Wierzytelności w postępowaniu restrukturyzacyjnym: prawa i obowiązki wierzyciela
Restrukturyzacja finansowa przedsiębiorstwa to proces, który umożliwia organizacjom powrót na ścieżkę wzrostu poprzez optymalizację ich zobowiązań. W kontekście prawnym, restrukturyzacja jest regulowana przez ustawę - Prawo restrukturyzacyjne, która precyzuje, jakie wierzytelności mogą, a jakie nie mogą być objęte układem restrukturyzacyjnym. Zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla przedsiębiorców stojących w obliczu trudności finansowych, jak również dla wierzycieli, którzy chcą zabezpieczyć swoje interesy w tym procesie.
Dłużnik to osoba fizyczna lub prawna, która na mocy zobowiązania prawnego jest zobowiązana do wykonania określonej czynności na rzecz innego podmiotu, najczęściej polegającej na zapłacie pieniędzy. W kontekście prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego, dłużnik jest to podmiot, który z powodu trudności finansowych staje przed koniecznością restrukturyzacji swoich zobowiązań lub ogłoszenia upadłości.
Postępowanie restrukturyzacyjne ma na celu uniknięcie ogłoszenia upadłości przez dłużnika poprzez umożliwienie mu negocjacji z wierzycielami w celu przekształcenia terminów i warunków zobowiązań. Jest to procedura prawna, która umożliwia przedsiębiorcom w trudnej sytuacji finansowej restrukturyzację swoich długów, co ma na celu zachowanie zdolności do prowadzenia działalności gospodarczej oraz ochronę miejsc pracy.
Wierzytelność to prawo do żądania od innej osoby wykonania określonej czynności, najczęściej zapłaty sumy pieniężnej. W praktyce bardzo często jest to roszczenie kredytowe lub długowe, które może być przedmiotem obrotu prawnego, a jego posiadacz, czyli wierzyciel, ma prawo domagać się spełnienia zobowiązania przez dłużnika.
Wierzyciel to osoba fizyczna lub prawna posiadająca wierzytelność, czyli prawo do żądania od dłużnika wykonania określonej czynności, zwykle zapłaty pieniędzy. Wierzytelności, które powstały przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, są zasadniczo objęte układem restrukturyzacyjnym.
Co to oznacza dla wierzyciela? Przede wszystkim, że jego możliwości dochodzenia roszczeń są ograniczone. Wierzytelności powstałe po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego stanowią specyficzną kategorię zobowiązań, które powinny być na bieżąco regulowane przez dłużnika. Jest to kluczowy wymóg dla utrzymania procesu restrukturyzacji, ponieważ w przypadku zaległości w płatnościach, restrukturyzacja może zostać przerwana, co naraża dłużnika na dalsze konsekwencje prawne.
Zgodnie z art. 326 ust. 2 Prawa restrukturyzacyjnego, sąd może umorzyć postępowanie restrukturyzacyjne, zarówno układowe, jak i sanacyjne, jeśli dłużnik nie jest w stanie regulować bieżących kosztów postępowania oraz zobowiązań powstałych po jego otwarciu, jak również tych, które nie podlegają objęciu układem restrukturyzacyjnym. W praktyce oznacza to, że dłużnik musi dbać o regularne płatności wynikające z bieżącej działalności, które powstały po otwarciu restrukturyzacji. Są to nie tylko płatności wynikające z umów najmu czy innych stałych zobowiązań, ale także wszelkie inne zobowiązania, które pojawiają się w toku restrukturyzacji, takie jak wynagrodzenia pracowników, opłaty administracyjne czy koszty związane z bieżącym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa.
Zaniedbanie w tej kwestii - na przykład nieopłacenie czynszu najmu lub innych bieżących zobowiązań - może zostać uznane za przesłankę do umorzenia postępowania przez sąd. Domniemywa się bowiem, że dłużnik utracił zdolność do zaspokajania zobowiązań, jeżeli opóźnienie w ich wykonywaniu przekracza trzydzieści dni. To domniemanie może być podstawą do decyzji o umorzeniu postępowania, co ma dla dłużnika istotne konsekwencje.
