Tytuł wykonawczy w polskim prawie

Tytuł wykonawczy jest niezbędny do tego, żeby wszcząć postępowanie egzekucyjne. Czym jest tytuł wykonawczy? Tytuł wykonawczy to dokument, który daje wierzycielowi prawo do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi. Oznacza to, że jeśli jesteś wierzycielem, to po jego uzyskaniu możesz zlecić komornikowi odzyskanie Twoich pieniędzy.

Tytuł wykonawczy jest kluczowy w procesie windykacji, ponieważ umożliwia wierzycielowi skuteczne dochodzenie swoich należności. Bez niego nie można wszcząć postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że wierzyciel pozostaje bezsilny wobec dłużnika, który nie chce lub z różnych powodów nie może spłacić swojego długu. Tytuł wykonawczy działa tym samym jak zielone światło dla komornika. Komornik na podstawie tytułu wykonawczego może zająć wynagrodzenie dłużnika, jego konto bankowe czy nawet doprowadzić do licytacji mienia. Tytuł wykonawczy pozwala nie tylko na przymusowe ściąganie należności, ale daje też wierzycielowi pewność prawną. Oznacza to, że ma on solidne podstawy do działania i może liczyć na wsparcie organów ścigania w dochodzeniu swoich roszczeń. W przypadku braku takiego dokumentu wierzyciel musiałby polegać jedynie na dobrej woli dłużnika i dobrowolnych płatnościach z jego strony.

Z czego składa się tytuł wykonawczy?

W praktyce tytuł wykonawczy składa się z dwóch głównych elementów: tytułu egzekucyjnego i klauzuli wykonalności. Tytuł egzekucyjny potwierdza istnienie roszczenia, może nim być np. wyrok sądu, w którym dłużnik został zobowiązany do zapłaty określonej kwoty. Klauzula wykonalności to z kolei urzędowe potwierdzenie, że ten tytuł egzekucyjny jest prawomocny i można na jego podstawie rozpocząć egzekucję. O tytule wykonawczym można mówić dopiero w sytuacji, gdy tytuł egzekucyjny ma klauzulę wykonalności.

Tytuł egzekucyjny

Tytuł egzekucyjny jest składową tytułu wykonawczego, ale nie są to słowa będące wobec siebie synonimami. Sam tytuł egzekucyjny nie jest bowiem podstawą do wszczęcia egzekucji, chociaż faktycznie jego nazwa bywa nieco myląca. Warto znać jednak podstawowe cechy, które je różnią. Znajomość tytułów wykonawczych, a więc dokumentów, których skuteczne przedłożenie przez wierzyciela jest warunkiem wszczęcia postępowania przez komornika, ocenić należy w kategoriach wiedzy zupełnie fundamentalnej, w szczególności wówczas, gdy nie chodzi o tytuły nietypowe, rzadko spotykane w praktyce, lecz o tytuły tak elementarne, jak orzeczenia sądów krajowych.

Doktryna wypracowała ogólną definicję tytułu egzekucyjnego, z której wynika, że jest to to dokument sądowy lub urzędowy stwierdzający istnienie i zakres nadającego się do egzekucji roszczenia wierzyciela oraz istnienie oraz zakres obowiązku prawnego dłużnika. Co do zasady, każdy tytuł egzekucyjny powinien posiadać w swojej treści kilka obligatoryjnych elementów. Po pierwsze, powinien wskazywać dokładnie roszczenie, którego istnienie między wierzycielem a dłużnikiem ustala. Po drugie, powinien jasno wskazywać zakres roszczenia wierzyciela wobec dłużnika i odwrotnie - zakres obowiązku dłużnika. I po trzecie, pożądane jest aby tytuł egzekucyjny określał termin spełnienia świadczenia oraz jego wysokość.

Klauzula wykonalności

Drugą częścią składową tytuły wykonawczego jest klauzula wykonalności. Jest to dokument, w którym sąd stwierdza, że dany tytuł egzekucyjny jest jednocześnie tytułem wykonawczym. To z kolei oznacza, że wszelkie organy, urzędy i osoby, których wyrok dotyczy, mają obowiązek go zrealizować i podporządkować się zawartym tam wytycznym.

Co do zasady klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczyła lub toczy. Zgodnie z art. 782 Kodeksu postępowania cywilnego, klauzulę wykonalności nadaje sąd w na wniosek wierzyciela. Sąd z urzędu nadaje klauzulę wykonalności tylko takiemu tytułowi egzekucyjnemu, który został wydany w postępowaniu wszczętym z urzędu, a także innemu tytułowi egzekucyjnemu w części, w jakiej obejmuje grzywnę lub karę pieniężną orzeczoną w postępowaniu cywilnym lub koszty sądowe w sprawach cywilnych przysługujące Skarbowi Państwa.

Uwaga na wyjątek od reguły! Nie ma bowiem konieczności składania wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, jeśli sąd wydał nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym. W takich okolicznościach klauzula wykonalności zostanie nadana z urzędu przez sąd, po uprawomocnieniu się owego nakazu.

