wspólnik ma prawo wystąpić do sądu z żądaniem rozwiązania spółki, jeśli istnieją tzw. ważne powody. Do ważnych powodów zalicza się m.in.: niemożność realizacji celu gospodarczego spółki (np. rażące naruszenia obowiązków przez wspólnika (np. brak dostarczania środków finansowych, brak zaangażowania w prowadzenie spraw spółki, działania na szkodę spółki). Jeśli ważny powód dotyczy tylko jednego wspólnika, pozostali wspólnicy mogą złożyć wniosek do sądu o jego wyłączenie ze spółki, zamiast rozwiązywania całej spółki. To rozwiązanie pozwala zachować ciągłość działalności, usuwając jedynie źródło problemu. Postanowienia umowy spółki, które próbują ograniczyć prawo wspólnika do sądowego żądania rozwiązania spółki lub wyłączenia wspólnika, są z mocy prawa nieważne.
Jak już wskazano we wcześniejszej części zaistnienie okoliczności rozwiązania określonych w art. 58 KSH nie oznacza, że spółka jawna od razu przestaje istnieć. Spółka jawna istnieje do momentu wykreślenia jej z rejestru przedsiębiorców KRS. W przypadku rozwiązania spółki na skutek innych przyczyn niż te, które wymagają przeprowadzenia likwidacji, spółka jawna nadal funkcjonuje do momentu wykreślenia z rejestru.
Uzgodnienie w zakresie dalszego prowadzenia działalności spółki, w przypadku śmierci lub ogłoszenia upadłości, powinno nastąpić niezwłocznie, a w przypadku wypowiedzenia przed upływem terminu wypowiedzenia. W przeciwnym razie spadkobierca, syndyk lub wspólnik, który wypowiedział umowę spółki, a także jego wierzyciel, mogą domagać się przeprowadzenia likwidacji, co zostało uregulowano w przepisie art. 62 KSH.
Rozwiązanie spółki jawnej to proces, a nie jednorazowe zdarzenie, albowiem sam fakt wystąpienia przyczyny (np. wypowiedzenie umowy przez wspólnika, śmierć wspólnika, orzeczenie sądu) nie oznacza, że spółka przestaje istnieć z dnia na dzień. Zanim dojdzie do faktycznego zakończenia działalności, spółka wchodzi w tryb likwidacji. Pełne zakończenie działalności następuje dopiero w chwili jej wykreślenia z rejestru przedsiębiorców KRS.
Podstawy prawa handlowego #2 - Spółka jawna
Rozwiązanie spółki jawnej bez likwidacji
Zakończenie działalności spółki jawnej następuje w swej klasycznej wersji poprzez proces likwidacji. Wspólnicy spółki jawnej mają jednak możliwość uzgodnienia innego sposobu zakończenia działalności spółki. To właśnie odróżnia spółkę jawną (która jest spółką osobową) od spółek kapitałowych. Te ostatnie bowiem są obowiązane przeprowadzić postępowanie likwidacyjne, które kończy się wykreśleniem z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Stwierdzić więc można, że postępowanie likwidacyjne spółki jawnej jest w pewnym stopniu fakultatywne, ponieważ wspólnicy spółki jawnej mogą uzgodnić by w inny sposób zakończyć działalność tej spółki. Jeśli to nie nastąpi, wówczas np. w treści art. 67 § 1 KSH ustawodawca posługuje się terminem „uzgodnienia” o sposobie zakończenia działalności spółki. Dopuścić należy możliwość, aby wspólnicy nie tylko podejmowali taką decyzję w chwili wystąpienia przyczyn rozwiązania spółki, ale również kwestie takie uregulowali w samej umowie spółki.
W doktrynie przyjmuje się, że skoro ustawodawca dopuszcza „inny sposób zakończenia działalności spółki”, to można założyć, że pozwala on przyjąć, iż uzgodnienie innego sposobu zakończenia działalności spółki można dokonać już w samej umowie spółki lub w odrębnym porozumieniu, które może być zawarte zarówno przed, jak i po wystąpieniu przyczyny rozwiązania spółki. Bez względu na powyższe, aby zlikwidować spółkę jawną bez przeprowadzania formalnego procesu likwidacji, wspólnicy powinni podjąć jednomyślną uchwałę o w przedmiocie innego sposobu zakończenia działalności spółki i sposób ten określić. Dzięki temu możliwe będzie uniknięcie procesu likwidacji spółki, a następnie wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Nierzadko bowiem zdarza się, że rozwiązanie spółki osobowej bez likwidacji będzie korzystne zwłaszcza wtedy, kiedy spółka nie posiada zobowiązań finansowych, a sami zaś wspólnicy są zgodni co do sposobu podziału majątku tej spółki.