Umorzenie postępowania przez sąd oznacza, że dłużnik traci ochronę, jaką daje mu proces restrukturyzacyjny, a tym samym wierzyciele mogą podjąć kroki prawne w celu odzyskania swoich należności, łącznie z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W przypadku zakończenia restrukturyzacji, wierzyciele mają prawo złożyć wniosek o wszczęcie działań sądowych i egzekucyjnych, które mogą obejmować zajęcie majątku dłużnika, a nawet, w skrajnych przypadkach, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika.
Warto również podkreślić, że rodzaj postępowania restrukturyzacyjnego ma istotny wpływ na możliwości dochodzenia wierzytelności powstałych po dniu otwarcia postępowania. W zależności od tego, czy postępowanie ma charakter układowy, sanacyjny czy inny, zasady regulowania bieżących zobowiązań mogą się różnić, co wpływa na strategię, jaką dłużnik powinien przyjąć. W postępowaniu sanacyjnym, na przykład, większy nacisk kładzie się na ochronę majątku dłużnika, co jednak nie zwalnia go z obowiązku regulowania zobowiązań powstałych po otwarciu restrukturyzacji. Z kolei w postępowaniu układowym dłużnik ma większą swobodę, lecz nieprzestrzeganie zobowiązań również prowadzi do ryzyka zakończenia procesu.
Podsumowując, brak płatności zobowiązań, które powstały po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego, nie tylko narusza zasady samego postępowania, ale również naraża dłużnika na poważne konsekwencje prawne. Przerwanie procesu restrukturyzacji może skutkować pełnym uruchomieniem procedur egzekucyjnych, które dłużnik próbował uniknąć poprzez restrukturyzację.
Rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych i ich wpływ na wierzytelności
Postępowania upadłościowe w rozumieniu art. 1 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. oraz ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. ...) i ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2022 r. poz. ...) regulują różne aspekty niewypłacalności i restrukturyzacji.
Przepisy ustawy Prawo upadłościowe regulują postępowanie związane z niewypłacalnością o charakterze likwidacyjnym, czyli „upadłość”. Ustawa Prawo restrukturyzacyjne reguluje postępowania restrukturyzacyjne związane z zagrożeniem niewypłacalnością, tj. „postępowanie o zatwierdzenie układu” (art. 210-226h pr.restr.), „przyspieszone postępowanie układowe” (art. 227-264 pr.restr.), „postępowanie układowe” (art. 265-282) oraz „postępowanie sanacyjne” (art. ...).
Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - zachowanie dotychczasowego przedsiębiorstwa dłużnika. Postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie działań sanacyjnych (działań skierowanych na reorganizację przedsiębiorstwa dłużnika) oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności.
Postępowanie upadłościowe może być wszczęte wobec przedsiębiorcy. Zgodnie z art. ... Prawo upadłościowe może być wszczęte również wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (art. 491(1) pr.upadł. i nast.). Postępowań restrukturyzacyjnych prowadzonych na podstawie pr. restr. nie wszczyna się wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Przepisy pr.upadł. przewidują szczególną formę postępowania restrukturyzacyjnego wszczynanego w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, to jest postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej (art. 491(25) - 491(38) pr.upadł.).
Zgodnie z tymi przepisami dłużnik będący osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej, który stał się niewypłacalny, może wystąpić do sądu upadłościowego o otwarcie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli. Sąd może skierować dłużnika, który złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, do postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli, chyba że dłużnik we wniosku o ogłoszenie upadłości złożył oświadczenie, że nie wyraża zgody na udział w postępowaniu o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli.
Postępowanie upadłościowe wszczyna się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. ...). Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
Postępowania restrukturyzacyjne można wszcząć wobec dłużnika, który jest niewypłacalny bądź, który jest zagrożony niewypłacalnością. Przez dłużnika niewypłacalnego należy rozumieć dłużnika niewypłacalnego w rozumieniu art. 10 i 11 pr.upadł.
Art. 151 ustawy Prawo restrukturyzacyjne precyzuje kategorie wierzytelności, które są z mocy prawa wyłączone z możliwości restrukturyzacji. Kolejna kategoria to wierzytelności, które zasadniczo nie są objęte układem restrukturyzacyjnym, jednak mogą zostać do niego włączone za zgodą wierzyciela. Jest to ważne narzędzie negocjacyjne, które pozwala na elastyczne dopasowanie warunków układu do specyficznych okoliczności danej restrukturyzacji.
