Zajęcie komornicze a wierzytelności wzajemne i potrącenia z wynagrodzenia oraz z zasiłków
Reguły dokonywania potrąceń różnią się w zależności od rodzaju egzekwowanego roszczenia oraz świadczenia podlegającego potrąceniom. Inne należy stosować do wynagrodzenia za pracę, a inne do zasiłków z ubezpieczenia społecznego. Od 25 marca 2024 r. wprowadzono istotne zmiany, które mają na celu uporządkowanie i usprawnienie procesu egzekucyjnego, w tym potrąceń z wynagrodzenia oraz potrąceń z rent, emerytur i zasiłków.
Podstawowe zasady potrąceń z wynagrodzenia za pracę
W celu ustalenia wysokości dopuszczalnych potrąceń z wynagrodzenia za pracę w pierwszej kolejności od kwoty wynagrodzenia należy odliczyć należności publicznoprawne, tj. składki na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, a także wpłaty dokonywane do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania.
Kary pieniężne za naruszenie przepisów BHP, przeciwpożarowych, opuszczenie pracy, nietrzeźwość czy spożywanie alkoholu w czasie pracy mogą wpływać na wysokość potrąceń (z wyłączeniem prawa do pełnego zaspokojenia z wyższego poziomu).
W przypadku większej liczby potrąceń łącznie z należności alimentacyjnych i innych niż alimentacyjne i zaliczki nie mogą przekroczyć 3/5 wynagrodzenia. Katalog potrąceń ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że pracodawca nie może samodzielnie prowadzić egzekucji bez postępowania egzekucyjnego. Potrącenie dokonane wbrew przepisom jest bezskuteczne.
Art. 90 Kodeksu pracy oraz art. 833 § 1 i art. 72 i n. EgzAdmU regulują zasady egzekucji wynagrodzenia, w tym z wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz z umów zlecenia. Zasady te dotyczą także potrąceń alimentacyjnych i innych niż alimentacyjne oraz zaliczek.
Potrącenia z wynagrodzeń w różnych rodzajach stosunków
W odniesieniu do wynagrodzeń ze stosunku pracy, oraz zleceń, a także zasiłków, ustawodawca dopuszcza potrącenia tylko w ściśle określonych granicach. W 2024 r. definicja „wynagrodzenia” została rozszerzona o świadczenia ze stosunku pracy i zlecenia, a także inne świadczenia pieniężne związane z pracą, jeśli otrzymuje je zobowiązany okresowo.
W przypadku potrąceń z zleceń zasady ograniczeń są analogiczne do pracowniczego wynagrodzenia, z zastrzeżeniem że art. 833 § 2 kpc przewiduje wyjątek od zasady, że potrącenie może być dokonywane przez zleceniodawcę w całości. Ustawodawca wymaga, aby wierzytelność niepodlegająca potrąceniu w całości była podobna do wynagrodzenia ze stosunku pracy.
Uregulowania dotyczą także potrąceń z rent i emerytur oraz zasiłków. Kwoty wolne od potrąceń podlegają corocznej waloryzacji od dnia 1 marca. Obecnie, od 1 marca 2024 r., kwoty wolne od potrąceń i egzekucji obowiązują według aktualnych komunikatów ZUS.
Nowelizacje i definicje
Wprowadzono od 25 marca 2024 r. zmianę definicji wynagrodzenia w EgzAdmU oraz dodano art. 9 § 5, aby objąć także świadczenia przysługujące z ubezpieczenia społecznego, które podlegają ochronie w innym zakresie niż wynagrodzenie za pracę. Zmiany mają na celu umożliwienie ciągłości egzekucji i uproszczenie organizacji zajęć - zamiast dwóch zajęć obsługiwać jedno zajęcie prowadzone przez pracodawcę.
Podstawy prawne dokonywania potrąceń z rent i emerytur regulują również przepisy ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Emerytury i Renty FUSU). W pierwszej kolejności od kwoty świadczenia odlicza się należności publicznoprawne (składki na zdrowotne i zaliczki na PIT). Potrąceniom podlegają tylko wymienione w art. 139 ust. 1 EmRentyFUSU należności, w kolejności określonej w przepisie. Kwoty wolne od potrąceń podlegają corocznej waloryzacji od 1 marca.
