Ulga na złe długi – co to jest i jak z niej skorzystać?
Wielu przedsiębiorców spotkało się z problemem nierzetelnych kontrahentów. Niestety, pomimo braku płatności ze strony kontrahentów, co do zasady podatek VAT wykazany na fakturach należy uiścić. Sposobem na nierzetelnych kontrahentów może być tzw. ulga na złe długi. Skorzystanie z tej instytucji wywołuje skutki zarówno u wierzyciela, jak i podatnika.
Przedsiębiorca, który pomimo upływu terminu płatności wskazanego na fakturze nie uzyskał zapłaty, może odzyskać odprowadzony do urzędu VAT, korzystając z ulgi na złe długi. W ten sposób przepisy umożliwiają mu ubieganie się o zwrot podatku.
Zawiadomienie VAT-ZD jest załącznikiem dodawanym do zwykłej deklaracji dla podatku od towarów i usług.
Na czym polega ulga na złe długi u sprzedawcy?
Istotą instytucji ulgi na złe długi jest umożliwienie wierzycielowi (sprzedawcy) odzyskanie części należności, jaką z tytułu wykazanej sprzedaży zobowiązany był odprowadzić do urzędu skarbowego.
Ulga na złe długi dla wierzyciela jest prawem wierzyciela (podatnika VAT) do pomniejszenia podstawy opodatkowania i kwoty należnego VAT. Wierzyciel może skorzystać z ulgi, jeżeli nie otrzyma zapłaty za dostawę towaru lub świadczenie usług na terytorium kraju. Wierzyciel może natomiast skorzystać z ulgi tylko wówczas, gdy spełni warunki określone w ustawie o VAT.
Obowiązek podatkowy w VAT
Przy zasadach ogólnych obowiązek podatkowy z tytułu VAT powstaje w momencie dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi. Wtedy niezależnie od tego, czy otrzymał płatność, czy nie, musi wykazać kwotę sprzedaży w deklaracji VAT i w razie konieczności odprowadzić do urzędu należny podatek VAT. Musi go rozliczać miesięcznie lub - w uzasadnionych przypadkach - kwartalnie. Żeby mieć taką możliwość, musi zgłosić taką formę rozliczenia do urzędu skarbowego. W przeciwnym razie urząd uzna, że podatnik rozlicza podatek VAT w formule miesięcznej.
Nieściągalne wierzytelności a ulga na złe długi
Ustawa o VAT przewiduje pewne przywileje w rozliczaniu tzw. nieściągalnych wierzytelności. Art. 89a. 1. „Podatnik może skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona.”
Czym zatem jest owa nieściągalna i uprawdopodobniona wierzytelność? Nieściągalna wierzytelność to taka, której mimo prób (wysyłanie przypomnień, wezwań do zapłaty) nie udało się odzyskać. Natomiast jej uprawdopodobnienie następuje w przypadku, gdy nie została uregulowana lub sprzedana w jakiejkolwiek formie w ciągu 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze. Głównymi czynnikami, jakie stanowią bodziec do skorzystania z ulgi na złe długi, są: brak otrzymania zapłaty, upływ czasu (150 dni od terminu płatności).
W sytuacji, gdy wierzytelności nie da się ściągnąć, to przedsiębiorca może poprosić o zwrot podatku, który już wcześniej zapłacił. Za nieściągalną należność uważa się taką, która nie została opłacona ani sprzedana w ciągu 150 dni, choć były wysyłane przypomnienia i wezwania.
Warunki do skorzystania z ulgi na złe długi
Na podstawie uregulowań znajdujących się w art. 89a ustawy o VAT wierzyciel może skorzystać z prawa do ulgi na złe długi tylko wówczas, gdy spełnione są następujące warunki:
- wierzytelność dotyczy wyłącznie dostaw towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju,
- nieściągalność wierzytelności musi być uprawdopodobniona, tzn. nie może być uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie w ciągu 150 dni od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze,
- dostawa towaru lub usługi została dokonana na rzecz dłużnika zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny, niebędącego w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji,
- wierzyciel i dłużnik są czynnymi podatnikami VAT na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji z wykazaną korektą,
- dłużnik nie jest w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji na dzień poprzedzający dzień złożenia przez wierzyciela deklaracji z wykazaną korektą,
- od daty wystawienia faktury nie może upłynąć więcej niż 2 lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona,
- wierzytelność nie może być uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie do dnia złożenia przez wierzyciela deklaracji z wykazaną korektą.