Wierzytelności, które powstały przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, są zasadniczo objęte układem restrukturyzacyjnym. Wierzytelności powstałe po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego stanowią specyficzną kategorię zobowiązań, które powinny być na bieżąco regulowane przez dłużnika.
W postępowaniu upadłościowym (postępowaniu zmierzającym do likwidacji majątku dłużnika) dłużnik zostaje pozbawiony zarządu nad majątkiem. Zarząd majątkiem (masą upadłości) przejmuje syndyk. W przypadku postępowania upadłościowego, w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego (art. 62 pr.upadł.).
W postępowaniach restrukturyzacyjnych do masy układowej należy mienie służące prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz mienie należące do dłużnika (art. 240, art. 273 oraz art. ...).
Prawa i obowiązki wierzyciela w postępowaniu restrukturyzacyjnym
Przedsiębiorcy często spotykają się z sytuacją, w której ich kontrahenci wszczynają postępowania restrukturyzacyjne. Bywa jednak, że wykorzystują to rozwiązanie jako sposób odwlekania spłaty zobowiązań. Warto jednak pamiętać, że cel restrukturyzacji jest zupełnie inny. Ma ona służyć ochronie przedsiębiorstwa i tym samym zwiększać szanse wierzycieli na odzyskanie należnych im pieniędzy w ramach zawartego układu.
Dłużnik otwiera postępowanie restrukturyzacyjne. Z punktu widzenia wierzycieli warto weryfikować wpisy umieszczane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ), w szczególności dokonywane przez kluczowych kontrahentów. Portal KRZ zawiera bowiem informacje dotyczące prowadzonych postępowań restrukturyzacyjnych oraz upadłościowych. Monitorowanie danych zamieszczanych w KRZ pozwala nie tylko ustalić, czy wobec kontrahenta toczy się postępowanie, ale również śledzić jego przebieg.
Przykładowo, w przypadku postępowania sanacyjnego można uzyskać informację o dacie złożenia spisu wierzytelności oraz spisu wierzytelności spornych. Po otrzymaniu informacji o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego wierzyciel powinien zweryfikować, czy jego wierzytelność została prawidłowo umieszczona na spisie wierzytelności. Spis wierzytelności sporządza w zależności od rodzaju postępowania nadzorca układu, nadzorca sądowy bądź zarządca. Robi to na podstawie ksiąg rachunkowych, innych dokumentów dłużnika, wpisów w księgach wieczystych oraz rejestrach[1].
Należy jednak pamiętać, że spis wierzytelności może się zmieniać w trakcie postępowania. Wpisy można monitorować w aktach prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego w KRZ. Niemniej, aby móc przeglądać spis wierzytelności koniecznie jest uzyskanie dostępu do akt sprawy.
Możliwość zaskarżenia spisu wierzytelności zależy od tego, w jakim postępowaniu został on sporządzony. W przypadku przyspieszonego postępowania układowego, ustawodawca przewidział możliwość wniesienia zastrzeżeń do spisu wierzytelności. Może je zgłosić wyłącznie dłużnik. Natomiast w postępowaniu układowym i sanacyjnym przewidziano możliwość wniesienia sprzeciwu przez uczestników postępowania, tj. dłużnika oraz określone kategorie wierzycieli. Sprzeciw należy wnieść do sędziego-komisarza.
Prawo restrukturyzacyjne przewiduje możliwość wniesienia sprzeciwu co do umieszczenia i pominięcia wierzytelności w spisie. Sprzeciw można złożyć zatem co do umieszczenia danego wierzyciela (co do całości lub części wierzytelności) w spisie wierzytelności. Wtedy jego treścią będzie żądanie wyeliminowania w całości lub części danej wierzytelności. Ponadto sprzeciw można złożyć co do pominięcia (w całości lub części) danej wierzytelności. W tym wypadku jego treścią będzie żądanie umieszczenia wierzytelności w spisie[2].
Prawo restrukturyzacyjne wprowadza korzystne dla wierzycieli rozwiązanie ułatwiające im wszczęcie przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego. Jest to możliwe nawet w sytuacji, w której wierzyciel nie będzie dysponował orzeczeniem wydanym przeciwko dłużnikowi, z którego będzie wynikał obowiązek wykonania przez dłużnika określonego świadczenia na rzecz wierzyciela. Zgodnie z przepisami prawa restrukturyzacyjnego po prawomocnej odmowie zatwierdzenia układu lub prawomocnym umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzyciela i przysługującej mu wierzytelności, stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi. Dotyczy to jednak wyłącznie przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego oraz sanacyjnego.