W kontekście podatkowym, mechanizm podzielonej płatności (MPP) jest obowiązkowy tylko w przypadku transakcji wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT o wartości przekraczającej 15 000 zł brutto. Jednakże zajęcie komornicze wierzytelności nie wywołuje obowiązku stosowania MPP - płatność dokonywana na rzecz organu egzekucyjnego nie jest zapłatą za nabyte towary lub usługi, lecz realizacją egzekucji z zajętej wierzytelności.
W praktyce, gdy mamy do czynienia z zajęciem wierzytelności, nabywca nie powinien dokonywać płatności w MPP na rachunek komornika. Płatność ta nie powoduje zastosowania sankcji podatkowych związanych z art. 108a ust. 7 VAT. Zajęcie wierzytelności nie eliminuje możliwości potrąceń ustawowych w odniesieniu do właściwego tytułu egzekucyjnego.
Potrącenia a wierzytelności wzajemne
Potrącenie wierzytelności to wzajemne umorzenie zobowiązań, gdy każda ze stron jest jednocześnie wierzycielem i dłużnikiem wobec drugiej. W polskim prawie istnieją dwa rodzaje potrąceń: ustawowe oraz umowne.
- Potrącenie ustawowe (art. 498 Kodeksu cywilnego) - wymaga spełnienia czterech warunków: wzajemność, jednorodność przedmiotu, wymagalność, z możliwością dochodzenia przed sądem lub innym organem państwowym. Nie wymaga zgody przeciwnej strony.
- Potrącenie umowne - wynik swobody umów; daje większą elastyczność i może objąć świadczenia niebędące jeszcze wymagalne lub niejednorodne. Wymaga zgody obu stron i odpowiedniej umowy.
Oświadczenie o potrąceniu powinno być złożone w formie pisemnej dla bezpieczeństwa prawnego. Skuteczność oświadczenia uważa się za chwilę, gdy druga strona mogła zapoznać się z treścią - formalnie nie wymaga się rzeczywistego zapoznania się.
Skutki potrącenia
W sferze materialno-prawnej skutkiem potrącenia jest umorzenie wzajemnych wierzytelności do wysokości niższej z nich (z mocą wsteczną od momentu, gdy potrącenie stało się możliwe). W sferze procesowej potrącenie traktuje się jak zarzut, który musi być precyzyjnie sformułowany w procesie, a wierzytelności zgłoszone do potrącenia muszą być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem, ugodą sądową lub inną umową.
Wykonanie potrącenia wpływa także na odsetki: dłużnik będzie zobowiązany do zapłaty odsetek tylko do dnia, w którym potrącenie stało się możliwe.
Wnioski praktyczne i konsekwencje dla przedsiębiorców
Potrącenia z wynagrodzeń i zasiłków wymagają ścisłego trzymania się przepisów i granic kwot wolnych od potrąceń, a także respektowania reguł dotyczących różnych rodzajów roszczeń. Wierzyciel może dochodzić roszczeń poprzez zajęcia egzekucyjne jedynie w obrębie przepisów i bez nadużyć.
W przypadku zajęcia komorniczego wierzytelności, nabywca nie dokonuje płatności w mechanizmie podzielonej płatności - realizuje egzekucję z zajętej wierzytelności. Z kolei potrącenia ustawowe mogą być skutecznie stosowane tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie przesłanki przewidziane w przepisach Kodeksu cywilnego.
W razie wątpliwości warto odwołać się do aktualnych przepisów Kodeksu pracy (kp), Kodeksu cywilnego (kpc) oraz Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (EgzAdmU) oraz do najnowszych nowelizacji, które wprowadziły istotne zmiany od 2024 r.
Podsumowanie pojęć i kluczowych zasad
- Potrącenie ustawowe wymaga czterech warunków: wzajemność, jednorodność przedmiotu, wymagalność, możliwość dochodzenia.
- Potrącenie umowne opiera się na zgodzie obu stron i może obejmować nierównorzędne świadczenia, z zachowaniem granic prawa.
- Wynagrodzenie i świadczenia z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze periodycznym są objęte pojęciem „wynagrodzenie” w EgzAdmU od 25 marca 2024 r.
- Kwoty wolne od potrąceń dla rent i emerytur podlegają corocznej waloryzacji od 1 marca, co wpływa na możliwość potrąceń.
- Mechanizm podzielonej płatności (MPP) dotyczy tylko określonych towarów i usług w załączniku VAT nr 15 i nie znajduje zastosowania przy zajęciach komorniczych.
tags: #zajecie #przez #komornika #gdy #wierzyciel #ma