Windykacja należności za pobyt dziecka w przedszkolu i szkole

Problemy z rodzicami, którzy nie płacą za posiłki dzieci w placówkach oświatowych, są znane od lat. W obecnej sytuacji, gdy potrzebne są dodatkowe środki na bezpieczeństwo sanitarne, każdy grosz się liczy. Dyrektorzy nie chcą już dokładać do posiłków i apelują o takie rozwiązania prawne, które ich przed tym uchronią.

Charakter prawny opłat za wyżywienie w placówkach oświatowych

W przepisach oświatowych brakuje definicji, czym jest opłata za posiłki w szkole. Zdaniem większości ekspertów należy uznać, że stanowi ona zobowiązanie publicznoprawne. A skoro tak, to dyrektorzy placówek nie muszą wytaczać rodzicom pozwów cywilnych, tylko skorzystać z trybu administracyjnego, by odzyskać środki za nieopłacone obiady.

W przypadku przedszkoli, zgodnie z art. 52 ust. 15 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, opłaty za korzystanie z wyżywienia stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym. Oznacza to, że zadłużenie z tego tytułu można ściągnąć w trybie egzekucji administracyjnej.

W szkołach sytuacja jest bardziej skomplikowana. Brak jest przepisu, który jednoznacznie określałby charakter prawny opłat za wyżywienie. Eksperci są w tej kwestii podzieleni. Część uważa, że opłaty te również powinny mieć charakter publicznoprawny i być egzekwowane administracyjnie, podczas gdy inni wskazują na konieczność dochodzenia należności na drodze sądowej, traktując je jako zobowiązania cywilnoprawne.

Niejednolite jest również orzecznictwo w tej sprawie. Regionalne izby obrachunkowe oraz sądy administracyjne wydają różne rozstrzygnięcia, co potęguje wątpliwości.

Podobieństwa i różnice w opłatach w szkole i przedszkolu

Kryterium	Podobieństwa	Różnice
Korzystanie z posiłków	Odpłatne	-
Ustalanie zasad i wysokości opłat	Dyrektor placówki w porozumieniu z organem prowadzącym	W przedszkolach statut musi zawierać zasady odpłatności; w szkołach nie ma takiego wymogu.
Wliczanie kosztów	Nie wlicza się wynagrodzeń pracowników, składek i kosztów utrzymania stołówki.	-
Zwolnienia z opłat	Organ prowadzący może zwolnić rodziców z opłat w trudnej sytuacji materialnej lub w uzasadnionych przypadkach losowych. Organ prowadzący może upoważnić do tego dyrektora.	-
Charakter prawny świadczenia	-	W przedszkolu: niepodatkowa należność budżetowa o charakterze publicznoprawnym. W szkołach: brak jednoznacznej regulacji, orzecznictwo niejednolite (cywilnoprawne lub publicznoprawne).

Windykacja należności - różne ścieżki

Drogę dochodzenia zaległości narzuca, co do zasady, źródło powstania zobowiązania. Należności pochodzące ze stosunków kontraktowych czy umownych dochodzimy w postępowaniu sądowym, a dług egzekwuje komornik. Zaś te zobowiązania, które mają charakter publicznoprawny, ściąga się w egzekucji administracyjnej, czego klasycznym przykładem są podatki czy różnego rodzaju opłaty lokalne.

W przypadku przedszkoli, dzięki uregulowanemu charakterowi prawnemu opłat, kwestie związane z egzekucją należności są jasne. W szkołach, z uwagi na brak odpowiednich przepisów, dyrektorzy często uchwalają regulaminy płatności lub wydają zarządzenia. Niektórzy zawierają również umowy z rodzicami, choć nie zawsze mają do tego podstawę prawną.

Adwokat Łukasz Łuczak twierdzi, że zawieranie z rodzicami oddzielnych umów dotyczących wyżywienia jest prawnie możliwe. Według niego posiadanie takich dokumentów jest konieczne w celach dowodowych, bo dyrektor powinien dochodzić zadłużenia na drodze sądowej, a nie w trybie egzekucji administracyjnej.

Z drugiej strony, wielu ekspertów, w tym dr Karolina Rokicka-Murszewska, uważa, że wystarczające byłoby zastrzeżenie przez ustawodawcę, że opłaty za wyżywienie w szkole, na wzór opłat przedszkolnych, stanowią niepodatkową należność budżetową i podlegają egzekucji administracyjnej. Podkreśla, że egzekucja sądowa jest etapem następującym po przeprowadzonym procesie cywilnym, niekiedy długotrwałym i czasochłonnym.

Bartosz Góra, radca prawny, wskazuje, że opłaty te mają charakter publicznoprawny, a ich egzekucja powinna podlegać reżimowi ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W zespołach szkolno-przedszkolnych dwutorowa windykacja (opłaty przedszkolne w trybie administracyjnym, a szkolne w cywilnym) może przysporzyć sporo problemów. Egzekucja administracyjna jest szybsza i tańsza, zwłaszcza po nowelizacji ustawy egzekucyjnej w administracji w 2020 roku.

Praktyczne rozwiązania i rekomendacje

Praktycznym rozwiązaniem problemu może być pobieranie opłat za wyżywienie z góry, np. na początku miesiąca lub kwartału, a następnie, po zakończeniu okresu rozliczeniowego, oddawanie rodzicom tej części należności, która nie została wykorzystana np. z powodu nieobecności dziecka w szkole. Należy jednak pamiętać o prawidłowym rozliczeniu zgłoszonej nieobecności dziecka.

W przypadku niepublicznych placówek oświatowych, strony łączy umowa o świadczenie usług. W razie zaległości w płatnościach, pierwszym krokiem powinno być polubowne rozwiązanie problemu, np. poprzez zawarcie ugody pozasądowej, rozłożenie płatności na raty lub wydłużenie terminu spłaty.

Jeśli negocjacje nie przyniosą skutku, organ prowadzący powinien wysłać pisemne wezwanie do zapłaty, zawierające kwotę zaległości, naliczone odsetki oraz dodatkowy termin na uregulowanie zobowiązania. Wezwanie powinno zostać wysłane listem poleconym z potwierdzeniem odbioru.

W ostateczności, w przypadku braku reakcji, można skierować sprawę na drogę postępowania sądowego i złożyć pozew o zapłatę. Należy jednak pamiętać, że wiąże się to z kosztami.

Kluczowe jest również prawidłowe sporządzanie statutów i umów, które maksymalnie zabezpieczają interesy placówki. Można również stosować kary umowne, np. naliczanie odsetek ustawowych, lub pozytywną motywację, np. rabaty za terminowe płatności.

Jak przygotować dziecko do przedszkola

Celem prowadzenia stołówek nie jest świadczenie usług gastronomicznych jako takich, ale wyłącznie pełnienie funkcji socjalno-bytowych. Opłaty za korzystanie ze stołówki mogą być kalkulowane wyłącznie na poziomie zapewniającym pokrycie faktycznych kosztów wytworzenia posiłków. Niedopuszczalne jest ustalanie jakichkolwiek narzutów zapewniających placówkom zysk lub refundację kosztów, których zgodnie z ustawą nie mogą one przerzucać na korzystających z usług stołówki.

Infografika porównująca windykację w przedszkolu i szkole