Dodać należy, że brak uznania wierzytelności w spisie wierzytelności wywołuje skutki wyłącznie w ramach postępowania restrukturyzacyjnego. Podmiot, którego wierzytelność nie została uznana w spisie, może jej dochodzić przeciwko dłużnikowi we właściwym postępowaniu, innym niż postępowanie restrukturyzacyjne. Jeśli wierzyciel uzyska w postępowaniu poza restrukturyzacyjnym korzystne dla niego orzeczenie i chce uzyskać wciągnięcie go do spisu wierzytelności, powinien przedłożyć je sędziemu-komisarzowi.
Prawo restrukturyzacyjne nie przewiduje odrębnej procedury zgłaszania wierzytelności. Nie ma jednak przeszkód, aby wierzyciel poinformował wyznaczonego w postępowaniu restrukturyzacyjnym nadzorcę sądowego, nadzorcę układu lub zarządcę o wysokości zobowiązania dłużnika.
Jak działać w toku postępowania?
Wierzyciel, jako uczestnik postępowania, ma prawo do informacji o prowadzonym postępowaniu restrukturyzacyjnym, w tym poprzez wgląd w akta postępowania. Akta postępowania znajdują się w KRZ. Za pośrednictwem KRZ odbywa się także głosowanie wierzycieli.
Wobec tego, aby uzyskać dostęp do akt postępowania oraz oddać głos w głosowaniu nad układem, wymagane jest założenie konta w KRZ. Poza dostępem do akt sprawy w KRZ, istotne uprawnienie wierzyciela to możliwość bezpośredniego kontaktu z nadzorcą układu, nadzorcą sądowym lub zarządcą. Podmioty te posiadają aktualną wiedzę o przebiegu postępowania, sytuacji dłużnika oraz o sporządzonym spisie wierzytelności. Wobec tego mogą udzielić informacji dotyczących stanu postępowania, ujęcia wierzytelności w spisie. Mogą również wyjaśnić zakres planowanych działań restrukturyzacyjnych.
Taka komunikacja pozwala na bieżąco monitorować sytuację dłużnika oraz reagować na ewentualne nieprawidłowości. W przypadku zauważenia błędów lub rozbieżności, w szczególności na spisie wierzytelności oraz karcie do głosowania nad układem, wierzyciel może zwrócić się do nadzorcy układu, nadzorcy sądowego lub zarządcy z wnioskiem o sprostowanie lub wyjaśnienie.
Wierzyciele, poza indywidualnym uczestnictwem w postępowaniu restrukturyzacyjnym, mogą realizować swoje uprawnienia w postępowaniu poprzez ustanowienie organu fakultatywnego - rady wierzycieli. Do ustanowienia rady wierzycieli może dojść z urzędu albo na wniosek. Główną funkcją rady wierzycieli jest reprezentowanie ogółu interesów wierzycieli przed sędzią-komisarzem, w szczególności w sprawach dotyczących przebiegu i nadzoru nad postępowaniem restrukturyzacyjnym.
Co może komornik przy postępowaniu Restrukturyzacji oraz Upadłości
Wierzytelności, które powstały przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, są zasadniczo objęte układem restrukturyzacyjnym. Co to oznacza dla wierzyciela? Przede wszystkim, że jego możliwości dochodzenia roszczeń są ograniczone. Wierzytelności powstałe po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego stanowią specyficzną kategorię zobowiązań, które powinny być na bieżąco regulowane przez dłużnika. Jest to kluczowy wymóg dla utrzymania procesu restrukturyzacji, ponieważ w przypadku zaległości w płatnościach, restrukturyzacja może zostać przerwana, co naraża dłużnika na dalsze konsekwencje prawne.