Do wniosku o nadanie klauzuli wierzyciel musi załączyć tytuł egzekucyjny. W odpowiedzi na wniosek sąd wydaje postanowienie. Czyni to w składzie jednoosobowym lub też może go zastąpić referendarz sądowy. W praktyce klauzula zostaje „dopisana” lub „doczepiona” na trwałe do tytułu egzekucyjnego, poprzez przybicie specjalnej pieczątki lub dołożenie odrębnego arkusza papieru.

Rodzaje tytułów wykonawczych

W polskim systemie prawnym tytułami wykonawczymi zgodnie z art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego mogą stać różne tytuły egzekucyjne z klauzulą wykonalności, m.in.:

• Wyrok sądowy - może dotyczyć różnych roszczeń, w tym świadczeń pieniężnych i niepieniężnych.
• Nakaz zapłaty - wydawany w postępowaniu upominawczym, nakaz zapłaty również stanowi tytuł wykonawczy po nadaniu klauzuli wykonalności. Jest to szybka forma uzyskania orzeczenia przez wierzyciela.
• Ugoda sądowa - ugoda zawarta przed sądem i zatwierdzona przez sędziego może być tytułem wykonawczym. Umożliwia ona wierzycielowi dochodzenie roszczeń zgodnie z ustaleniami zawartymi w porozumieniu.
• Akt notarialny - w przypadku gdy dłużnik poddał się egzekucji w akcie notarialnym, taki dokument może stanowić tytuł wykonawczy, co oznacza, że wierzyciel może bezpośrednio na jego podstawie rozpocząć egzekucję.

Ustawodawca precyzyjnie w art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje katalog dokumentów, które wypełniają powyższe przesłanki. Są to:

• Prawomocne orzeczenia lub orzeczenia podlegające natychmiastowemu wykonaniu, wydane przez sąd lub referendarza sądowego. Jako prawomocne orzeczenia rozumieć należy takie rozstrzygnięcia wydawane przez sąd lub referendarza, od których nie przysługują środki odwoławcze lub zaskarżenia. Będziemy zatem mieć na myśli wszelkie wyroki, postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (w postępowaniach nieprocesowych) oraz nakazy zapłaty w postępowaniach upominawczych lub nakazowych. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie wszystkie wyroki będą funkcjonowały jako tytuł egzekucyjny. Wśród takich należy wskazać m.in. wyroki wstępne, albo wyroki o których mowa w art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego tzn. wydawane w sprawach dotyczących ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
• Orzeczenia podlegające natychmiastowemu wykonaniu są wyroki zasądzające alimenty, roszczenia, które pozwany uznał, a także uwzględniające powództwo i zasądzające należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy.
• Inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej. Orzeczeń stanowiących tytuły egzekucyjnych możemy szukać także w przepisach Kodeksu postępowania karnego. Takim orzeczeniem będzie to, o którym mowa w art. 107 § 2 Kodeksu postępowania karnego, tj. orzeczenie nakładające obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz nawiązkę orzeczoną na rzecz pokrzywdzonego, jeżeli nadają się do egzekucji w myśl przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.
• Zgodnie z art. 10 Kodeksu postępowania cywilnego, w sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji. Stąd też, wszelkie ugody zawarte przed sądem, których przedmiot na to pozwala, mogą stanowić tytuł egzekucyjny.
• Akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji. Zgodnie z art. 777 § 1 pkt 4 i 5 Kodeksu postępowania cywilnego, dobrowolne poddanie się egzekucji uważa się za:
• akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie;
• akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;
• akt notarialny określony w pkt 4 lub 5, w którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi.
• Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji może być złożone także w odrębnym akcie notarialnym. W takim przypadku w akcie notarialnym wskazuje się stosunek prawny, w związku z którym dłużnik poddaje się egzekucji, datę powstania zobowiązania dłużnika, jego treść, a w przypadku zobowiązań z umów wzajemnych - dodatkowo świadczenie wierzyciela z terminem jego wykonania.

Jak krok po kroku uzyskać tytuł wykonawczy?

Uzyskanie tytułu wykonawczego to proces, który składa się z kilku etapów. W przypadku wejścia na drogę sądową zaliczamy do nich m.in.:

1. Złożenie pozwu do sądu przeciwko dłużnikowi - w pozwie dokładnie opisz swoje roszczenie oraz przedstaw dowody potwierdzające istnienie długu.
2. Postępowanie sądowe - po wniesieniu pozwu sprawa trafia do sądu, który ją rozpatruje. Może to odbywać się na rozprawie (tradycyjne postępowanie) lub w e-sądzie, w trybie uproszczonym - w elektronicznym postępowaniu upominawczym (EPU). W EPU nie ma rozprawy, sąd wydaje nakaz zapłaty, który staje się prawomocny, jeśli dłużnik nie wniesie sprzeciwu w terminie 14 dni od jego doręczenia. Dłużnik ma prawo przedstawić swoje argumenty i bronić się przed wniesionymi przeciwko niemu zarzutami.
3. Wyrok sądu - sąd wydaje wyrok lub nakaz zapłaty, w którym stwierdza istnienie lub brak roszczenia. Jeśli wyrok jest korzystny dla wierzyciela (potwierdzający Twoje roszczenie), staje się podstawą do dalszych działań.
4. Nadanie klauzuli wykonalności - po uprawomocnieniu się wyroku czy nakazu zapłaty (tj. gdy minie czas na apelację czy złożenie sprzeciwu) złóż wniosek o nadanie klauzuli wykonalności do sądu, który wydał wyrok.
5. Otrzymanie tytułu wykonawczego - po nadaniu klauzuli wykonalności przez sąd otrzymujesz tytuł wykonawczy, który uprawnia Cię do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Możesz tym samym skontaktować się z komornikiem i rozpocząć egzekucję długu.