W przypadku podjęcia przez wspólników spółki jawnej uchwały o zakończeniu jej działalności bez przeprowadzenia likwidacji wspólnicy powinni ustalić, jakie zostaną podjęte czynności zastępujące procedurę likwidacji spółki. Ustalenia co do sposobu przeprowadzenia likwidacji nie mogą jednak godzić w interesy wierzycieli spółki. Tego rodzaju porozumienie ma charakter wewnętrzny (pomiędzy wspólnikami) i nie jest wiążące dla wierzycieli spółki. Wspólnik spółki jawnej, której byt prawny zakończył się bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, ponosi solidarną odpowiedzialność z innymi wspólnikami za zobowiązania spółki.
Z przepisu art. 67 § 1 ksh wynika, że jeżeli likwidowana spółka posiada zobowiązania wobec podmiotów trzecich, to wspólnicy muszą określić, w jaki sposób te zobowiązania zostaną zaspokojone. W razie gdy wspólnicy nie wskażą innego sposobu zaspokojenia długów spółki, to stają się jej następcami prawnymi do czasu zaspokojenia jej wierzycieli.
Sąd Najwyższy podkreślił, iż kwestia statusu prawnego majątku spółki jawnej po jej likwidacji i wykreśleniu z rejestru jest, mimo braku szczegółowych regulacji prawnych, niesporna. Nawet jeśli proces likwidacji nie objął określonego majątku, nie można uznać, iż staje się on niczyj, zwłaszcza, że kodeks nie przewiduje utraty uprawnień majątkowych wspólników (wyrok SN z 28 października 2005 r., II CK 275/05). Wierzytelności spółki jawnej po wykreśleniu jej z KRS nie wygasają - kluczowa jest bowiem ochrona interesów majątkowych wspólników spółki jawnej. Nieobjęcie majątku spółki likwidacją, nawet jeśli wskutek zaniechania likwidatora, nie może być rozumiane jako porzucenie rzeczy z zamiarem wyzbycia się własności (art. 180 kc), zaś uprawnienie wynikające z art. 82 par. 2 ksh jest efektem tego, że majątek spółki jest rezultatem wspólnego wysiłku wspólników, toteż powinien im przypaść po rozwiązaniu spółki, nawet jeśli z różnych przyczyn nie została przeprowadzona jej likwidacja. (Niezależnie od tego SN podkreślił, iż gdyby po wykreśleniu spółki z KRS pozostało mienie niczyje, własność tego mienia nabywa Skarb Państwa, art. 174 kc). W przypadku wykreślenia spółki jawnej bez prawidłowo przeprowadzonego postępowania likwidacyjnego następcami prawnymi w odniesieniu do majątku spółki są jej wspólnicy - polikwidacyjny majątek spółki jest majątkiem wspólników, stosownie do umowy spółki lub ustawowych zasad podziału jej majątku (wyrok SN z 9 lutego 2018 r., I CSK 241/17).
W przypadku wykreślenia spółki z KRS wezwał do udziału w sprawie jej wspólników. Pomimo ww. wezwań, żaden ze wspólników Spółki nie uiścił wpisu od skargi. W myśl art. 220 § 1 ustawy z 30.8.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: PostAdmU), zgodnie z którym sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Zgodnie z art. 220 § 3 PostAdmU skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W rozpoznawanej sprawie wspólnicy Spółki, pomimo wezwania nie usunęli braków skargi, a skargę należało odrzucić.
Rozpatrując niniejszą sprawę WSA w Krakowie odniósł się do zagadnienia sukcesji wspólników spółki osobowej, tj. spółki jawnej, w razie jej rozwiązania bez przeprowadzania likwidacji. Mając na uwadze dotychczasowe poglądy judykatury i orzecznictwa WSA w Krakowie wskazał, że z momentem ustania bytu prawnego spółki jawnej, bez przeprowadzenia likwidacji, wspólnicy stają się sukcesorami (następcami prawnymi) tej spółki. Z punktu widzenia toczącego się postępowania oznacza to, że w sytuacji gdy stroną postępowania jest spółka osobowa wykreślona z KRS, jeżeli do wykreślenia doszło w trakcie procesu, to wspólnicy stają się stronami tego procesu. Zaś z perspektywy wspólników oznacza to kontynuację ich solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania ww. spółki.