Zgodnie z art. 326 ust. 2 Prawa restrukturyzacyjnego, sąd może umorzyć postępowanie restrukturyzacyjne, zarówno układowe, jak i sanacyjne, jeśli dłużnik nie jest w stanie regulować bieżących kosztów postępowania oraz zobowiązań powstałych po jego otwarciu, jak również tych, które nie podlegają objęciu układem restrukturyzacyjnym. W praktyce oznacza to, że dłużnik musi dbać o regularne płatności wynikające z bieżącej działalności, które powstały po otwarciu restrukturyzacji. Są to nie tylko płatności wynikające z umów najmu czy innych stałych zobowiązań, ale także wszelkie inne zobowiązania, które pojawiają się w toku restrukturyzacji, takie jak wynagrodzenia pracowników, opłaty administracyjne czy koszty związane z bieżącym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa.
Zaniedbanie w tej kwestii - na przykład nieopłacenie czynszu najmu lub innych bieżących zobowiązań - może zostać uznane za przesłankę do umorzenia postępowania przez sąd. Domniemywa się bowiem, że dłużnik utracił zdolność do zaspokajania zobowiązań, jeżeli opóźnienie w ich wykonywaniu przekracza trzydzieści dni. To domniemanie może być podstawą do decyzji o umorzeniu postępowania, co ma dla dłużnika istotne konsekwencje.
Umorzenie postępowania przez sąd oznacza, że dłużnik traci ochronę, jaką daje mu proces restrukturyzacyjny, a tym samym wierzyciele mogą podjąć kroki prawne w celu odzyskania swoich należności, łącznie z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W przypadku zakończenia restrukturyzacji, wierzyciele mają prawo złożyć wniosek o wszczęcie działań sądowych i egzekucyjnych, które mogą obejmować zajęcie majątku dłużnika, a nawet, w skrajnych przypadkach, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika.
Wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności (art. 96 pr.upadł.). Wierzyciel, który chce skorzystać z potrącenia w postępowaniu restrukturyzacyjnym, składa o tym oświadczenie dłużnikowi, a gdy dłużnik jest pozbawiony prawa zarządu - zarządcy, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, a jeżeli podstawa potrącenia powstała później - w terminie 30 dni od dnia, w którym powstała podstawa potrącenia. Oświadczenie jest skuteczne również w przypadku, gdy zostało złożone nadzorcy sądowemu (art. 253, art. 273, art. ...).
W przypadku ogłoszenia upadłości osoby fizycznej, na której utrzymaniu nie pozostają inne osoby, do masy upadłości nie wchodzi także część dochodu upadłego, która łącznie z dochodami wyłączonymi z masy upadłości na podstawie ust. 1 odpowiada kwocie stanowiącej 150% kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 i 2270 oraz z 2022 r. poz. 1, 66 i 1079). W przypadku ogłoszenia upadłości osoby fizycznej, na której utrzymaniu pozostają inne osoby, do masy upadłości nie wchodzi także część dochodu upadłego, która łącznie z dochodami wyłączonymi z masy upadłości na podstawie ust. 1 odpowiada iloczynowi liczby osób pozostających na utrzymaniu upadłego oraz upadłego i 150% kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
Art. 250 pr.restr. Do umów kredytu w zakresie środków postawionych do dyspozycji kredytobiorcy przed dniem otwarcia postępowania, leasingu, ubezpieczeń majątkowych, umów rachunku bankowego, umów poręczeń, umów obejmujących licencje udzielone dłużnikowi oraz gwarancji lub akredytyw wystawionych przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego oraz innych umów o podstawowym znaczeniu dla prowadzenia przedsiębiorstwa dłużnika stosuje się odpowiednio zasady opisane wyżej dla umowy najmu lub dzierżawy (art. 256 pr. restr., art. 273, art. ...).
Ponadto w postępowaniu sanacyjnym zarządca może odstąpić od umowy wzajemnej, która nie została wykonana w całości lub części przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego, za zgodą sędziego-komisarza, jeżeli świadczenie drugiej strony wynikające z tej umowy jest świadczeniem niepodzielnym. Jeżeli świadczenie drugiej strony wynikające z umowy jest świadczeniem podzielnym, przepis ten stosuje się odpowiednio w zakresie, w jakim świadczenie drugiej strony miało zostać wykonane po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego. Jeżeli zarządca odstąpił od umowy, druga strona może żądać zwrotu świadczenia spełnionego po otwarciu postępowania sanacyjnego, a przed dojściem do niej oświadczenia o odstąpieniu od umowy, jeżeli...
tags: #wierzytelnosc #w #postepowaniu #sanacyjnym #po #ang