Cały proces może wymagać czasu i cierpliwości. Jak długo trwa uzyskanie tytułu wykonawczego? Niestety nie ma jednoznacznej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Zazwyczaj jest to od 2 do 6 tygodni, jednak wiele zależy od konkretnego przypadku, rodzaju sprawy, obciążenia sądu czy kompletności dokumentów. Trzeba być również przygotowanym na to, że z różnych przyczyn administracyjnych mogą wystąpić pewne opóźnienia. Najważniejszym etapem jest nadanie klauzuli wykonalności, które zgodnie z przepisami (art. 781 KPC) powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni od złożenia wniosku przez wierzyciela, po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Co dalej po uzyskaniu tytułu wykonawczego?

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może złożyć wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji długu. Komornik w ramach swoich działań może zająć wynagrodzenie dłużnika, jego konto bankowe lub przeprowadzić licytację mienia. Wierzyciel powinien być na bieżąco informowany o postępach egzekucji.

Egzekucja komornicza

Czy po uzyskaniu tytułu wykonawczego warto od razu przechodzić do egzekucji długu? Oczywiście jest to kwestia indywidualna, jednak czasami warto rozważyć możliwość negocjacji z dłużnikiem. Dobrze poprowadzone rozmowy potrafią doprowadzić do ugody i szybszego uregulowania długu bez potrzeby dalszych działań egzekucyjnych, które często rozciągają się w czasie. Rozsądnym pomysłem będzie również skonsultowanie swoich wątpliwości i planowanych kroków z profesjonalistami.

Co zrobić, gdy windykacja polubowna zawiodła? W sytuacji, gdy dłużnik w dalszym ciągu uchyla się od zaspokojenia wierzyciela, nie pozostaje nic innego jak skierować sprawę do komornika. Aby się to jednak mogło wydarzyć, niezbędne jest posiadanie tytułu wykonawczego.

Organ egzekucyjny nie ma prawa do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zatem sprzeciwy dłużnika, dotyczące istnienia lub wysokości świadczenia są w tym przypadku bezpodstawne.

Bankowy tytuł egzekucyjny - co się z nim stało?

Do 2017 roku w obrocie prawnym istniał także szczególny rodzaj tytułu egzekucyjnego, zwany bankowym tytułem egzekucyjnym. Podstawą prawną funkcjonowania tego rozwiązania, były przepisy ustawy Prawo bankowe. Owy bankowy tytuł egzekucyjny był dokumentem, który stwierdzał tylko i wyłącznie istnienie wierzytelności dłużników wobec banków. Uprawnione do jego wystawiania podmioty - banki, instytucje kredytowe czy syndycy - mogły w uproszczony sposób, bez konieczności prowadzenia postępowania sądowego, uzyskiwać klauzule wykonalności na wystawionych przez siebie bankowych tytułach egzekucyjnych. Aby taki tytuł mógł zostać wystawiony, roszczenie, którego dotyczył tytuł, musiało wynikać bezpośrednio z umowy między bankiem a dłużnikiem i być wymagalne. Ponadto, dłużnik ten musiał dokonać z bankiem czynności bankowej (a w przypadku kredytobiorców dokonać zabezpieczenia na rzecz banku i zaprzestać spłacania należności w terminie) oraz złożyć pisemne oświadczenie wobec banku o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.

W 2015 roku nad konstytucyjnością przepisów w zakresie bankowego tytułu egzekucyjnego pochylił się Trybunał Konstytucyjny. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 roku orzekł, że przepisy zezwalające instytucjom na wystawianie bankowych tytułów egzekucyjnych naruszają zasadę równości i w konsekwencji są niekonstytucyjne. Tym samym, możliwość prowadzenia postępowań w oparciu o bankowe tytuły egzekucyjne została zniesiona. „szczególna rola banków w gospodarce rynkowej oraz ich odpowiedzialność za pieniądze powierzone im przez deponentów mogą uzasadniać, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, wyposażenie banków w instrumenty prawne ułatwiające dochodzenie należności od klientów. Nie mogą być to jednak instrumenty tak dolegliwe dla klientów (dłużników) jak bankowy tytuł egzekucyjny” .

tags: #zajecie #tytul #egzekucyjny #cal

Popularne posty:

• Miarkowanie kar umownych przez dłużnika
• Procedury u komornika Klonowskiej
• Szybkie finansowanie
• Obowiązki dłużnika alimentacyjnego
• Wykorzystanie apelacji przez dłużnika osobistego