Z chwilą ustania bytu prawnego spółki jawnej wygasają jej długi, ale nie wygasa odpowiedzialność wspólników za te długi. Zatem gdy stroną postępowania jest spółka osobowa wykreślona z rejestru i jeżeli do wykreślenia spółki z rejestru doszło w trakcie procesu z jej udziałem, wspólnicy stają się stronami tego procesu. Wspólnicy są zatem uprawnieni do udziału w toczącym się postępowaniu i wnoszenia przysługujących spółce środków zaskarżenia, jak i ich dalszego popierania (np. apelacji, kasacji). Jeżeli przeciwko spółce zapadł prawomocny wyrok, a następnie spółka jawna została rozwiązana i wykreślona z rejestru, SN dopuścił nadanie takiemu wyrokowi klauzuli wykonalności przeciwko jej wspólnikom (art. 31 § 2 KSH).
W przypadku braku wyraźnego rozdysponowania wierzytelnościami w postępowaniu likwidacyjnym? Czy jednak wierzytelności sp.j. stają się majątkiem jej wspólników, zatem dłużnik będzie musiał je uregulować? Sprawa dotyczyła roszczeń następcy prawnego spółki jawnej (byłego wspólnika zlikwidowanej sp.j.) przeciwko klientowi, który nie wywiązał się z zobowiązań. Zaczęło się od tego, że mężczyzna nie zapłacił za kupiony od spółki deweloperskiej lokal; spółka uzyskała prawomocny wyrok nakazujący zapłatę, jednak w tym momencie doszło do jej likwidacji; likwidator przeniósł wierzytelność przeciwko klientowi na jednego ze wspólników, a sąd nadał wyrokowi klauzulę wykonalności na jego rzecz, jako następcy prawnemu zlikwidowanej spółki. W tzw. międzyczasie byli wspólnicy spółki jawnej zawarli umowę w wykonaniu ustnej umowy o podziale majątku wspólnego po likwidacji spółki, w której ustalili, że wierzytelność przeciwko dłużnikowi przechodzi na tegoż byłego wspólnika (bez obowiązku spłaty). Ex-wspólnik znów uzyskał klauzulę wykonalności na swoją rzecz i znów wszczął egzekucję przeciwko dłużnikowi - a dłużnik znów wytoczył powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (art. art. 67 par. 1 k.p.c.). W przypadkach określonych w art. 58 KSH, a więc m.in. w przypadku śmierci wspólnika, rozwiązanie spółki jawnej następuje z chwilą wykreślenia spółki z rejestru (art. 84 § 2 KSH). Sąd prawomocnie oddalił powództwo: postępowanie likwidacyjne nie jest jedynym sposobem zakończenia działalności spółki jawnej. Likwidacja spółki jawnej i wykreślenie jej z rejestru nie prowadzi do wygaśnięcia niewyegzekwowanych wierzytelności przysługujących spółce, zaś sukcesorami niezlikwidowanego majątku sp.j. są jej wspólnicy, o ile nic innego nie wynika z umowy spółki. Spółka jawna nie jest wprawdzie osobą prawną, ale jej majątek jest wyodrębniony z majątku wspólników, zaś wspólnicy mogą wskazać jej sukcesora jeśli zakończenie działalności następuje w inny sposób niż poprzez likwidację (art. 67 par. 1 ksh). Prawo wspólników do podziału majątku spółki jawnej nie jest ograniczone terminem, zaś roszczenia o przyznanie części majątku nie wygasa z chwilą wykreślenia spółki z KRS. Majątek spółki po podziale nie jest niczyj, lecz jest majątkiem wspólników (art. 82 par. 2 ksh).
Wierzytelności spółki jawnej po wykreśleniu jej z KRS nie wygasają - kluczowa jest bowiem ochrona interesów majątkowych wspólników spółki jawnej. Nieobjęcie majątku spółki likwidacją, nawet jeśli wskutek zaniechania likwidatora, nie może być rozumiane jako porzucenie rzeczy z zamiarem wyzbycia się własności (art. 180 kc), zaś uprawnienie wynikające z art. 82 par. 2 ksh jest efektem tego, że majątek spółki jest rezultatem wspólnego wysiłku wspólników, toteż powinien im przypaść po rozwiązaniu spółki, nawet jeśli z różnych przyczyn nie została przeprowadzona jej likwidacja.
tags: #wierzytelnosc #spolki #jawnej #po #rozwiazaniu