Skorzystanie z ulgi na złe długi możliwe jest tylko wtedy, gdy spełnione zostaną wskazane przez ustawę o VAT warunki: dostawa towaru lub świadczenie usług jest dokonane na rzecz podatnika, czyli podmiotu zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny, nabywca nie jest w trakcie postępowania upadłościowego ani w trakcie likwidacji; na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej, w której dokonuje się korekty z tytułu ulgi: a) wierzyciel i dłużnik są podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni, b) dłużnik nie jest w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji; od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona.
Uwaga! Ulga na złe długi pozwala skorygować jedynie VAT należny - nie ma wpływu na podatek dochodowy.
Ulga na złe długi a częściowa zapłata
W praktyce często dochodzi do sytuacji, w których przedsiębiorca otrzymuje jedynie część zapłaty. Czy wówczas przysługuje ulga na złe długi? Art. 89a. 1. „(...) Korekta dotyczy również podstawy opodatkowania i kwoty podatku przypadającej na część kwoty wierzytelności, której nieściągalność została uprawdopodobniona.”
Zgodnie z przytoczonym artykułem ustawy o VAT nawet przy częściowym otrzymaniu zapłaty wierzyciel może dla pozostałej części skorzystać z ulgi na złe długi. Ważne jest jednak wówczas, aby prawidłowo ustalić część, w stosunku do której możliwe jest zastosowanie korekty. Otrzymana część zapłaty powinna być rozdzielona proporcjonalnie na kwotę netto i VAT. Przedsiębiorca zatem nie może dowolnie przyjąć, iż otrzymał od klienta np. jedynie wartość netto. Konieczny jest podział otrzymanej części zapłaty na całą wartość zamówienia.
Gdy fakturę zapłacono tylko w części, to należy dokonać częściowego rozliczenia. Innymi słowy, jeśli podatnik otrzyma zapłatę, musi dopłacić cały należny VAT (czyli zwrócić ulgę na złe długi).
Kiedy skorzystać z ulgi na złe długi?
Korekta z tytułu ulgi na złe długi może nastąpić w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną (czyli w okresie, w którym upływa 150. dzień od terminu płatności określonego na fakturze bądź umowie). Oczywiście musi być przy tym spełniony drugi warunek: do dnia złożenia przez wierzyciela deklaracji podatkowej za ten okres wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie.
Jeżeli podatnik nie skorzystał we wspomnianym okresie z korekty, a podejmie taką decyzję dopiero po upływie kolejnych miesięcy, wówczas o ile nie zostanie przekroczony wspomniany już okres 2 lat, może skorzystać z odzyskania VAT należnego, ale w tym celu będzie zobowiązany wrócić się do deklaracji VAT za okres, w którym upłynął 150. dzień od dnia terminu płatności, i ją skorygować. Z ulgi na złe długi w takim przypadku nie będzie można skorzystać na bieżąco, a jedynie cofając się do konkretnie ustalonego w ustawie okresu rozliczeniowego.
Taki stan rzeczy potwierdza wydana 2 stycznia 2014 roku przez Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi interpretacja indywidualna, w której czytamy: „(...) Dłużnik, dokonując korekty, musi dokonać jej w konkretnej deklaracji, tj. w deklaracji za okres, w którym upłynął 150. dzień od terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Jeżeli dłużnik nie skorzysta z przysługującego mu prawa do dokonania korekty w ww. terminie, może dokonać stosownej korekty w terminie późniejszym, jednak musi „wrócić” do deklaracji za okres, w którym upłynął 150.”
Podatnik może skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny z tytułu wierzytelności nie uregulowanych przez dłużnika lub nie zbytych w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze (po 90 dniach nieściągalność uznaje się za uprawdopodobnioną). Taka sytuacja pozwala obniżyć podatek należny, który trzeba zapłacić od dostawy towarów lub świadczenia usług.
Jak skorzystać z ulgi na złe długi?
W celu skorzystania z ulgi na złe długi konieczne jest:
- dokonanie korekty w rejestrze sprzedaży VAT,
- uwzględnienie wartości tej korekty w deklaracji VAT-7 lub VAT-7K,
- zawiadomienie o korekcie właściwego naczelnika urzędu skarbowego wraz z podaniem kwot korekty oraz danych dłużnika, co dokonuje się na druku VAT-ZD stanowiącym załącznik do okresowej deklaracji rozliczeniowej.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 14 grudnia 2012 r. opublikowanym w Dz. U. z 2012 poz. 1451 w celu rozliczenia ulgi na złe długi należy wygenerować załącznik VAT-ZD (Zawiadomienie o skorygowaniu podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego). Na zawiadomieniu wykazywane są wszystkie faktury, które na dzień złożenia deklaracji nie zostały zapłacone a minęło już 150 dni od ich terminu płatności (w przypadku dokumentów, dla których 90 dni od terminu płatności przypada przed 01.01.2019 r.) lub 90 dni od terminu płatności (w przypadku dokumentów, dla których 90 dni od terminu płatności przypada po 31.12.2018 r.) i nieściągalność wierzytelności została uprawdopodobniona już w 2013 roku.
W przypadku, gdy termin płatności przypada na dzień ustawowo wolny od pracy lub na sobotę, to przy kwalifikowaniu dokumentu na zawiadomienie VAT-ZD brany jest pod uwagę pierwszy dzień roboczy przypadający po dniu wolnym.
Ulga na złe długi a skutki u dłużnika
Dłużnik, który nie ureguluje należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub usług w terminie 150 dni od dnia upływu terminu, jest obowiązany do korekty odliczonej kwoty VAT, wynikającej z tej faktury, w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 150. dzień od dnia upływu terminu płatności (art. 89b ust. 1 ustawy o VAT). Jest to obligatoryjne niezależnie od tego, czy wierzyciel skorzystał z korekty VAT należnego.
Jeżeli dłużnik ureguluje należność najpóniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym upłynął 150 dzień od dnia upływu terminu płatności tej wierzytelności, korekty nie dokonuje.
Z obowiązku korekty (art. 87b ust. 1b ustawy o VAT) wyłączeni zostali dłużnicy, którzy w ostatnim dniu miesiąca, w którym upływa 150. dzień od dnia upływu terminu płatności, są w trakcie postępowania upadłościowego, w trakcie likwidacji lub w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego.
W przypadku nieuregulowania należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju w terminie 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze, dłużnik jest obowiązany do korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z tej faktury, w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90 dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Korekta w tym przypadku wynikać będzie z art. 89b ust. 1 ustawy.
Jeśli po rozliczeniu danego okresu, w którym dokonano korekty (czyli odliczono z użyciem ulgi na złe długi pierwotnie wykazany i zapłacony podatek), należność została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie, wierzyciel obowiązany jest (nie może tego pominąć) do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana lub zbyta.
Zapłata po uldze na złe długi
W przypadku gdy po złożeniu deklaracji podatkowej, w której dokonano korekty, dług zostanie uregulowany lub sprzedany w jakiejkolwiek formie, wierzyciel zobowiązany jest na powrót zwiększyć podstawę opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana lub zbyta.
W przypadku częściowego uregulowania należności podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku należnego zwiększa się w odniesieniu do tej części.
Jak anulować umowę o uregulowaniu długu w 4 krokach
Cesja wierzytelności a ulga na złe długi
Wierzyciel, który dokonał cesji wierzytelności, traci prawo do ulgi na złe długi i musi ponownie wykazać skorygowany VAT. W przypadku cesji wierzytelności dług zostaje zbyty, tym samym spełniony jest warunek z art. 89a ust. 4 ustawy. W związku z cesją wierzytelności dotychczasowy wierzyciel otrzymuje wynagrodzenie za sprzedaż (zbycie) wierzytelności. Istniejący dług zostaje zbyty, w następstwie czego dłużnik powinien zaspokoić nabywcę wierzytelności (cesjonariusza) zamiast dotychczasowego wierzyciela (cedenta).
Stanowisko takie potwierdził Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 9 października 2015 r., sygn. ILPP1/443-598/14-2/AW, w której czytamy: „W tej sytuacji powstaje obowiązek złożenia stosownej korekty po zbyciu wierzytelności polegającej na zwiększeniu kwoty podatku należnego w wysokości dokonanej wcześniej korekty VAT. Nie ma przy tym znaczenia po jakiej cenie ta wierzytelność została zbyta. Podatnik zbywając wierzytelność przestaje być wierzycielem, gdyż prawa przysługujące dotychczasowemu wierzycielowi w zakresie sprzedanej wierzytelności przechodzą na nabywcę wierzytelności. Przepis art. 89a ust. 4 ustawy obowiązek dokonania stosownej korekty wiąże z faktem uregulowania należności w jakiejkolwiek formie.”
tags: #zalacznik #vatzd #dluznik